<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X62n1205"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1205 报恩论</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 1205 报恩论</title> <author>淸 沉善登述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">62</idno>.<idno type="no">1205</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">报恩论</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00589"> <charName>CBETA CHARACTER CB00589</charName> <mapping cb:dec="983629" type="PUA">U+F024D</mapping> <mapping type="unicode">U+3D4E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>涧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[涧-日+月]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB03314"> <charName>CBETA CHARACTER CB03314</charName> <mapping cb:dec="986354" type="PUA">U+F0CF2</mapping> <mapping type="unicode">U+20DB9</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*纥]</value></charProp></char> <char xml:id="CB03408"> <charName>CBETA CHARACTER CB03408</charName> <mapping cb:dec="986448" type="PUA">U+F0D50</mapping> <mapping type="unicode">U+21A4B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>寧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[寧-用+冉]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04297"> <charName>CBETA CHARACTER CB04297</charName> <mapping cb:dec="987337" type="PUA">U+F10C9</mapping> <mapping type="unicode">U+26553</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>婿</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(工*几)/耳]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04775"> <charName>CBETA CHARACTER CB04775</charName> <mapping cb:dec="987815" type="PUA">U+F12A7</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+6AC8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>凳</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[柷-口+登]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05137"> <charName>CBETA CHARACTER CB05137</charName> <mapping cb:dec="988177" type="PUA">U+F1411</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>毁</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(毁-臼+白)-土+工]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05554"> <charName>CBETA CHARACTER CB05554</charName> <mapping cb:dec="988594" type="PUA">U+F15B2</mapping> <mapping type="unicode">U+217CE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[娟-月+虫]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB10437"> <charName>CBETA CHARACTER CB10437</charName> <mapping cb:dec="993477" type="PUA">U+F28C5</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>啄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[口*豕]</value></charProp></char> <char xml:id="CB12530"> <charName>CBETA CHARACTER CB12530</charName> <mapping cb:dec="995570" type="PUA">U+F30F2</mapping> <mapping type="unicode">U+28932</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>厘</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厘-未+牙]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15072"> <charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName> <mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15111"> <charName>CBETA CHARACTER CB15111</charName> <mapping cb:dec="998151" type="PUA">U+F3B07</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+89B7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>觑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[覤-儿+丘]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15156"> <charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName> <mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15162"> <charName>CBETA CHARACTER CB15162</charName> <mapping cb:dec="998202" type="PUA">U+F3B3A</mapping> <mapping type="unicode">U+3A17</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>捷</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[拈-口+(足-口+(雪-雨))]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15167"> <charName>CBETA CHARACTER CB15167</charName> <mapping cb:dec="998207" type="PUA">U+F3B3F</mapping> <mapping type="unicode">U+2C094</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>朦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[朦-廿+((幷-(前-刖))-一)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15470"> <charName>CBETA CHARACTER CB15470</charName> <mapping cb:dec="998510" type="PUA">U+F3C6E</mapping> <mapping type="unicode">U+7CA4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>粤</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(奥-辨+米)-大+ㄎ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16078"> <charName>CBETA CHARACTER CB16078</charName> <mapping cb:dec="999118" type="PUA">U+F3ECE</mapping> <mapping type="unicode">U+22349</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(白-日+田)/廾]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16108"> <charName>CBETA CHARACTER CB16108</charName> <mapping cb:dec="999148" type="PUA">U+F3EEC</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[木* ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17393"> <charName>CBETA CHARACTER CB17393</charName> <mapping cb:dec="1000433" type="PUA">U+F43F1</mapping> <mapping type="unicode">U+211CE</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[囗@玄]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17396"> <charName>CBETA CHARACTER CB17396</charName> <mapping cb:dec="1000436" type="PUA">U+F43F4</mapping> <mapping type="unicode">U+29AF6</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/了]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17405"> <charName>CBETA CHARACTER CB17405</charName> <mapping cb:dec="1000445" type="PUA">U+F43FD</mapping> <mapping type="unicode">U+25E1B</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+龊]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17406"> <charName>CBETA CHARACTER CB17406</charName> <mapping cb:dec="1000446" type="PUA">U+F43FE</mapping> <mapping type="unicode">U+25DF3</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+龁]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17425"> <charName>CBETA CHARACTER CB17425</charName> <mapping cb:dec="1000465" type="PUA">U+F4411</mapping> <mapping type="unicode">U+25E1E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+(齿*其)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17426"> <charName>CBETA CHARACTER CB17426</charName> <mapping cb:dec="1000466" type="PUA">U+F4412</mapping> <mapping type="unicode">U+25E1F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+(齿*定)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-07-04T09:38:32"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0713c" n="0713c"/> <lb ed="X" n="0713c01"/> <cb:docNumber>No. 1205</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0713c02"/><cb:div type="other"><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0713001" n="0713001"/>报恩论</head></cb:div> <lb ed="X" n="0713c03"/> <lb ed="X" n="0713c04"/><lb ed="R110" n="0477a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">报恩论目录</cb:mulu><head>报恩论目录</head> <lb ed="X" n="0713c05"/><lb ed="R110" n="0477a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c0501">卷首 <lb ed="X" n="0713c06"/><lb ed="R110" n="0477a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c0601">恭录</item> <lb ed="X" n="0713c07"/><lb ed="R110" n="0477a04"/><item xml:id="itemX62p0713c0701">列圣护法纶音</item> <lb ed="X" n="0713c08"/><lb ed="R110" n="0477a05"/><item xml:id="itemX62p0713c0801">证经<note place="inline">十二则</note></item> <lb ed="X" n="0713c09"/><lb ed="R110" n="0477a06"/><item xml:id="itemX62p0713c0901">答问<note place="inline">二十五则</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0713c10"/><lb ed="R110" n="0477a07"/><item xml:id="itemX62p0713c1001">卷正上 <lb ed="X" n="0713c11"/><lb ed="R110" n="0477a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c1101">净土法门纲宗</item> <lb ed="X" n="0713c12"/><lb ed="R110" n="0477a09"/><item xml:id="itemX62p0713c1201">无量寿经纲宗</item> <lb ed="X" n="0713c13"/><lb ed="R110" n="0477a10"/><item xml:id="itemX62p0713c1301">往生正因定论</item> <lb ed="X" n="0713c14"/><lb ed="R110" n="0477a11"/><item xml:id="itemX62p0713c1401">辨正五逆谤法不得往生说</item> <lb ed="X" n="0713c15"/><lb ed="R110" n="0477a12"/><item xml:id="itemX62p0713c1501">二教通喩</item> <lb ed="X" n="0713c16"/><lb ed="R110" n="0477a13"/><item xml:id="itemX62p0713c1601">杂说<note place="inline">二十五则</note></item> <lb ed="X" n="0713c17"/><lb ed="R110" n="0477a14"/><item xml:id="itemX62p0713c1701">代众迴向发愿疏</item> <lb ed="X" n="0713c18"/><lb ed="R110" n="0477a15"/><item xml:id="itemX62p0713c1801">写经记</item></list></item> <lb ed="X" n="0713c19"/><lb ed="R110" n="0477a16"/><item xml:id="itemX62p0713c1901">卷正下 <lb ed="X" n="0713c20"/><lb ed="R110" n="0477a17"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c2001">醒迷歌<note place="inline">五十章</note></item> <lb ed="X" n="0713c21"/><lb ed="R110" n="0477a18"/><item xml:id="itemX62p0713c2101">劝俗歌<note place="inline">五十章</note></item> <lb ed="X" n="0713c22"/><lb ed="R110" n="0477b01"/><item xml:id="itemX62p0713c2201">往生公據</item> <lb ed="X" n="0713c23"/><lb ed="R110" n="0477b02"/><item xml:id="itemX62p0713c2301">阿弥陀<persName>佛</persName>礼想仪</item> <lb ed="X" n="0713c24"/><lb ed="R110" n="0477b03"/><item xml:id="itemX62p0713c2401">戒杀忏愿偈</item> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0714a" n="0714a"/> <lb ed="X" n="0714a01"/><lb ed="R110" n="0477b04"/><item xml:id="itemX62p0714a0101">附录慈雲忏主忏愿文</item> <lb ed="X" n="0714a02"/><lb ed="R110" n="0477b05"/><item xml:id="itemX62p0714a0201">附一法治四病说<note place="inline">改正玉峰师作原名四大要诀</note></item> <lb ed="X" n="0714a03"/><lb ed="R110" n="0477b06"/><item xml:id="itemX62p0714a0301">改定僧玉峰摩崖圆满白众偈</item> <lb ed="X" n="0714a04"/><lb ed="R110" n="0477b07"/><item xml:id="itemX62p0714a0401">小霍山摩崖道场写经始末记<note place="inline">续出</note></item></list></item></list> <lb ed="X" n="0714a05"/><lb ed="R110" n="0477b08"/><p xml:id="pX62p0714a0501">上卷多说理性。下卷先以两歌。断疑生信。次 <lb ed="X" n="0714a06"/><lb ed="R110" n="0477b09"/>以公據等三篇。专说事修。而末篇之说。遂附 <lb ed="X" n="0714a07"/><lb ed="R110" n="0477b10"/>及之者。所谓应病与药。期于病药双忘。性修 <lb ed="X" n="0714a08"/><lb ed="R110" n="0477b11"/>不二。而止世界无尽。未来无穷。区区本愿具 <lb ed="X" n="0714a09"/><lb ed="R110" n="0477b12"/>在。代众迴向疏矣。度必有无量发心。菩萨览 <lb ed="X" n="0714a10"/><lb ed="R110" n="0477b13"/>而兴起者。<persName>佛</persName>法世法真俗圆融之本旨。庶幾 <lb ed="X" n="0714a11"/><lb ed="R110" n="0477b14"/>普遍昌明欤。其卷首卷附诸篇。无非欲发明 <lb ed="X" n="0714a12"/><lb ed="R110" n="0477b15"/>此旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0714a1201" n="0714a1201"/><anchor xml:id="beg0714a1201" n="0714a1201"/>已<anchor xml:id="end0714a1201"/>详卷首述意篇。子简既为写录。随依 <lb ed="X" n="0714a13"/><lb ed="R110" n="0477b16"/>香巖例。句读圈点之。为令阅者易于醒目。文 <lb ed="X" n="0714a14"/><lb ed="R110" n="0477b17"/>人批尾陋习。固不暇避也。其用意良苦。有心 <lb ed="X" n="0714a15"/><lb ed="R110" n="0477b18"/>人应共谅尔。</p><p xml:id="pX62p0714a1506" cb:place="inline">未还谨识</p> <lb ed="X" n="0714a16"/><lb ed="R110" n="0478a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0714a1601">卷附 <lb ed="X" n="0714a17"/><lb ed="R110" n="0478a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0714a1701">上锺子勤夫子书<note place="inline">以下三书劝读书人兼论道家</note></item> <lb ed="X" n="0714a18"/><lb ed="R110" n="0478a03"/><item xml:id="itemX62p0714a1801">其二</item> <lb ed="X" n="0714a19"/><lb ed="R110" n="0478a04"/><item xml:id="itemX62p0714a1901">其三</item> <lb ed="X" n="0714a20"/><lb ed="R110" n="0478a05"/><item xml:id="itemX62p0714a2001">穀梁補註再书後<note place="inline">是篇以天<persName>佛</persName>圣合言之可见道无方体当下即是说异说 <lb ed="X" n="0714a21"/><lb ed="R110" n="0478a06"/>同祇成戏论</note></item> <lb ed="X" n="0714a22"/><lb ed="R110" n="0478a07"/><item xml:id="itemX62p0714a2201">致杨仁山书<note place="inline">代许息安</note></item> <lb ed="X" n="0714a23"/><lb ed="R110" n="0478a08"/><item xml:id="itemX62p0714a2301">善生经序</item> <lb ed="X" n="0714a24"/><lb ed="R110" n="0478a09"/><item xml:id="itemX62p0714a2401">精严寺同戒录序<note place="inline">代妹<g ref="#CB04297">婿</g>刘颂年作此篇劝官长护法维繫民心</note></item> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0714b" n="0714b"/> <lb ed="X" n="0714b01"/><lb ed="R110" n="0478a10"/><item xml:id="itemX62p0714b0101">又序<note place="inline">此篇劝信入法门者可证禅教律三宗统归净宗摄无不尽</note></item> <lb ed="X" n="0714b02"/><lb ed="R110" n="0478a11"/><item xml:id="itemX62p0714b0201">天台县护持丛林永禁私佔示<note place="inline">代妹<g ref="#CB04297">婿</g>刘颂年作可为护法榜 <lb ed="X" n="0714b03"/><lb ed="R110" n="0478a12"/>样</note></item> <lb ed="X" n="0714b04"/><lb ed="R110" n="0478a13"/><item xml:id="itemX62p0714b0401">募修扬州<name role="" type="person">高旻寺</name>正殿疏<note place="inline">代寺僧了凡作劝缁素各安本分即俗恒 <lb ed="X" n="0714b05"/><lb ed="R110" n="0478a14"/>真</note></item> <lb ed="X" n="0714b06"/><lb ed="R110" n="0478a15"/><item xml:id="itemX62p0714b0601">募修真觉寺缘起<note place="inline">劝法门中人护持台教阴翊皇度崇正辟邪</note></item> <lb ed="X" n="0714b07"/><lb ed="R110" n="0478a16"/><item xml:id="itemX62p0714b0701">補玉峰师念<persName>佛</persName>开心偈六首</item> <lb ed="X" n="0714b08"/><lb ed="R110" n="0478a17"/><item xml:id="itemX62p0714b0801">达摩祖师像赞</item> <lb ed="X" n="0714b09"/><lb ed="R110" n="0478a18"/><item xml:id="itemX62p0714b0901">又指画像赞</item> <lb ed="X" n="0714b10"/><lb ed="R110" n="0478b01"/><item xml:id="itemX62p0714b1001">大通智勝<persName>佛</persName>拈颂</item> <lb ed="X" n="0714b11"/><lb ed="R110" n="0478b02"/><item xml:id="itemX62p0714b1101">静坐箴</item> <lb ed="X" n="0714b12"/><lb ed="R110" n="0478b03"/><item xml:id="itemX62p0714b1201">留仙阁颂</item> <lb ed="X" n="0714b13"/><lb ed="R110" n="0478b04"/><item xml:id="itemX62p0714b1301">经正民兴说<note place="inline">续出</note></item></list></item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0714b14"/> <lb ed="X" n="0714b15"/> <lb ed="X" n="0714b16"/> <lb ed="X" n="0714b17"/><lb ed="R110" n="0478b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">列圣护法纶音</cb:mulu><head>列圣护法纶音 报恩论卷首</head> <lb ed="X" n="0714b18"/><lb ed="R110" n="0478b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">顺治十五年九月 世祖章皇帝敕谕玉琳通琇国师书</cb:mulu><head>顺治十五年九月 <lb ed="X" n="0714b19"/><lb ed="R110" n="0478b08"/> 世祖章皇帝敕谕玉琳通琇国师书</head> <lb ed="X" n="0714b20"/><lb ed="R110" n="0478b09"/><p xml:id="pX62p0714b2001">朕唯立纲陈纪敷政而易俗移风见性明心传教以 <lb ed="X" n="0714b21"/><lb ed="R110" n="0478b10"/>牖民觉世考其功业则事有殊途论厥精微斯旨归 <lb ed="X" n="0714b22"/><lb ed="R110" n="0478b11"/>同轨然溯无生之真谛不缘意象以求证般若之妙 <lb ed="X" n="0714b23"/><lb ed="R110" n="0478b12"/>源非因文字而显欲问大千之觉路先皈不二之度 <lb ed="X" n="0714b24"/><lb ed="R110" n="0478b13"/>门赖初祖之既来遂法衣之不绝燃灯而照昏瞆建 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0714c" n="0714c"/> <lb ed="X" n="0714c01"/><lb ed="R110" n="0478b14"/>鼓以醒愚聋爰指善诱之津诞施方便之力付法将 <lb ed="X" n="0714c02"/><lb ed="R110" n="0478b15"/>逾百代知名何仅千人莫不宗旨共扶流风大阐用 <lb ed="X" n="0714c03"/><lb ed="R110" n="0478b16"/>慈悲而度天下佐平治以化民生允有裨于盛时故 <lb ed="X" n="0714c04"/><lb ed="R110" n="0478b17"/>恒尊于历世兹闻尔僧通琇慧通无始智洞真如续 <lb ed="X" n="0714c05"/><lb ed="R110" n="0478b18"/>五葉之正宗万法从而归一屛六根之邪识四大是 <lb ed="X" n="0714c06"/><lb ed="R110" n="0479a01"/>以尽空扫末世之狂禅秉<persName>如来</persName>之正觉诚超生融之 <lb ed="X" n="0714c07"/><lb ed="R110" n="0479a02"/>学而迥播观摩之名者也朕俯询法器缅想高风思 <lb ed="X" n="0714c08"/><lb ed="R110" n="0479a03"/>御宇以来期沛无为之治而虚席以待乐闻无漏之 <lb ed="X" n="0714c09"/><lb ed="R110" n="0479a04"/>因用是特遣司吏院掌印官张嘉谟颁赐玺书远延 <lb ed="X" n="0714c10"/><lb ed="R110" n="0479a05"/>杖锡尔其遄驱象驭早践龙墀陈密義之慧空赞皇 <lb ed="X" n="0714c11"/><lb ed="R110" n="0479a06"/>猷之淸净呜呼顺风而问朕将同访道于崆峒计日 <lb ed="X" n="0714c12"/><lb ed="R110" n="0479a07"/>以来尔尙效朝宗之江汉钦哉故谕。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714c13"/><lb ed="R110" n="0479a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又顺治十六年四月</cb:mulu><head>又顺治十六年四月</head> <lb ed="X" n="0714c14"/><lb ed="R110" n="0479a09"/><p xml:id="pX62p0714c1401">朕维教阐西乾法流东土付妙心于四七传正果于 <lb ed="X" n="0714c15"/><lb ed="R110" n="0479a10"/>二三莫不以参悟透脱者为真乘操履纯一者为法 <lb ed="X" n="0714c16"/><lb ed="R110" n="0479a11"/>器故南嶽不汚垂护念于庾岭马师大用揭震喝于 <lb ed="X" n="0714c17"/><lb ed="R110" n="0479a12"/>雄峰以至滹水建黄蘗之宗高峰继雪巖之緖源远 <lb ed="X" n="0714c18"/><lb ed="R110" n="0479a13"/>流长良有以也朕殚心诚正逊志危微务期于道岸 <lb ed="X" n="0714c19"/><lb ed="R110" n="0479a14"/>诞登允怀乎德修罔觉因念夫禔躬立政聿本于见 <lb ed="X" n="0714c20"/><lb ed="R110" n="0479a15"/>性明心大道本同精義无二缅思宗派必有高人闻 <lb ed="X" n="0714c21"/><lb ed="R110" n="0479a16"/>尔禅师通琇临济嫡传笑巖近裔心源明洁行解孤 <lb ed="X" n="0714c22"/><lb ed="R110" n="0479a17"/>高故于戊戌之秋特遣皇华之使聘来京阙卓锡上 <lb ed="X" n="0714c23"/><lb ed="R110" n="0479a18"/>林朕于听览之馀亲询释梵之奥见其機锋峻利论 <lb ed="X" n="0714c24"/><lb ed="R110" n="0479b01"/>義圆通直指向上之关信称谛当证彻无生之旨不 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0715a" n="0715a"/> <lb ed="X" n="0715a01"/><lb ed="R110" n="0479b02"/>落言诠实获我心深契予志间泛及于众说亦博综 <lb ed="X" n="0715a02"/><lb ed="R110" n="0479b03"/>乎百家名理恒超决疑无滞洵法门之龙象禅苑之 <lb ed="X" n="0715a03"/><lb ed="R110" n="0479b04"/>珠林者也用是特降褒纶赐号大觉方欲久留甁钵 <lb ed="X" n="0715a04"/><lb ed="R110" n="0479b05"/>时听伽音冀朝夕之启予庶默成夫元旨而禅师欲 <lb ed="X" n="0715a05"/><lb ed="R110" n="0479b06"/>全子道祈尽孝思坚请还山勉襄石塔远追目犍连 <lb ed="X" n="0715a06"/><lb ed="R110" n="0479b07"/>之度母近承陈尊宿之养亲有裨人伦克端风化朕 <lb ed="X" n="0715a07"/><lb ed="R110" n="0479b08"/>俯徇其愿敕护遄归惜山川之既遥倏夏秋之<anchor xml:id="nkr_note_add_0715a0701" n="0715a0701"/><anchor xml:id="beg0715a0701" n="0715a0701"/>已<anchor xml:id="end0715a0701"/>隔 <lb ed="X" n="0715a08"/><lb ed="R110" n="0479b09"/>永言遗韵惓惓于怀追唯对御之言实发大乘之秘 <lb ed="X" n="0715a09"/><lb ed="R110" n="0479b10"/>传灯可续末法所希爰是复降温纶加封大觉普济 <lb ed="X" n="0715a10"/><lb ed="R110" n="0479b11"/>禅师赐以紫衣幷予金印遣使赍往昭朕眷衷重扬 <lb ed="X" n="0715a11"/><lb ed="R110" n="0479b12"/>法席之辉永镇山门之宝於戏龙章载锡式增慧日 <lb ed="X" n="0715a12"/><lb ed="R110" n="0479b13"/>光华葚服新颁克绍<persName>佛</persName>衣法数祈承显命益勉勤修 <lb ed="X" n="0715a13"/><lb ed="R110" n="0479b14"/>钦哉故谕。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0715a14"/><lb ed="R110" n="0479b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又</cb:mulu><head>又</head> <lb ed="X" n="0715a15"/><lb ed="R110" n="0479b16"/><p xml:id="pX62p0715a1501">自杖锡南还时勤企念五湖烟景三江秀丽荷衣松 <lb ed="X" n="0715a16"/><lb ed="R110" n="0479b17"/>食致足乐也阊阖风至秋色依依益深白露伊人之 <lb ed="X" n="0715a17"/><lb ed="R110" n="0479b18"/>想自迩以来企彻禅宗勤心法宝慨<persName>佛</persName>果应庵之後 <lb ed="X" n="0715a18"/><lb ed="R110" n="0480a01"/>差近阒寂今雷音虽震而北方犹若未闻故末法比 <lb ed="X" n="0715a19"/><lb ed="R110" n="0480a02"/>邱少奉戒律其口谈无而行在有者又如麻粟也兹 <lb ed="X" n="0715a20"/><lb ed="R110" n="0480a03"/>欲于都城建立皇壇俾衲子一千五百人众受毘尼 <lb ed="X" n="0715a21"/><lb ed="R110" n="0480a04"/>戒七条一缕出自上方五戒三皈褈宣<persName>佛</persName>義然非禅 <lb ed="X" n="0715a22"/><lb ed="R110" n="0480a05"/>师亲为羯磨正恐以最上慈航为人天阶级耳唯冀 <lb ed="X" n="0715a23"/><lb ed="R110" n="0480a06"/>荷担<persName>如来</persName>阐明大法不辞远道惠然肯来则皇城四 <lb ed="X" n="0715a24"/><lb ed="R110" n="0480a07"/>众重闻薝蔔之香新学缁流顿长菩提之树知禅师 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0715b" n="0715b"/> <lb ed="X" n="0715b01"/><lb ed="R110" n="0480a08"/>以<persName>佛</persName>法大事为先不以静退小节萦念也遥瞻浮渡 <lb ed="X" n="0715b02"/><lb ed="R110" n="0480a09"/>速慰悠怀。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0715b03"/><lb ed="R110" n="0480a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">康熙四十年嘉平月 圣祖仁皇帝御制補陀罗迦<name role="" type="person">普济寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>记</cb:mulu><head>康熙四十年嘉平月 <lb ed="X" n="0715b04"/><lb ed="R110" n="0480a11"/> 圣祖仁皇帝御制補陀罗迦<name role="" type="person">普济寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>记</head> <lb ed="X" n="0715b05"/><lb ed="R110" n="0480a12"/><p xml:id="pX62p0715b0501">稽考梵书補陀罗迦山有三一居厄纳忒黑一居忒 <lb ed="X" n="0715b06"/><lb ed="R110" n="0480a13"/>白忒一居南海即是山也本山志书未得其详当年 <lb ed="X" n="0715b07"/><lb ed="R110" n="0480a14"/>海寇猖狂凡禁海之外寺宇梵刹皆为<g ref="#CB01926">灰</g>烬自康熙 <lb ed="X" n="0715b08"/><lb ed="R110" n="0480a15"/>二十二年荡平台湾海波永息故遊方衲子因旧基 <lb ed="X" n="0715b09"/><lb ed="R110" n="0480a16"/>址斩蓬蒿艾藜藿而更新焉朕时巡浙西特遣专官 <lb ed="X" n="0715b10"/><lb ed="R110" n="0480a17"/>虔修净供敬书题额永镇山门复发帑金重修寺宇 <lb ed="X" n="0715b11"/><lb ed="R110" n="0480a18"/>务俾殿堂庑牖丹碧华烨棼橑焕美而一木一石悉 <lb ed="X" n="0715b12"/><lb ed="R110" n="0480b01"/>出公家一夫一役不烦民力上为 <lb ed="X" n="0715b13" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0480b02"/>慈闱延禧下为苍生锡祉也朕自弱龄诵读经史以 <lb ed="X" n="0715b14"/><lb ed="R110" n="0480b03"/>修齐治平为本未暇览金经贝葉空寂泡影之文所 <lb ed="X" n="0715b15"/><lb ed="R110" n="0480b04"/>以不能窥其堂奥槪而言之元者善之长也<persName>佛</persName>者以 <lb ed="X" n="0715b16"/><lb ed="R110" n="0480b05"/>善为本推而扩之大约无二上天好生化育万彙大 <lb ed="X" n="0715b17"/><lb ed="R110" n="0480b06"/>士慈悲度尽众生亦无二也朕求治勤民四十馀载 <lb ed="X" n="0715b18"/><lb ed="R110" n="0480b07"/>矣今者兵革<anchor xml:id="nkr_note_add_0715b1801" n="0715b1801"/><anchor xml:id="beg0715b1801" n="0715b1801"/>已<anchor xml:id="end0715b1801"/>消而民生未臻康阜梗顽虽化而民 <lb ed="X" n="0715b19"/><lb ed="R110" n="0480b08"/>心未尽淳良皆因水旱靡常豐歉各异此朕寤寐孳 <lb ed="X" n="0715b20"/><lb ed="R110" n="0480b09"/>孳不能释也以大士之力庶幾慈雲法雨甘露祥风 <lb ed="X" n="0715b21"/><lb ed="R110" n="0480b10"/>使岁稔人安万姓仁寿则普济之弘功即时雍之上 <lb ed="X" n="0715b22"/><lb ed="R110" n="0480b11"/>理是朕之心也夫爰书翰简勒诸穹<g ref="#CB15156">碑</g>垂示无尽云。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0715b23"/><lb ed="R110" n="0480b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又御制重修<name role="" type="person">天竺寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>文</cb:mulu><head>又 <lb ed="X" n="0715b24"/><lb ed="R110" n="0480b13"/>御制重修<name role="" type="person">天竺寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>文</head> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0715c" n="0715c"/> <lb ed="X" n="0715c01"/><lb ed="R110" n="0480b14"/><p xml:id="pX62p0715c0101">朕御麻凝庥心周区域省方设教跸驻山湖眷兹民 <lb ed="X" n="0715c02"/><lb ed="R110" n="0480b15"/>力于东南讵止皇舆之名勝若乃因其旧迹无侈前 <lb ed="X" n="0715c03"/><lb ed="R110" n="0480b16"/>观则<name role="" type="person">天竺寺</name>之所由以重修也粤唯鹫岭著于西方 <lb ed="X" n="0715c04"/><lb ed="R110" n="0480b17"/>法轮则一竺峰丽于南国名刹维三固缁梵所熏修 <lb ed="X" n="0715c05"/><lb ed="R110" n="0480b18"/>亦仙灵之窟宅潮音送响遥接普陀塔影横空长留 <lb ed="X" n="0715c06"/><lb ed="R110" n="0481a01"/>舍利瑞光发于<g ref="#CB00589">涧</g>上奇木像大士之容白衣感夫梦 <lb ed="X" n="0715c07"/><lb ed="R110" n="0481a02"/>中净域建看经之院或旱乾间作禾麦告枯而幡盖 <lb ed="X" n="0715c08"/><lb ed="R110" n="0481a03"/>来迎霪雨濡足有祷辄应无福不臻斯固历晋宋以 <lb ed="X" n="0715c09"/><lb ed="R110" n="0481a04"/>迄今实亦载简编而可信意者能仁之量等于好生 <lb ed="X" n="0715c10"/><lb ed="R110" n="0481a05"/><persName>佛</persName>道之成关乎民隐推斯指也不其伟欤将使般若 <lb ed="X" n="0715c11"/><lb ed="R110" n="0481a06"/>之门随方而启仁寿之域擧世咸登有其兴矣曷可 <lb ed="X" n="0715c12"/><lb ed="R110" n="0481a07"/>废哉朕曩者亲奉 <lb ed="X" n="0715c13" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a08"/>慈闱式临兹宇自芳湖而西顾望初地以南循辇过 <lb ed="X" n="0715c14"/><lb ed="R110" n="0481a09"/>花迎旌迴雲捲巖深乳窦含珍珠之宝光峰转飞来 <lb ed="X" n="0715c15"/><lb ed="R110" n="0481a10"/>带琉璃之绀色百灵斯护七圣不迷既祝我 <lb ed="X" n="0715c16" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a11"/>皇太后寿履康寧复冀凡兹庶民室家盈庆然则迦 <lb ed="X" n="0715c17"/><lb ed="R110" n="0481a12"/>释之弘慈与国家之佈德岂有殊也顾念山灵如昔 <lb ed="X" n="0715c18"/><lb ed="R110" n="0481a13"/>寺貌未新我 <lb ed="X" n="0715c19" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a14"/>皇太后为国发心为民祈福时申 <lb ed="X" n="0715c20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a15"/>慈命重葺香林兹役之兴不妨民事凌雲再焕将无 <lb ed="X" n="0715c21"/><lb ed="R110" n="0481a16"/>乾竺之灵匪日成功实笃坤元之庆恒沙国土偕常 <lb ed="X" n="0715c22"/><lb ed="R110" n="0481a17"/>乐以同升亿万苍生享太平而无极是则我 <lb ed="X" n="0715c23" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a18"/>皇太后之圣心依然迦释之心而于朕经营天下利 <lb ed="X" n="0715c24"/><lb ed="R110" n="0481b01"/>济生民之心亦适有惬也夫。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0716a" n="0716a"/> <lb ed="X" n="0716a01"/><lb ed="R110" n="0481b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">雍正元年六月十八日 世宗宪皇帝硃批浙江巡抚(臣)李馥奏</cb:mulu><head>雍正元年六月十八日 <lb ed="X" n="0716a02"/><lb ed="R110" n="0481b03"/> 世宗宪皇帝硃批浙江巡抚<note place="inline">臣</note>李馥奏</head> <lb ed="X" n="0716a03"/><lb ed="R110" n="0481b04"/><p xml:id="pX62p0716a0301">再谕<g ref="#CB15470">粤</g>溯道统之传尧舜以至周公孔子圣圣相承 <lb ed="X" n="0716a04"/><lb ed="R110" n="0481b05"/>精一不杂原无藉于释道自汉以来三教流传炳若 <lb ed="X" n="0716a05"/><lb ed="R110" n="0481b06"/>三光屹然鼎峙历千百年而不废不坠岂非道幷行 <lb ed="X" n="0716a06"/><lb ed="R110" n="0481b07"/>而不相悖欤吾儒正心率性释家明心见性元门修 <lb ed="X" n="0716a07"/><lb ed="R110" n="0481b08"/>心炼性以言乎体则同圣人之明德新民<persName>如来</persName>之自 <lb ed="X" n="0716a08"/><lb ed="R110" n="0481b09"/>利利他太上之度人无量以言乎用又同中庸曰戒 <lb ed="X" n="0716a09"/><lb ed="R110" n="0481b10"/>愼乎其所不睹恐惧乎其所不闻内典云六尘涉境 <lb ed="X" n="0716a10"/><lb ed="R110" n="0481b11"/>心不随缘道德经云不见可欲使心不乱以言乎进 <lb ed="X" n="0716a11"/><lb ed="R110" n="0481b12"/>修工夫亦未尝不同何下士往往以管蠡之见纵横 <lb ed="X" n="0716a12"/><lb ed="R110" n="0481b13"/>辩驳以逞其胸臆盖止據形迹而论而实未窥其奥 <lb ed="X" n="0716a13"/><lb ed="R110" n="0481b14"/>蕴也其言以为二氏之学全无关乎世道人心而孰 <lb ed="X" n="0716a14"/><lb ed="R110" n="0481b15"/>知有不然者夫积善之家必有馀庆积不善之家必 <lb ed="X" n="0716a15"/><lb ed="R110" n="0481b16"/>有馀殃理载于周易善恶之报如影随形義著于感 <lb ed="X" n="0716a16"/><lb ed="R110" n="0481b17"/>应篇四生六道因果轮迴之秘谛散见于大藏诸经 <lb ed="X" n="0716a17"/><lb ed="R110" n="0481b18"/>其所以警戒提撕诱掖奖劝若合符节究其指归无 <lb ed="X" n="0716a18"/><lb ed="R110" n="0482a01"/>非勉人为善而<anchor xml:id="nkr_note_add_0716a1801" n="0716a1801"/><anchor xml:id="beg0716a1801" n="0716a1801"/>已<anchor xml:id="end0716a1801"/>况细而闺闱里巷远而海澨山陬 <lb ed="X" n="0716a19"/><lb ed="R110" n="0482a02"/>有不可以礼乐维持诗书训导者而二氏之教皆足 <lb ed="X" n="0716a20"/><lb ed="R110" n="0482a03"/>以感发其皈向之诚消磨其隐微之慝由是观之释 <lb ed="X" n="0716a21"/><lb ed="R110" n="0482a04"/>道寧无補于王化也哉试问中国将此三涂去二留 <lb ed="X" n="0716a22"/><lb ed="R110" n="0482a05"/>一能乎否耶不能则何必分门立户互相排挤有若 <lb ed="X" n="0716a23"/><lb ed="R110" n="0482a06"/>聚讼然顾兹末法黄冠缁流下愚者多率皆饿夫懒 <lb ed="X" n="0716a24"/><lb ed="R110" n="0482a07"/>汉苟希利养以故招提兰若竟成藏垢纳汚之地此 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0716b" n="0716b"/> <lb ed="X" n="0716b01"/><lb ed="R110" n="0482a08"/>辈犹如穀之有稗粟之有秕唯在分别孰稗孰秕岂 <lb ed="X" n="0716b02"/><lb ed="R110" n="0482a09"/>可幷穀粟而槪弃之乎朕向来三教幷重一体尊崇 <lb ed="X" n="0716b03"/><lb ed="R110" n="0482a10"/>于奉<persName>佛</persName>敬仙之礼不稍轻忽每见章句之士鄙薄二 <lb ed="X" n="0716b04"/><lb ed="R110" n="0482a11"/>氏动辄轻蔑摈斥而讬名理学者尤甚及考其操履 <lb ed="X" n="0716b05"/><lb ed="R110" n="0482a12"/>与理学真诠又大相径庭此不过井蛙篱鷃之徒耳 <lb ed="X" n="0716b06"/><lb ed="R110" n="0482a13"/>何足与较浙江俗称僧海乃衲子卓锡勝地近十年 <lb ed="X" n="0716b07"/><lb ed="R110" n="0482a14"/>来不特指月淸機宗风透彻者罕见即精通教律者 <lb ed="X" n="0716b08"/><lb ed="R110" n="0482a15"/>亦未闻其人丛林凋谢可勝太息汝仰体朕意于公 <lb ed="X" n="0716b09"/><lb ed="R110" n="0482a16"/>务之馀留心护持使不至过于寥落倾颓不必著相 <lb ed="X" n="0716b10"/><lb ed="R110" n="0482a17"/>莊严也此谕汝自领会毋令众知何也士子闻之徒 <lb ed="X" n="0716b11"/><lb ed="R110" n="0482a18"/>为好<persName>佛</persName>之讥释子闻之致增我慢之相其中庸流或 <lb ed="X" n="0716b12"/><lb ed="R110" n="0482b01"/>因而纵肇甚至紊乱淸规有千法纪是朕怜之而反 <lb ed="X" n="0716b13"/><lb ed="R110" n="0482b02"/>害之也密之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0716b14"/><lb ed="R110" n="0482b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又雍正二年四月十九日</cb:mulu><head>又雍正二年四月十九日</head> <lb ed="X" n="0716b15"/><lb ed="R110" n="0482b04"/><p xml:id="pX62p0716b1501">上谕内阁前有条奏妇女入庙进香成群聚会混杂 <lb ed="X" n="0716b16"/><lb ed="R110" n="0482b05"/>行走妄费无益及入于别教妖言惑众理宜禁止者 <lb ed="X" n="0716b17"/><lb ed="R110" n="0482b06"/>曾降旨准行但幷非禁止民人于名山寺庙中礼拜 <lb ed="X" n="0716b18"/><lb ed="R110" n="0482b07"/>也今闻凡系寺庙槪行禁止不许民人叩拜又往<g ref="#CB17396">丫</g> <lb ed="X" n="0716b19"/><lb ed="R110" n="0482b08"/>髻山进香人等于金盏河地方挂号取税皆与朕旨 <lb ed="X" n="0716b20"/><lb ed="R110" n="0482b09"/>不合其禁止太过之处在京著礼部查明具奏金盏 <lb ed="X" n="0716b21"/><lb ed="R110" n="0482b10"/>河地方交与直隶巡抚令其查明具奏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0716b22"/><lb ed="R110" n="0482b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又雍正八年二月初三日 硃批福建巡抚(臣)刘世明奏</cb:mulu><head>又雍正八年二月初三日 <lb ed="X" n="0716b23"/><lb ed="R110" n="0482b12"/> 硃批福建巡抚<note place="inline">臣</note>刘世明奏</head> <lb ed="X" n="0716b24"/><lb ed="R110" n="0482b13"/><p xml:id="pX62p0716b2401">但应禁止邪教惑众从未有禁人吃斋之理此奏甚 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0716c" n="0716c"/> <lb ed="X" n="0716c01"/><lb ed="R110" n="0482b14"/>属乘谬之至朕不解汝具何意见而云然若将此等 <lb ed="X" n="0716c02"/><lb ed="R110" n="0482b15"/>无理妄擧以为尽心任事实力奉行则大误矣既云 <lb ed="X" n="0716c03"/><lb ed="R110" n="0482b16"/>年老愿斋者听而阖家大小吃斋者又欲坐罪更属 <lb ed="X" n="0716c04"/><lb ed="R110" n="0482b17"/>可笑之谈如于一家老者小者饮食之际稽查某斋 <lb ed="X" n="0716c05"/><lb ed="R110" n="0482b18"/>某不斋其纷扰为何如耶观一切办理覆奏不<anchor xml:id="nkr_note_add_0716c0501" n="0716c0501"/><anchor xml:id="beg0716c0501" n="0716c0501"/>但<anchor xml:id="end0716c0501"/>浮 <lb ed="X" n="0716c06"/><lb ed="R110" n="0483a01"/>泛不实且每多乖张失指大有心志惶惑光景嗣後 <lb ed="X" n="0716c07"/><lb ed="R110" n="0483a02"/>仍不痛自儆省加勉诚敬则朕恩殊为可惜也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0716c08"/><lb ed="R110" n="0483a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又雍正十一年二月十五日</cb:mulu><head>又雍正十一年二月十五日</head> <lb ed="X" n="0716c09"/><lb ed="R110" n="0483a04"/><p xml:id="pX62p0716c0901">上谕内阁朕唯三教之觉民于海内也理同出于一 <lb ed="X" n="0716c10"/><lb ed="R110" n="0483a05"/>原道幷行而不悖人唯不能豁然贯通于是人各异 <lb ed="X" n="0716c11"/><lb ed="R110" n="0483a06"/>心心各异见慕道者谓<persName>佛</persName>不如道之尊向<persName>佛</persName>者谓道 <lb ed="X" n="0716c12"/><lb ed="R110" n="0483a07"/>不如<persName>佛</persName>之大而儒者又兼闢二氏以为异端怀挟私 <lb ed="X" n="0716c13"/><lb ed="R110" n="0483a08"/>心纷争捔勝而不相下朕以持三教之论亦唯得其 <lb ed="X" n="0716c14"/><lb ed="R110" n="0483a09"/>平而<anchor xml:id="nkr_note_add_0716c1401" n="0716c1401"/><anchor xml:id="beg0716c1401" n="0716c1401"/>已<anchor xml:id="end0716c1401"/>矣能得其平则外略形迹之异内证性理之 <lb ed="X" n="0716c15"/><lb ed="R110" n="0483a10"/>同而知三教初无异旨无非欲人同归于善夫<persName>佛</persName>氏 <lb ed="X" n="0716c16"/><lb ed="R110" n="0483a11"/>之五戒十善导人于善也吾儒之五常百行诱掖奖 <lb ed="X" n="0716c17"/><lb ed="R110" n="0483a12"/>劝有一不引人为善者哉昔宋文帝问侍中<name role="" type="person">何尙之</name> <lb ed="X" n="0716c18"/><lb ed="R110" n="0483a13"/>曰六经本是济俗若性灵真要则以<persName>佛</persName>经为指南如 <lb ed="X" n="0716c19"/><lb ed="R110" n="0483a14"/>率土之民皆淳此化则吾坐致太平矣<name role="" type="person">何尙之</name>对曰 <lb ed="X" n="0716c20"/><lb ed="R110" n="0483a15"/>百家之鄕十人持五戒则十人淳谨千室之邑百人 <lb ed="X" n="0716c21"/><lb ed="R110" n="0483a16"/>持十善则百人和睦持此风教以周寰区则编户亿 <lb ed="X" n="0716c22"/><lb ed="R110" n="0483a17"/>千仁人百万而能行一善则去一恶去一恶则息一 <lb ed="X" n="0716c23"/><lb ed="R110" n="0483a18"/>刑一刑息于家万刑息于国洵乎可以垂拱坐致太 <lb ed="X" n="0716c24"/><lb ed="R110" n="0483b01"/>平矣斯言也盖以劝善者治天下之要道也而<persName>佛</persName>教 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0717a" n="0717a"/> <lb ed="X" n="0717a01"/><lb ed="R110" n="0483b02"/>之化贪吝诱贤良其旨亦本于此苟信而从之洵可 <lb ed="X" n="0717a02"/><lb ed="R110" n="0483b03"/>以型方训俗而为致君泽民之大助其任意诋毁妄 <lb ed="X" n="0717a03"/><lb ed="R110" n="0483b04"/>捏为杨墨之道之论者皆未见颜色失乎瞽之说也 <lb ed="X" n="0717a04"/><lb ed="R110" n="0483b05"/>朕居藩邸留心内典于性宗之学实深领悟御极以 <lb ed="X" n="0717a05"/><lb ed="R110" n="0483b06"/>後宵旰靡遑且恐启天下以崇尙释教之疑是以未 <lb ed="X" n="0717a06"/><lb ed="R110" n="0483b07"/>尝形之谈论欲俟庶政渐理始擧三教合一之旨提 <lb ed="X" n="0717a07"/><lb ed="R110" n="0483b08"/>撕警觉以明互相诋毁者之非今逾十年矣听政馀 <lb ed="X" n="0717a08"/><lb ed="R110" n="0483b09"/>暇偶将朕之所见幷昔人论说数条擧以示天下之 <lb ed="X" n="0717a09"/><lb ed="R110" n="0483b10"/>学道者古人有曰周孔六经之训忠孝履其端李老 <lb ed="X" n="0717a10"/><lb ed="R110" n="0483b11"/>二篇之言道德创其首瞿昙三藏之文慈悲为其本 <lb ed="X" n="0717a11"/><lb ed="R110" n="0483b12"/>事迹虽异理数不殊皆可崇可慕者又有曰儒以正 <lb ed="X" n="0717a12"/><lb ed="R110" n="0483b13"/>设教道以尊设教<persName>佛</persName>以大设教观其好生恶杀则同 <lb ed="X" n="0717a13"/><lb ed="R110" n="0483b14"/>一仁也视人犹己则同一公也惩忿塞欲禁过防非 <lb ed="X" n="0717a14"/><lb ed="R110" n="0483b15"/>则同一操修也又有曰以<persName>佛</persName>治心以道治身以儒治 <lb ed="X" n="0717a15"/><lb ed="R110" n="0483b16"/>世又有曰<persName>佛</persName>之言性与诸书同圣人同其性则廣为 <lb ed="X" n="0717a16"/><lb ed="R110" n="0483b17"/>道德人能同诚其心同斋戒其身同推德于人则可 <lb ed="X" n="0717a17"/><lb ed="R110" n="0483b18"/>以福吾亲可以资吾君之安天下又有曰<persName>佛</persName>之道与 <lb ed="X" n="0717a18"/><lb ed="R110" n="0484a01"/>王道合王道者皇极也皇极者中道之谓也<persName>佛</persName>之道 <lb ed="X" n="0717a19"/><lb ed="R110" n="0484a02"/>亦曰中道不偏不邪其旨相同又有曰<persName>佛</persName>教之设使 <lb ed="X" n="0717a20"/><lb ed="R110" n="0484a03"/>人弃华而就实背偏而归善由力行而造于安行由 <lb ed="X" n="0717a21"/><lb ed="R110" n="0484a04"/>自利而至于利彼其为生民之所依归者无以加矣 <lb ed="X" n="0717a22"/><lb ed="R110" n="0484a05"/>又有曰人谓释氏唯务上达而无下学不思释氏之 <lb ed="X" n="0717a23"/><lb ed="R110" n="0484a06"/>六波罗蜜由禅定而到彼岸岂非下学上达之旨乎 <lb ed="X" n="0717a24"/><lb ed="R110" n="0484a07"/>又有曰天下无二道圣人无两心盖道者先天地而 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0717b" n="0717b"/> <lb ed="X" n="0717b01"/><lb ed="R110" n="0484a08"/>生亘古今而常存圣人得道之真以治身以其緖馀 <lb ed="X" n="0717b02"/><lb ed="R110" n="0484a09"/>土苴治天下国家岂不大哉故圣人或生于中国或 <lb ed="X" n="0717b03"/><lb ed="R110" n="0484a10"/>生于西方或生于东夷西夷生虽殊方而其得道之 <lb ed="X" n="0717b04"/><lb ed="R110" n="0484a11"/>真若合符契未始殊也以上数条皆于圣贤之理同 <lb ed="X" n="0717b05"/><lb ed="R110" n="0484a12"/>流共贯未见其为谬异也三教虽各具治心治身治 <lb ed="X" n="0717b06"/><lb ed="R110" n="0484a13"/>世之道然各有所专其各有所长各有不及处亦显 <lb ed="X" n="0717b07"/><lb ed="R110" n="0484a14"/>而易见实缺一不可者夫习释道之学虽有偏有正 <lb ed="X" n="0717b08"/><lb ed="R110" n="0484a15"/>而习儒者之学亦有真有伪即如释中以狂空欺世 <lb ed="X" n="0717b09"/><lb ed="R110" n="0484a16"/>道中以邪術愚人是固释道之罪人也亦如儒中博 <lb ed="X" n="0717b10"/><lb ed="R110" n="0484a17"/>览诗书高谈仁義而躬蹈乱臣贼子行之者谓非名 <lb ed="X" n="0717b11"/><lb ed="R110" n="0484a18"/>教之罪人乎若掩人之长而斥其短隐己之短而夸 <lb ed="X" n="0717b12"/><lb ed="R110" n="0484b01"/>其长互相肆口诋排者皆私诈小人形态非仁人君 <lb ed="X" n="0717b13"/><lb ed="R110" n="0484b02"/>子怀德抱道之所为亦徒见其不自量耳数年来有 <lb ed="X" n="0717b14"/><lb ed="R110" n="0484b03"/>请严禁私自剃度者有请将寺观改为书院者有县 <lb ed="X" n="0717b15"/><lb ed="R110" n="0484b04"/>令无故毁庙逐僧者甚至有请僧尼悉行配合夫妇 <lb ed="X" n="0717b16"/><lb ed="R110" n="0484b05"/>可廣增人丁者悖理妄言惑乱国是不思鳏寡孤独 <lb ed="X" n="0717b17"/><lb ed="R110" n="0484b06"/>为国家之所矜恤彼既立愿出家其意亦为国家苍 <lb ed="X" n="0717b18"/><lb ed="R110" n="0484b07"/>生修福田耳乃无故强令配合以拂其性岂仁君治 <lb ed="X" n="0717b19"/><lb ed="R110" n="0484b08"/>天下者之所忍为乎因皆下愚小辈朕亦未穷治其 <lb ed="X" n="0717b20"/><lb ed="R110" n="0484b09"/>妄诞之罪至于品类不齐其中违理犯科者朝廷原 <lb ed="X" n="0717b21"/><lb ed="R110" n="0484b10"/>有惩创之条而其淸修苦行精戒明宗者则为之护 <lb ed="X" n="0717b22"/><lb ed="R110" n="0484b11"/>持其邪说外道则严加惩治如道忞行峰之纪载谬 <lb ed="X" n="0717b23"/><lb ed="R110" n="0484b12"/>妄法藏弘忍之魔说猖狂朕悉降旨指摘决不令混 <lb ed="X" n="0717b24"/><lb ed="R110" n="0484b13"/>冒正法以致真伪罔辨也朕于三教同原之理探溯 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0717c" n="0717c"/> <lb ed="X" n="0717c01"/><lb ed="R110" n="0484b14"/>渊源公其心而平其论令天下臣庶<persName>佛</persName>仙弟子有各 <lb ed="X" n="0717c02"/><lb ed="R110" n="0484b15"/>挟私心各执己见意存偏向理失平衡者梦觉醉醒 <lb ed="X" n="0717c03"/><lb ed="R110" n="0484b16"/>焉故委曲宣示以开愚昧凡有地方责任之文武大 <lb ed="X" n="0717c04"/><lb ed="R110" n="0484b17"/>臣官员当承事朕旨加意护持出家修行人以成大 <lb ed="X" n="0717c05"/><lb ed="R110" n="0484b18"/>公好善之治特谕。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0717c06"/><lb ed="R110" n="0485a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又御选圆明居士语录</cb:mulu><head>又 <lb ed="X" n="0717c07"/><lb ed="R110" n="0485a02"/>御选圆明居士语录</head> <lb ed="X" n="0717c08"/><lb ed="R110" n="0485a03"/><p xml:id="pX62p0717c0801">有儒士问三教之同异王云若论〇以内三教实同 <lb ed="X" n="0717c09"/><lb ed="R110" n="0485a04"/>一道不可泥于迹象涉于事为而妄生分别也儒以 <lb ed="X" n="0717c10"/><lb ed="R110" n="0485a05"/>修齐治平设教道以虚无淸净设教究其所以示人 <lb ed="X" n="0717c11"/><lb ed="R110" n="0485a06"/>者不能外〇这个而释教亦不捨離〇这个既不捨 <lb ed="X" n="0717c12"/><lb ed="R110" n="0485a07"/>離即此〇内而言则不谓之一贯不可也若以〇之 <lb ed="X" n="0717c13"/><lb ed="R110" n="0485a08"/>外周孔黄老之书未言及此能明此者唯有释典耳 <lb ed="X" n="0717c14"/><lb ed="R110" n="0485a09"/>下士愚盲小智见浅谓〇以内尙不明了何暇究〇 <lb ed="X" n="0717c15"/><lb ed="R110" n="0485a10"/>以外不知〇以内者倚〇以外者而立若不明〇以 <lb ed="X" n="0717c16"/><lb ed="R110" n="0485a11"/>外则〇以内无论不能顿地透脱即使到得尽处犹 <lb ed="X" n="0717c17"/><lb ed="R110" n="0485a12"/>有这个〇在人但知拘滞生死不知穷其无生不死 <lb ed="X" n="0717c18"/><lb ed="R110" n="0485a13"/>此一大关唯此一路方透即以<persName>佛</persName>教而论如讲演戒 <lb ed="X" n="0717c19"/><lb ed="R110" n="0485a14"/>律何尝不与宗为一贯必须宗为之统摄離宗则尽 <lb ed="X" n="0717c20"/><lb ed="R110" n="0485a15"/>属幻作宗乃第一義也然一亦不立方是<persName>佛</persName>旨即此 <lb ed="X" n="0717c21"/><lb ed="R110" n="0485a16"/>观彼自明三教分合之定论圆明寧甘汝等迂儒之 <lb ed="X" n="0717c22"/><lb ed="R110" n="0485a17"/>谤断不忍令众生长溺苦海而不拯救指迷也士闻 <lb ed="X" n="0717c23"/><lb ed="R110" n="0485a18"/>愕然诺诺而退。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0717c24"/><lb ed="R110" n="0485b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">乾隆元年 高宗纯皇帝谕</cb:mulu><head>乾隆元年 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0718a" n="0718a"/> <lb ed="X" n="0718a01"/><lb ed="R110" n="0485b02"/> 高宗纯皇帝谕</head> <lb ed="X" n="0718a02"/><lb ed="R110" n="0485b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">高宗纯皇帝谕</cb:mulu><p xml:id="pX62p0718a0201">朕前以应付僧火居道士窃二氏之名而无修持之 <lb ed="X" n="0718a03"/><lb ed="R110" n="0485b04"/>实甚且作姦犯科难于稽察约束是以酌复度牒之 <lb ed="X" n="0718a04"/><lb ed="R110" n="0485b05"/>法使有志修行者永守淸规而无赖之徒不得窜入 <lb ed="X" n="0718a05"/><lb ed="R110" n="0485b06"/>其中以为<persName>佛</persName>老之玷其情愿还俗者量给资产其馀 <lb ed="X" n="0718a06"/><lb ed="R110" n="0485b07"/>归公留为养济穷民之用此亦专为应付僧火居道 <lb ed="X" n="0718a07"/><lb ed="R110" n="0485b08"/>士而言也名山古刹闭户淸修者在所不问前降谕 <lb ed="X" n="0718a08"/><lb ed="R110" n="0485b09"/>旨甚明现交与王大臣九卿会议乃闻外省传述错 <lb ed="X" n="0718a09"/><lb ed="R110" n="0485b10"/>误一切僧道皆有惶惑不安之意恐将资产归公遂 <lb ed="X" n="0718a10"/><lb ed="R110" n="0485b11"/>尔弊端百出有将己身田宅诡寄他人户下希图藏 <lb ed="X" n="0718a11"/><lb ed="R110" n="0485b12"/>匿者有谋嘱书吏分立花户诡名以多报少者有减 <lb ed="X" n="0718a12"/><lb ed="R110" n="0485b13"/>價速求售卖变银入橐者且有局外匪类从中借口 <lb ed="X" n="0718a13"/><lb ed="R110" n="0485b14"/>索诈者夫此僧道既谋利恋财如是揆之仙<persName>佛</persName>之法 <lb ed="X" n="0718a14"/><lb ed="R110" n="0485b15"/>乃糠秕稂莠也即取其私橐归公以养济贫民亦何 <lb ed="X" n="0718a15"/><lb ed="R110" n="0485b16"/>不可之有天下後世自有公论但朕之本意原以天 <lb ed="X" n="0718a16"/><lb ed="R110" n="0485b17"/>地好生之心为心一物不得其所如己推而纳之沟 <lb ed="X" n="0718a17"/><lb ed="R110" n="0485b18"/>中此庸愚无知之僧道亦天下之一物耳朕何忍视 <lb ed="X" n="0718a18"/><lb ed="R110" n="0486a01"/>同膜外况朕先所降旨甚明原以护持僧道而非有 <lb ed="X" n="0718a19"/><lb ed="R110" n="0486a02"/>意苛削僧道今观伊等情形是愚昧无知被人恐吓 <lb ed="X" n="0718a20"/><lb ed="R110" n="0486a03"/>而不知原降之谕旨也著该部先行晓谕去其迷惑 <lb ed="X" n="0718a21"/><lb ed="R110" n="0486a04"/>至于应付僧火居道士之资产因无所归著是以有 <lb ed="X" n="0718a22"/><lb ed="R110" n="0486a05"/>养济穷民之说究竟国家养济穷民岂需此区区之 <lb ed="X" n="0718a23"/><lb ed="R110" n="0486a06"/>财物亦可不必稽察归公此处著重议具奏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0718a24"/><lb ed="R110" n="0486a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">附大淸会典事例一则</cb:mulu><head>附大淸会典事例一则</head> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0718b" n="0718b"/> <lb ed="X" n="0718b01"/><lb ed="R110" n="0486a08"/><p xml:id="pX62p0718b0101">僧道将寺观各田地<g ref="#CB15167">朦</g>胧投献王府及内外官豪 <lb ed="X" n="0718b02"/><lb ed="R110" n="0486a09"/>势要之家私捏文契典卖者投献之人问发边卫 <lb ed="X" n="0718b03"/><lb ed="R110" n="0486a10"/>永远充军田地给还各寺观其受投献家长幷管 <lb ed="X" n="0718b04"/><lb ed="R110" n="0486a11"/>莊人参究治罪<note place="inline">谨案此条系原例又乾隆五年改定问发边远充军田地给还应得 <lb ed="X" n="0718b05"/><lb ed="R110" n="0486a12"/>之人</note>。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0718b06"/><lb ed="R110" n="0486a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又乾隆三十二年 御制宝相寺<g ref="#CB15156">碑</g>文</cb:mulu><head>又乾隆三十二年 <lb ed="X" n="0718b07"/><lb ed="R110" n="0486a14"/> 御制宝相寺<g ref="#CB15156">碑</g>文</head> <lb ed="X" n="0718b08"/><lb ed="R110" n="0486a15"/><p xml:id="pX62p0718b0801">岁辛巳値 <lb ed="X" n="0718b09" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486a16"/>圣母皇太后七旬大庆爰奉 <lb ed="X" n="0718b10" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486a17"/>安舆诣五台所以祝 <lb ed="X" n="0718b11" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486a18"/>厘也殊像寺在山之麓为瞻礼文殊初地妙相端严 <lb ed="X" n="0718b12"/><lb ed="R110" n="0486b01"/>光耀香界默识以归既归则心追手摹系以赞而勒 <lb ed="X" n="0718b13"/><lb ed="R110" n="0486b02"/>之<g ref="#CB15156">碑</g>香山南麓曩所规<name role="" type="person">菩萨顶</name>之宝谛寺在焉乃于 <lb ed="X" n="0718b14"/><lb ed="R110" n="0486b03"/>寺右度隙地出内府金钱饬具庀材营构兰若视<g ref="#CB15156">碑</g> <lb ed="X" n="0718b15"/><lb ed="R110" n="0486b04"/>摹而像设之金色莊严唯具唯肖寺之制甃甓幕圆 <lb ed="X" n="0718b16"/><lb ed="R110" n="0486b05"/>不施杗廇桴棁而崇廣闳丽则视殊像有加经始于 <lb ed="X" n="0718b17"/><lb ed="R110" n="0486b06"/>乾隆壬午春越今丁亥蒇工既敬致瓣香而庆落之 <lb ed="X" n="0718b18"/><lb ed="R110" n="0486b07"/>所司砻石以俟因记之曰<name role="" type="person">文殊师利</name>久住<name role="" type="person">娑婆世界</name> <lb ed="X" n="0718b19"/><lb ed="R110" n="0486b08"/>而应现说法独在<name role="" type="person">淸凉山</name>固花严品所谓东方世界 <lb ed="X" n="0718b20"/><lb ed="R110" n="0486b09"/>中菩萨者也夫淸凉在畿辅之西而香山亦在京城 <lb ed="X" n="0718b21"/><lb ed="R110" n="0486b10"/>之西然以淸凉视香山则香山为东若以竺乾视震 <lb ed="X" n="0718b22"/><lb ed="R110" n="0486b11"/>旦则<name role="" type="person">淸凉山</name>又皆东也是二山者不可言同何况云 <lb ed="X" n="0718b23"/><lb ed="R110" n="0486b12"/>异矧陆元畅之答宣律师曰文殊随缘利见应变不 <lb ed="X" n="0718b24"/><lb ed="R110" n="0486b13"/>穷是一是二在文殊本不生分别见倘必执淸凉为 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0718c" n="0718c"/> <lb ed="X" n="0718c01"/><lb ed="R110" n="0486b14"/>道场而不知香山之亦可为道场则何异凿井得泉 <lb ed="X" n="0718c02"/><lb ed="R110" n="0486b15"/>而谓水专在是哉且昔之诣五台礼文殊所以祝 <lb ed="X" n="0718c03" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486b16"/><g ref="#CB12530">厘</g>也而淸凉距畿辅千馀里掖 <lb ed="X" n="0718c04" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486b17"/>辇行庆向唯三至焉若香山则去京城三十里而近 <lb ed="X" n="0718c05"/><lb ed="R110" n="0486b18"/>岁可一再至继自今亿万年 <lb ed="X" n="0718c06" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a01"/>延洪演乘兹唯其恒是则余建寺香山之初志也寺 <lb ed="X" n="0718c07"/><lb ed="R110" n="0487a02"/>成名之曰宝相缀以偈曰文殊师利七<persName>佛</persName>之师经历 <lb ed="X" n="0718c08"/><lb ed="R110" n="0487a03"/>人间至福城东东方世界名曰金色常在其中而演 <lb ed="X" n="0718c09"/><lb ed="R110" n="0487a04"/>说法<name role="" type="person">摩竭陀国</name>其东五峰是名雪山唯淸凉境金刚 <lb ed="X" n="0718c10"/><lb ed="R110" n="0487a05"/>窟聚北代州是大士示现妙相莊严振大法轮坐师 <lb ed="X" n="0718c11"/><lb ed="R110" n="0487a06"/>子座狮子奋迅具足神威中台现身寺曰殊像我昔 <lb ed="X" n="0718c12"/><lb ed="R110" n="0487a07"/>瞻礼发大宏愿虔诚祝 <lb ed="X" n="0718c13" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a08"/><g ref="#CB12530">厘</g>普诸福缘相好印心如月在水即幻即真证真幻 <lb ed="X" n="0718c14"/><lb ed="R110" n="0487a09"/>相以此真幻还印金容香山净域多祇树园宝谛之 <lb ed="X" n="0718c15"/><lb ed="R110" n="0487a10"/>西营是宝相莊挍七宝晃耀大千日面月面了无分 <lb ed="X" n="0718c16"/><lb ed="R110" n="0487a11"/>别我闻如是文殊应缘缘即随缘何有彼此矧东西 <lb ed="X" n="0718c17"/><lb ed="R110" n="0487a12"/>方因见生名见即不拘名亦不著淸凉香山非二非 <lb ed="X" n="0718c18"/><lb ed="R110" n="0487a13"/>一复念文殊菩萨久住而此世界实曰常喜以常以 <lb ed="X" n="0718c19"/><lb ed="R110" n="0487a14"/>久延祝 <lb ed="X" n="0718c20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a15"/>慈禧唯愿自今岁万又万宝算盈积如恒河沙获妙 <lb ed="X" n="0718c21"/><lb ed="R110" n="0487a16"/>吉祥生大欢喜以是因缘 <lb ed="X" n="0718c22" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a17"/>寿复无量。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0718c23"/> <lb ed="X" n="0718c24"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0719a" n="0719a"/> <lb ed="X" n="0719a01"/> <lb ed="X" n="0719a02"/> <lb ed="X" n="0719a03"/> <lb ed="X" n="0719a04"/> <lb ed="X" n="0719a05"/> <lb ed="X" n="0719a06"/><lb ed="R110" n="0487b01"/><cb:div type="other"><head>报恩论卷首</head> <lb ed="X" n="0719a07"/> <lb ed="X" n="0719a08"/><lb ed="R110" n="0487b02"/><byline cb:type="author">桐鄕沉善登述</byline><byline cb:type="other">海盐张常惺挍录</byline> <lb ed="X" n="0719a09"/><lb ed="R110" n="0487b03"/><p xml:id="pX62p0719a0901">造论述意 千经万论。处处指归净土者。只是 <lb ed="X" n="0719a10"/><lb ed="R110" n="0487b04"/>教人从现前一念动处著力。大本无量寿经。所 <lb ed="X" n="0719a11"/><lb ed="R110" n="0487b05"/>谓闭塞诸恶道。通达善趣门。两言尽之矣。光緖 <lb ed="X" n="0719a12"/><lb ed="R110" n="0487b06"/>戊寅春。为杭州小霍山摩崖事。与张子简常惺 <lb ed="X" n="0719a13"/><lb ed="R110" n="0487b07"/>等。结壇邓尉圣恩寺。念<persName>佛</persName>写经。写毕造此论。一 <lb ed="X" n="0719a14"/><lb ed="R110" n="0487b08"/>壇共五人。以三为班。轮转五十三昼夜不断声。 <lb ed="X" n="0719a15"/><lb ed="R110" n="0487b09"/>限香进退。故只能據魏译大本。直抒胸臆。随口 <lb ed="X" n="0719a16"/><lb ed="R110" n="0487b10"/>诵出。子简录稿。昼凡四轮。退息各三刻。积十二 <lb ed="X" n="0719a17"/><lb ed="R110" n="0487b11"/>刻支肢节节而为之。越两旬馀方成。得文五篇。 <lb ed="X" n="0719a18"/><lb ed="R110" n="0487b12"/>杂说二十五则。诗歌共若干章。都凡二万馀言。 <lb ed="X" n="0719a19"/><lb ed="R110" n="0487b13"/>依三藏例统名为论。因摩崖山名。适符 <lb ed="X" n="0719a20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b14"/>本朝寿嶽。伏念 <lb ed="X" n="0719a21" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b15"/>列圣家法相承。弘扬<persName>佛</persName>教。与儒幷隆 <lb ed="X" n="0719a22" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b16"/>深恩至计。保我子孙黎民。万世永赖。故取寺名一字。 <lb ed="X" n="0719a23" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b17"/>题曰报恩。庶幾览者相与护持。以维繫人心。共 <lb ed="X" n="0719a24"/><lb ed="R110" n="0487b18"/>图报答。论出後。传钞颇不乏人。今忽忽二十年 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0719b" n="0719b"/> <lb ed="X" n="0719b01"/><lb ed="R110" n="0488a01"/>矣。老病日深。不能复进。欲刊佈之。而虑自来说 <lb ed="X" n="0719b02"/><lb ed="R110" n="0488a02"/>净土者。滥入禅宗。高谈元妙。<persName>佛</persName>法世法。打成两 <lb ed="X" n="0719b03"/><lb ed="R110" n="0488a03"/>橛。则全失<persName>如来</persName>设教本旨。而于此反增疑障。故 <lb ed="X" n="0719b04"/><lb ed="R110" n="0488a04"/>复遍引净宗诸经。幷註解之以证明论義。列于 <lb ed="X" n="0719b05"/><lb ed="R110" n="0488a05"/>卷首。而写经前後所说。有相关涉者。别编一卷 <lb ed="X" n="0719b06"/><lb ed="R110" n="0488a06"/>附焉。凡夫钝根。读书少。涉世浅。见理粗。未知孔 <lb ed="X" n="0719b07"/><lb ed="R110" n="0488a07"/>教如何。<persName>佛</persName>教如何。但知自古至今。未有離却万 <lb ed="X" n="0719b08"/><lb ed="R110" n="0488a08"/>亿愚贱之心。而可以为教者。未有支離刻核使 <lb ed="X" n="0719b09"/><lb ed="R110" n="0488a09"/>人救过不暇。而可以教民者。未有有民不教。听 <lb ed="X" n="0719b10"/><lb ed="R110" n="0488a10"/>其放辟邪侈。而可以为国者。未有君民同一教。 <lb ed="X" n="0719b11"/><lb ed="R110" n="0488a11"/>士大夫别一教。而尙能用其民者。未有不能用 <lb ed="X" n="0719b12"/><lb ed="R110" n="0488a12"/>其民。而其国不衰弱。能用其民而其国不强盛 <lb ed="X" n="0719b13"/><lb ed="R110" n="0488a13"/>者。如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0719b1301" n="0719b1301"/><anchor xml:id="beg0719b1301" n="0719b1301"/>已<anchor xml:id="end0719b1301"/>。故自贡其醜拙。以俟十方缁素。及 <lb ed="X" n="0719b14"/><lb ed="R110" n="0488a14"/>当代贤士大夫教政之。尙冀馀生得有所闻。涣 <lb ed="X" n="0719b15"/><lb ed="R110" n="0488a15"/>若沉疴之去体云尔。光緖丁酉夏沉善登识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0719b16"/><lb ed="R110" n="0488a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">证经(十二则)</cb:mulu><head>证经<note place="inline">十二则</note></head> <lb ed="X" n="0719b17"/><lb ed="R110" n="0488a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">无量寿经(魏<name role="" type="person">康僧铠</name>译)</cb:mulu><head><persName>佛</persName>说无量寿经<note place="inline">魏<name role="" type="person">康僧铠</name>译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0719b1712" cb:place="inline">云。<persName>佛</persName>告阿难。十方世界。诸天 <lb ed="X" n="0719b18"/><lb ed="R110" n="0488a18"/>人民。其有至心愿生彼国。凡有三辈。其上辈者。捨家 <lb ed="X" n="0719b19"/><lb ed="R110" n="0488b01"/>弃欲而作沙门。发菩提心。一向专念无量寿<persName>佛</persName>。修诸 <lb ed="X" n="0719b20"/><lb ed="R110" n="0488b02"/>功德。愿生彼国。此等众生。临寿终时。无量寿<persName>佛</persName>与诸 <lb ed="X" n="0719b21"/><lb ed="R110" n="0488b03"/>大众。现其人前。即随彼<persName>佛</persName>往生其国。便于七宝花中。 <lb ed="X" n="0719b22"/><lb ed="R110" n="0488b04"/>自然化生。住不退转。智慧勇猛。神通自在。是故阿难。 <lb ed="X" n="0719b23"/><lb ed="R110" n="0488b05"/>其有众生。欲于今世见无量寿<persName>佛</persName>。应发无上菩提之 <lb ed="X" n="0719b24"/><lb ed="R110" n="0488b06"/>心。修行功德。愿生彼国。<persName>佛</persName>告阿难。其中辈者。十方世 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0719c" n="0719c"/> <lb ed="X" n="0719c01"/><lb ed="R110" n="0488b07"/>界。诸天人民。其有至心愿生彼国。虽不能行作沙门。 <lb ed="X" n="0719c02"/><lb ed="R110" n="0488b08"/>大修功德。当发无上菩提之心。一向专念无量寿<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0719c03"/><lb ed="R110" n="0488b09"/>多少修善。奉持斋戒。起立塔像。饭食沙门。悬缯燃灯。 <lb ed="X" n="0719c04"/><lb ed="R110" n="0488b10"/>散花烧香。以此迴向愿生彼国。其人临终。无量寿<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0719c05"/><lb ed="R110" n="0488b11"/>化现其身。光明相好。具如真<persName>佛</persName>。与诸大众现其人前。 <lb ed="X" n="0719c06"/><lb ed="R110" n="0488b12"/>即随化<persName>佛</persName>往生其国。住不退转。功德智慧。次如上辈 <lb ed="X" n="0719c07"/><lb ed="R110" n="0488b13"/>者也。<persName>佛</persName>告阿难。其下辈者。十方世界。诸天人民。其有 <lb ed="X" n="0719c08"/><lb ed="R110" n="0488b14"/>至心欲生彼国。假使不能作诸功德。当发无上菩提 <lb ed="X" n="0719c09"/><lb ed="R110" n="0488b15"/>之心。<note place="inline">弥陀疏抄云。智论五菩提心。一发心菩提。谓于无量生死中发菩提心也。而持名正于凡夫生 <lb ed="X" n="0719c10"/><lb ed="R110" n="0488b16"/>死心中。起大觉故。二伏心菩提。谓断诸烦恼。降伏其心也。而持名则正念纔彰。烦恼自灭。故三明心菩提。谓了 <lb ed="X" n="0719c11"/><lb ed="R110" n="0488b17"/>达诸法实相也。而持名正即此一心。明了一切诸法实相故。四出到菩提。谓得无生忍。出三界到萨婆若也。而 <lb ed="X" n="0719c12"/><lb ed="R110" n="0488b18"/>持名即得一二三忍。<g ref="#CB15162">捷</g>超生死趋一切智故。五无上菩提。谓坐道场成最正觉也。而持名则得不退转地。直至 <lb ed="X" n="0719c13"/><lb ed="R110" n="0489a01"/>成<persName>佛</persName>故</note>一向专意。乃至十念念无量寿<persName>佛</persName>。愿生其国。若 <lb ed="X" n="0719c14"/><lb ed="R110" n="0489a02"/>闻深法。欢喜信乐。不生疑惑。乃至一念念于彼<persName>佛</persName>。以 <lb ed="X" n="0719c15"/><lb ed="R110" n="0489a03"/>至诚心愿生其国。此人临终。梦见彼<persName>佛</persName>。亦得往生。功 <lb ed="X" n="0719c16"/><lb ed="R110" n="0489a04"/>德智慧。次如中辈者也<note place="inline">论據此译。故列于前</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0719c17"/><lb ed="R110" n="0489a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0719c1701">谨按此经。有汉魏吴唐宋五译。而此魏译。文词详 <lb ed="X" n="0719c18"/><lb ed="R110" n="0489a06"/>赡。義理圆足。故自来讲家多據之。唐译差与相近。 <lb ed="X" n="0719c19"/><lb ed="R110" n="0489a07"/>盖同一梵本也。宋译亦甚明畅。而词句前後大异。 <lb ed="X" n="0719c20"/><lb ed="R110" n="0489a08"/>又一梵本也。汉吴二译。文词拙涩。而義有相補备 <lb ed="X" n="0719c21"/><lb ed="R110" n="0489a09"/>者。则又一梵本也。其所以不同之故。略考诸经。约 <lb ed="X" n="0719c22"/><lb ed="R110" n="0489a10"/>有三端。一则译手巧拙不同也。如楞伽三译。金刚 <lb ed="X" n="0719c23"/><lb ed="R110" n="0489a11"/>六译。及此小本两译皆是。此类文小异而義大同。 <lb ed="X" n="0719c24"/><lb ed="R110" n="0489a12"/>足见梵本之一。例如儒者解经。各有短长。盖以华 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0720a" n="0720a"/> <lb ed="X" n="0720a01"/><lb ed="R110" n="0489a13"/>文化梵语。是横繙也。以今人解古书。犹直繙也。其 <lb ed="X" n="0720a02"/><lb ed="R110" n="0489a14"/>于原本。毕竟非一非二。而善读者。就此参观互考。 <lb ed="X" n="0720a03"/><lb ed="R110" n="0489a15"/>以意逆志。自能得之。一则梵本传写不同也。此类 <lb ed="X" n="0720a04"/><lb ed="R110" n="0489a16"/>義同而文多寡大异。密部诸咒。最显而易见。<persName>佛</persName>以 <lb ed="X" n="0720a05"/><lb ed="R110" n="0489a17"/>一音演说法。众生随类各得解。大经大会。记录自 <lb ed="X" n="0720a06"/><lb ed="R110" n="0489a18"/>不一手。传钞浸廣。久而沿讹作伪。皆人情事理之 <lb ed="X" n="0720a07"/><lb ed="R110" n="0489b01"/>常。统乱六师。钵碎五分。迦释阿难。结集多至四次。 <lb ed="X" n="0720a08"/><lb ed="R110" n="0489b02"/>正为此也。例如两楹梦奠後。七十子之徒。友教四 <lb ed="X" n="0720a09"/><lb ed="R110" n="0489b03"/>方。六经传本。各自成家。奚待祖龙。始焚缭鹤。迨法 <lb ed="X" n="0720a10"/><lb ed="R110" n="0489b04"/>流东土。去圣愈遥。张霸刘歆王肃之徒。何国蔑有。 <lb ed="X" n="0720a11"/><lb ed="R110" n="0489b05"/>隋唐之际。别编疑惑伪妄二门。足为中流砥柱矣。 <lb ed="X" n="0720a12"/><lb ed="R110" n="0489b06"/><note place="inline">谶纬槪托孔门。後世遂动称符命。盖以多知尊圣人以神通眩<persName>佛</persName>法。其弊必至此矣。大雲经之伪。阅藏知 <lb ed="X" n="0720a13"/><lb ed="R110" n="0489b07"/>津<anchor xml:id="nkr_note_add_0720a1301" n="0720a1301"/><anchor xml:id="beg0720a1301" n="0720a1301"/>已<anchor xml:id="end0720a1301"/>辨之。若儒童菩萨之为孔子。大迦释之为老聃明是梵僧巧见。因道家伪造老子化胡经。借以报复 <lb ed="X" n="0720a14"/><lb ed="R110" n="0489b08"/>特牵率孔圣以泯其迹。而宗镜录乃征引不疑者。则如李长者之借易<name role="" type="person">释花严</name>。欲以间执迂儒疑谤之口 <lb ed="X" n="0720a15"/><lb ed="R110" n="0489b09"/>非出本心。诸如此类。宏得有大雅宏达。尽通汉唐以来诸儒门径。及其用心之处。然後博观全藏。而分类 <lb ed="X" n="0720a16"/><lb ed="R110" n="0489b10"/>挍订之。为之执鞭。所欣慕也</note>一则本师前後宣说不同也。四十 <lb ed="X" n="0720a17"/><lb ed="R110" n="0489b11"/>九年说法。大半本诸先<persName>佛</persName>遗经。迦释<persName>佛</persName>涅槃时。藏 <lb ed="X" n="0720a18"/><lb ed="R110" n="0489b12"/>诸珠函。幷作书一通。嘱咐树神。迨本师出世传授 <lb ed="X" n="0720a19"/><lb ed="R110" n="0489b13"/>之。说见廣宏明集。梵网法花文有明证。<note place="inline">所以本经赞德文中。 <lb ed="X" n="0720a20"/><lb ed="R110" n="0489b14"/>有博综道術。贯练群籍二句。而四十二章经。亦以廣学博究为一难。如壇经出後。人人籍口六祖。法门之 <lb ed="X" n="0720a21"/><lb ed="R110" n="0489b15"/>所以日衰也</note>阿难出家时。先与<persName>佛</persName>约。以前所说诸经。未 <lb ed="X" n="0720a22"/><lb ed="R110" n="0489b16"/>曾闻者。请<persName>佛</persName>褈说。<persName>佛</persName>许可之。说见释迦三谱。<note place="inline">不记出何 <lb ed="X" n="0720a23"/><lb ed="R110" n="0489b17"/>一种</note>阿难所指。盖即遗经。若<persName>佛</persName>平时与弟子泛说法 <lb ed="X" n="0720a24"/><lb ed="R110" n="0489b18"/>要。如四谛六度十二支十八处等。寥寥数十言。藏 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0720b" n="0720b"/> <lb ed="X" n="0720b01"/><lb ed="R110" n="0490a01"/>中多集为经。岂能一一褈说。不言可知。弥陀成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0720b02"/><lb ed="R110" n="0490a02"/>在十劫以前。十方诸<persName>佛</persName>无不赞歎。<note place="inline">例如孔孟动称尧舜</note><persName>佛</persName><persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0720b03"/><lb ed="R110" n="0490a03"/>道同。本师三百馀会说法。既多指归净土。则自然 <lb ed="X" n="0720b04"/><lb ed="R110" n="0490a04"/>屡说不一说。而亦随时随機。开通大意。依義不依 <lb ed="X" n="0720b05"/><lb ed="R110" n="0490a05"/>语。显然可知。例如论语称知仁勇。祇三言耳。而前 <lb ed="X" n="0720b06"/><lb ed="R110" n="0490a06"/>後序次不同。称不患人之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0720b0601" n="0720b0601"/><anchor xml:id="beg0720b0601" n="0720b0601"/>己<anchor xml:id="end0720b0601"/>知。祇两言耳。而四 <lb ed="X" n="0720b07"/><lb ed="R110" n="0490a07"/>见各异。世间经师。尙不贵记问之学。况在<persName>佛</persName>智。此 <lb ed="X" n="0720b08"/><lb ed="R110" n="0490a08"/>经之所以多译。而又见前两种之不同也。至王龙 <lb ed="X" n="0720b09"/><lb ed="R110" n="0490a09"/>舒彙集之本。以意弃取。自不足记。近邵阳魏氏所 <lb ed="X" n="0720b10"/><lb ed="R110" n="0490a10"/>订。更不必论矣。</p> <lb ed="X" n="0720b11"/><lb ed="R110" n="0490a11"/><p xml:id="pX62p0720b1101">又按此经三辈皆善类。观经九品有恶人。两说互 <lb ed="X" n="0720b12"/><lb ed="R110" n="0490a12"/>异。而实相足相成。盖众生因地。万别千差。不特三 <lb ed="X" n="0720b13"/><lb ed="R110" n="0490a13"/>三无尽。九九亦无尽。纬以四土。相望更觉悬殊。此 <lb ed="X" n="0720b14"/><lb ed="R110" n="0490a14"/>经上辈当出家。中下二辈当在家。乃从其多数粗 <lb ed="X" n="0720b15"/><lb ed="R110" n="0490a15"/>擧大凡。故云凡有三辈。观经就此大凡。略开为九。 <lb ed="X" n="0720b16"/><lb ed="R110" n="0490a16"/>而又极其优降。以括无量行因之不齐。其大意以 <lb ed="X" n="0720b17"/><lb ed="R110" n="0490a17"/>五品以上约四圣。以下约六凡。极其优则自初信 <lb ed="X" n="0720b18"/><lb ed="R110" n="0490a18"/>以至等觉。皆在其中。故智者大师仅登五品。非在 <lb ed="X" n="0720b19"/><lb ed="R110" n="0490b01"/>家也。<name role="" type="person">刘遗民</name>三度见<persName>佛</persName>。衣覆手摩。自当上辈。非出 <lb ed="X" n="0720b20"/><lb ed="R110" n="0490b02"/>家也。而凡莲宗诸祖。及维摩贤护等。一切缁素名 <lb ed="X" n="0720b21"/><lb ed="R110" n="0490b03"/>德之往生者。例推可知矣。极其降则自五停心以 <lb ed="X" n="0720b22"/><lb ed="R110" n="0490b04"/>至一切含灵。皆在其中。故中下品内有但四禅。非 <lb ed="X" n="0720b23"/><lb ed="R110" n="0490b05"/>谓尽属但四禅也。下二品内有五逆。非谓尽属五 <lb ed="X" n="0720b24"/><lb ed="R110" n="0490b06"/>逆也。而凡初心邪外。及六道三涂一切缁素常流 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0720c" n="0720c"/> <lb ed="X" n="0720c01"/><lb ed="R110" n="0490b07"/>之往生者。例推可知矣。<note place="inline">若齐文定旨。则六道缺二。三涂仅一。触途成滞。云何 <lb ed="X" n="0720c02"/><lb ed="R110" n="0490b08"/>可通</note>三辈皆善类者。弥陀本愿。十念往生。唯除五逆 <lb ed="X" n="0720c03"/><lb ed="R110" n="0490b09"/>谤法者。谓极恶重罪。不通忏悔。馀恶虽重可悔。非 <lb ed="X" n="0720c04"/><lb ed="R110" n="0490b10"/>谓可作也。故本师云诸欲往生彼国者。虽不能大 <lb ed="X" n="0720c05"/><lb ed="R110" n="0490b11"/>精进。大要当作善。悔则改过迁善。同归于善。喩如 <lb ed="X" n="0720c06"/><lb ed="R110" n="0490b12"/>畔逆投诚自<g ref="#CB15072">拔</g>。许立战功。義在劝降。岂云赏盗。大 <lb ed="X" n="0720c07"/><lb ed="R110" n="0490b13"/>圣作用。张弛随时。世出世间。理无二致。至九品有 <lb ed="X" n="0720c08"/><lb ed="R110" n="0490b14"/>恶人者。正是时节因缘不同。<anchor xml:id="nkr_note_add_0720c0801" n="0720c0801"/><anchor xml:id="beg0720c0801" n="0720c0801"/>已<anchor xml:id="end0720c0801"/>详辨于论中。无取 <lb ed="X" n="0720c09"/><lb ed="R110" n="0490b15"/>和会<note place="inline">言各有当。诸经不可和会者甚多。此经弥陀本愿。说五逆谤法。不得往生。唐译本亦说不 <lb ed="X" n="0720c10"/><lb ed="R110" n="0490b16"/>得往生。唯观经一说得往生。故疏抄释之。辞理皆极意斟酌。幷不和会。乃後人巧见。必欲和会以称能。且 <lb ed="X" n="0720c11"/><lb ed="R110" n="0490b17"/>不以一本牵合多本。反以多本牵合一本。以为如此方见净土收機之尽。然则弥陀本师说法。皆不免三 <lb ed="X" n="0720c12"/><lb ed="R110" n="0490b18"/>渗漏乎。我不知其居心为何等也</note>。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0720c13"/><lb ed="R110" n="0491a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">无量淸净平等觉经(汉<name role="" type="person">支娄迦谶</name>译)</cb:mulu><head><persName>佛</persName>说无量淸净平等觉经<note place="inline">汉<name role="" type="person">支娄迦谶</name>译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0720c1317" cb:place="inline">云。<persName>佛</persName>言其中辈者。 <lb ed="X" n="0720c14"/><lb ed="R110" n="0491a02"/>其人奉行施与如是者。若其然後中复悔。心中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0720001" n="0720001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0720001" n="0720001"/><anchor xml:id="beg0720001" n="0720001"/>狐<anchor xml:id="end0720001"/>疑。 <lb ed="X" n="0720c15"/><lb ed="R110" n="0491a03"/>不信分檀佈施作诸善。後世得其福。不信有无量淸 <lb ed="X" n="0720c16"/><lb ed="R110" n="0491a04"/>净<persName>佛</persName>国。不信往生其国中。虽尔。其人续念不绝。暂信 <lb ed="X" n="0720c17"/><lb ed="R110" n="0491a05"/>暂不信。意志犹豫。无所专據。续结其善愿为本。续得 <lb ed="X" n="0720c18"/><lb ed="R110" n="0491a06"/>往生。其人寿命病欲终时。无量淸净<persName>佛</persName>。则自化作形 <lb ed="X" n="0720c19"/><lb ed="R110" n="0491a07"/>像。令其人目自见之。口不能复言。便心中欢喜踊跃。 <lb ed="X" n="0720c20"/><lb ed="R110" n="0491a08"/>意念言。我悔不知益斋作善。今当生无量淸净<persName>佛</persName>国。 <lb ed="X" n="0720c21"/><lb ed="R110" n="0491a09"/>其人则心中悔过。悔过者过差少。无所复及。其人寿 <lb ed="X" n="0720c22"/><lb ed="R110" n="0491a10"/>命终尽。则生无量淸净<persName>佛</persName>国。<persName>佛</persName>言。其三辈者。其人作 <lb ed="X" n="0720c23"/><lb ed="R110" n="0491a11"/>是以後。若复中作悔心。意用狐疑。不信作善。後世当 <lb ed="X" n="0720c24"/><lb ed="R110" n="0491a12"/>得其福。不信往生无量淸净<persName>佛</persName>国。其人虽尔。续得往 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0721a" n="0721a"/> <lb ed="X" n="0721a01"/><lb ed="R110" n="0491a13"/>生。其人寿命病欲终时。无量淸净<persName>佛</persName>。则令其人于卧 <lb ed="X" n="0721a02"/><lb ed="R110" n="0491a14"/>睡梦中。见无量淸净<persName>佛</persName>国土。其人心中欢喜。意自念 <lb ed="X" n="0721a03"/><lb ed="R110" n="0491a15"/>言。我悔不知益作善。今当生无量淸净<persName>佛</persName>国。其人但 <lb ed="X" n="0721a04"/><lb ed="R110" n="0491a16"/>心念是。口不能复言。则自悔过。悔过者过差减少。悔 <lb ed="X" n="0721a05"/><lb ed="R110" n="0491a17"/>者无所复及。其人命终。则生无量淸净<persName>佛</persName>国。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0721a06"/><lb ed="R110" n="0491a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721a0601">谨按此段吴译本全同。不复录。據此可见重在作 <lb ed="X" n="0721a07"/><lb ed="R110" n="0491b01"/>善。散心得生之明证。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0721a08"/><lb ed="R110" n="0491b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">阿弥陀经(吴<name role="" type="person">支谦</name>译)</cb:mulu><head>阿弥陀经<note place="inline">吴<name role="" type="person">支谦</name>译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721a0809" cb:place="inline">云。诸欲往生阿<name role="" type="person">弥陀<persName>佛</persName>国</name>者。虽不能 <lb ed="X" n="0721a09"/><lb ed="R110" n="0491b03"/>大精进禅定持经戒。大要当作善。一者不得杀生。二 <lb ed="X" n="0721a10"/><lb ed="R110" n="0491b04"/>者不得偷盗。三者不得婬逸。四者不得调欺。五者不 <lb ed="X" n="0721a11"/><lb ed="R110" n="0491b05"/>得饮酒。六者不得两舌。七者不得恶口。八者不得妄 <lb ed="X" n="0721a12"/><lb ed="R110" n="0491b06"/>言。九者不得嫉妒。十者不得贪饕。不得心中有所悭 <lb ed="X" n="0721a13"/><lb ed="R110" n="0491b07"/>惜。不得嗔怒。不得愚痴<note place="inline">此经原名。<persName>佛</persName>说阿弥陀<persName>三耶三佛</persName>萨楼<persName>佛</persName>檀过度人道经</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0721a14"/><lb ed="R110" n="0491b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721a1401">谨按此段云云。即魏译三辈中下二品。专指在家 <lb ed="X" n="0721a15"/><lb ed="R110" n="0491b09"/>众也。全文<anchor xml:id="nkr_note_add_0721a1501" n="0721a1501"/><anchor xml:id="beg0721a1501" n="0721a1501"/>已<anchor xml:id="end0721a1501"/>载论中。今略释之。戒有多品。皆以在 <lb ed="X" n="0721a16"/><lb ed="R110" n="0491b10"/>家五戒为根本。其云一者不得杀生等。即就五戒 <lb ed="X" n="0721a17"/><lb ed="R110" n="0491b11"/>而一反一正推言之耳。五戒全持。名满分戒。持三 <lb ed="X" n="0721a18"/><lb ed="R110" n="0491b12"/>四名多分戒。但持一二名少分戒。从师求三皈幷 <lb ed="X" n="0721a19"/><lb ed="R110" n="0491b13"/>受戒者。则名持戒。<anchor xml:id="nkr_note_add_0721a1901" n="0721a1901"/><anchor xml:id="beg0721a1901" n="0721a1901"/>已<anchor xml:id="end0721a1901"/>入戒品也。无归戒而自持者。 <lb ed="X" n="0721a20"/><lb ed="R110" n="0491b14"/>但名作善。未入戒品也。由少分渐加至满分。亦可 <lb ed="X" n="0721a21"/><lb ed="R110" n="0491b15"/>名精进。更受优婆塞戒。渐加至菩萨戒。则名大精 <lb ed="X" n="0721a22"/><lb ed="R110" n="0491b16"/>进矣。其实同是作善。而分别言之者。求受不破犯 <lb ed="X" n="0721a23"/><lb ed="R110" n="0491b17"/>利益大。破犯者罪过亦大。未求受者反之。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0721a24"/><lb ed="R110" n="0491b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">大宝积经无量寿会(唐<name role="" type="person">菩提流志</name>译)</cb:mulu><head>大宝积经无量寿会<note place="inline">唐<name role="" type="person">菩提流志</name>译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721a2415" cb:place="inline">云。阿难。若他国众生。发 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0721b" n="0721b"/> <lb ed="X" n="0721b01"/><lb ed="R110" n="0492a01"/>菩提心。虽不专念无量寿<persName>佛</persName>。亦非恒种众多善根。随 <lb ed="X" n="0721b02"/><lb ed="R110" n="0492a02"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0721b0201" n="0721b0201"/><anchor xml:id="beg0721b0201" n="0721b0201"/>己<anchor xml:id="end0721b0201"/>修行诸善功德。迴向彼<persName>佛</persName>。愿欲往生。此人临命终 <lb ed="X" n="0721b03"/><lb ed="R110" n="0492a03"/>时。无量寿<persName>佛</persName>。即遣化身与比丘众。前後围绕。其所化 <lb ed="X" n="0721b04"/><lb ed="R110" n="0492a04"/><persName>佛</persName>。光明相好与真无异。现其人前。摄受导引。即随化 <lb ed="X" n="0721b05"/><lb ed="R110" n="0492a05"/><persName>佛</persName>往生其国。得不退转无上菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0721b06"/><lb ed="R110" n="0492a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721b0601">谨按此段。可见散心往生。重在发愿迴向。即魏译 <lb ed="X" n="0721b07"/><lb ed="R110" n="0492a07"/>本万善迴向之谓也。言随<anchor xml:id="nkr_note_add_0721b0701" n="0721b0701"/><anchor xml:id="beg0721b0701" n="0721b0701"/>己<anchor xml:id="end0721b0701"/>修行诸善功德者。可 <lb ed="X" n="0721b08"/><lb ed="R110" n="0492a08"/>见不论世法<persName>佛</persName>法。但是善事。皆可迴向。专重发愿 <lb ed="X" n="0721b09"/><lb ed="R110" n="0492a09"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0721b10"/><lb ed="R110" n="0492a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721b1001">又云阿难。若有众生住大乘者。以淸净心向无量寿 <lb ed="X" n="0721b11"/><lb ed="R110" n="0492a11"/><persName>如来</persName>。乃至十念念无量寿<persName>佛</persName>。愿生其国。闻甚深法。即 <lb ed="X" n="0721b12"/><lb ed="R110" n="0492a12"/>生信解。心无疑惑。乃至获得一念净心。发一念心念 <lb ed="X" n="0721b13"/><lb ed="R110" n="0492a13"/>无量寿<persName>佛</persName>。此人临命终时。如在梦中见无量寿<persName>佛</persName>。定 <lb ed="X" n="0721b14"/><lb ed="R110" n="0492a14"/>生彼国。得不退转无上菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0721b15"/><lb ed="R110" n="0492a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721b1501">谨按此段十念往生。专指住大乘者言之。大乘如 <lb ed="X" n="0721b16"/><lb ed="R110" n="0492a16"/>禅宗得破参。及读一切大乘经典。得解悟者皆是。 <lb ed="X" n="0721b17"/><lb ed="R110" n="0492a17"/>其人不专修净土。如智者永明之类。而百丈淸规。 <lb ed="X" n="0721b18"/><lb ed="R110" n="0492a18"/>以念<persName>佛</persName>津送亡僧。自唐至今。丛林多奉其教。犹可 <lb ed="X" n="0721b19"/><lb ed="R110" n="0492b01"/>见禅教律三宗。究竟毕归净土。不待辩矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0721b20"/><lb ed="R110" n="0492b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">无量寿莊严经(宋法贤译)</cb:mulu><head>无量寿莊严经<note place="inline">宋法贤译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721b2011" cb:place="inline">云。复次阿难。若有善男子善女 <lb ed="X" n="0721b21"/><lb ed="R110" n="0492b03"/>人。发十种心。一不偷盗。二不杀生。三不婬欲。<note place="inline">此身三业。诸经 <lb ed="X" n="0721b22"/><lb ed="R110" n="0492b04"/>次序。大槪为出家说者。不婬欲居首。为在家说者。不杀生居首。观经且于十善中。特提不杀。尤其明证。而此独 <lb ed="X" n="0721b23"/><lb ed="R110" n="0492b05"/>以不偷盗居首。或当时对機而发。如魏译本说少长男女。共忧钱财云云。或传写误倒。未可知也</note>四 <lb ed="X" n="0721b24"/><lb ed="R110" n="0492b06"/>不妄言。五不绮语。六不恶口。七不两舌。八不贪。九不 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0721c" n="0721c"/> <lb ed="X" n="0721c01"/><lb ed="R110" n="0492b07"/>嗔。十不痴。如是昼夜思惟<name role="" type="person">极乐世界</name>无量寿<persName>佛</persName>。种种 <lb ed="X" n="0721c02"/><lb ed="R110" n="0492b08"/>功德。种种莊严。志心皈依。顶礼供养。是人临终。不惊 <lb ed="X" n="0721c03"/><lb ed="R110" n="0492b09"/>不怖。心不顚倒。即得往生彼<persName>佛</persName>国土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0721c04"/><lb ed="R110" n="0492b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721c0401">谨按此译本。宗旨与前数译皆同。而语气前後详 <lb ed="X" n="0721c05"/><lb ed="R110" n="0492b11"/>略大异。杨仁山居士。依義分章。幷于三十六愿下 <lb ed="X" n="0721c06"/><lb ed="R110" n="0492b12"/>标提愿意。至为整赡。此十善往生章。次于持经持 <lb ed="X" n="0721c07"/><lb ed="R110" n="0492b13"/>戒两章之後。可见专指世法。凡是善行。皆可往生。 <lb ed="X" n="0721c08"/><lb ed="R110" n="0492b14"/>但必常常念<persName>佛</persName>迴向。即转世善为净因。故<persName>佛</persName>说诸 <lb ed="X" n="0721c09"/><lb ed="R110" n="0492b15"/>经。总兼世善。而此十善业。且特说专经。以净身三 <lb ed="X" n="0721c10"/><lb ed="R110" n="0492b16"/>口四意三诸业。为修持根本也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0721c11"/><lb ed="R110" n="0492b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">阿弥陀经(姚秦鸠摩罗什译)</cb:mulu><head><persName>佛</persName>说阿弥陀经<note place="inline">姚秦鸠摩罗什译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721c1114" cb:place="inline">云。舍利弗。不可以少善根 <lb ed="X" n="0721c12"/><lb ed="R110" n="0492b18"/>福德因缘。得生彼国。舍利弗。若有善男子善女人。闻 <lb ed="X" n="0721c13"/><lb ed="R110" n="0493a01"/>说阿弥陀<persName>佛</persName>。执持名号。若一日。若二日。若三日。若四 <lb ed="X" n="0721c14"/><lb ed="R110" n="0493a02"/>日。若五日。若六日。若七日。一心不乱。其人临命终时。 <lb ed="X" n="0721c15"/><lb ed="R110" n="0493a03"/>阿弥陀<persName>佛</persName>与诸圣众。现在其前。是人终时。心不顚倒。 <lb ed="X" n="0721c16"/><lb ed="R110" n="0493a04"/>即得往生阿弥陀<persName>佛</persName><name role="" type="person">极乐国</name>土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0721c17"/><lb ed="R110" n="0493a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721c1701">谨按明蘧庵师<note place="inline">永乐时吴郡沙门讳大祐</note>弥陀略解云。灵芝疏 <lb ed="X" n="0721c18"/><lb ed="R110" n="0493a06"/>载襄阳石本。于一心不乱下。有云专持名号。以称 <lb ed="X" n="0721c19"/><lb ed="R110" n="0493a07"/>名故。诸罪消灭。即是多善根福德因缘。彼石经本。 <lb ed="X" n="0721c20"/><lb ed="R110" n="0493a08"/>六朝人书。窃疑今本相传讹脱。幽溪师<note place="inline">天启时天台沙门讳 <lb ed="X" n="0721c21"/><lb ed="R110" n="0493a09"/>燃灯</note>圆中钞云。解中既云今传讹脱。凡读习者。应依 <lb ed="X" n="0721c22"/><lb ed="R110" n="0493a10"/>古本而增正之。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0721c23"/><lb ed="R110" n="0493a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">称赞净土<persName>佛</persName>摄受经(唐<name role="" type="person">玄奘</name>译即罗什译小本阿弥陀经)</cb:mulu><head>称赞净土<persName>佛</persName>摄受经<note place="inline">唐<name role="" type="person">玄奘</name>译即罗什译小本阿弥陀经</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721c2323" cb:place="inline">云。舍利子。生 <lb ed="X" n="0721c24"/><lb ed="R110" n="0493a12"/>彼<persName>佛</persName>土。诸有情类。成就无量无边功德。非少善根诸 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0722a" n="0722a"/> <lb ed="X" n="0722a01"/><lb ed="R110" n="0493a13"/>有情类。当得往生无量寿<persName>佛</persName><name role="" type="person">极乐世界</name>淸净<persName>佛</persName>土。<note place="inline">此数 <lb ed="X" n="0722a02"/><lb ed="R110" n="0493a14"/>句。什师祇作两句。其所以非少善根得生之故。则略之。故知此经译本。什师以简要勝。奘师以详审勝。二者参 <lb ed="X" n="0722a03"/><lb ed="R110" n="0493a15"/>观。经意方能尽显</note>又舍利子。若有净信诸善男子。或善女人。 <lb ed="X" n="0722a04"/><lb ed="R110" n="0493a16"/>得闻如是无量寿<persName>佛</persName>。无量无边不可思议功德名号。 <lb ed="X" n="0722a05"/><lb ed="R110" n="0493a17"/><name role="" type="person">极乐世界</name>功德莊严。闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0722a0501" n="0722a0501"/><anchor xml:id="beg0722a0501" n="0722a0501"/>已<anchor xml:id="end0722a0501"/>思惟。<note place="inline">诸经说法要处。先说闻思。次说闻修者甚 <lb ed="X" n="0722a06"/><lb ed="R110" n="0493a18"/>多。此数句。即先说闻思也。什师只作闻说阿弥陀<persName>佛</persName>。执持名号两句。所谓擧重包轻也。意原重在上句闻。字辩 <lb ed="X" n="0722a07"/><lb ed="R110" n="0493b01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0722a0701" n="0722a0701"/><anchor xml:id="beg0722a0701" n="0722a0701"/>已<anchor xml:id="end0722a0701"/>见前</note>若一日夜。或二或三或五或六或七。繫念不乱。 <lb ed="X" n="0722a08"/><lb ed="R110" n="0493b02"/><note place="inline">此数句。次说闻修也。大本四十八愿中。有繫念我国句。故此译依用繫念二字。大抵梵文。是心念专一而不杂 <lb ed="X" n="0722a09"/><lb ed="R110" n="0493b03"/>乱之意。故什师译作一心不乱。此译作繫念不乱。若泥定华文一心二字。解作理一心事一心。则此译亦可解 <lb ed="X" n="0722a10"/><lb ed="R110" n="0493b04"/>作理繫念事繫念乎。善读者曷深思之</note>是善男子。或善女人。临命终时。 <lb ed="X" n="0722a11"/><lb ed="R110" n="0493b05"/>无量寿<persName>佛</persName>。与其声闻弟子菩萨众俱。前後围绕。来住 <lb ed="X" n="0722a12"/><lb ed="R110" n="0493b06"/>其前。慈悲加祐。令心不乱。<note place="inline">此临终<persName>佛</persName>力加被。令得正念往生之明文也。什师译 <lb ed="X" n="0722a13"/><lb ed="R110" n="0493b07"/>作是人终时。心不顚倒二句。省去慈悲加祐语意者。以既先说临终<persName>佛</persName>现于前。乃说心不顚倒于後。即其为<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0722a14"/><lb ed="R110" n="0493b08"/>力加被。显然可知。故略之。读疏抄者。参观此译。悉心体会。自不至泥执一心不乱之难。而生疑沮矣</note>既 <lb ed="X" n="0722a15"/><lb ed="R110" n="0493b09"/>捨命<anchor xml:id="nkr_note_add_0722a1501" n="0722a1501"/><anchor xml:id="beg0722a1501" n="0722a1501"/>已<anchor xml:id="end0722a1501"/>。随<persName>佛</persName>众会。生无量寿<persName>佛</persName><name role="" type="person">极乐世界</name>淸净<persName>佛</persName>土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0722a16"/><lb ed="R110" n="0493b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0722a1601">谨按莲池疏抄。谓襄本二十一字。乃前人解经语。 <lb ed="X" n="0722a17"/><lb ed="R110" n="0493b11"/>误入正文混书不别。缘上有执持名号四字。不可 <lb ed="X" n="0722a18"/><lb ed="R110" n="0493b12"/>更言专持名号。上下褈复。不成文義云云。窃疑莲 <lb ed="X" n="0722a19"/><lb ed="R110" n="0493b13"/>师此说。别有深意。不可泥也。诸经本皆语录。平铺 <lb ed="X" n="0722a20"/><lb ed="R110" n="0493b14"/>直叙。译师只能依其语之先後轻重。繙成华文。无 <lb ed="X" n="0722a21"/><lb ed="R110" n="0493b15"/>可幷省。盖幷省则必有语意不贯不完处。如以文 <lb ed="X" n="0722a22"/><lb ed="R110" n="0493b16"/>法弥缝串合之。不但失真。转多费力。<note place="inline">唯首末法会大众。及一切 <lb ed="X" n="0722a23"/><lb ed="R110" n="0493b17"/>莊严功德等。或刚繁就简。或擧重包轻。如十方省作六方。十号但称<persName>如来</persName>之类。参观诸经之有多译本者。 <lb ed="X" n="0722a24"/><lb ed="R110" n="0493b18"/>译手巧拙自见</note>此经无问自说。通篇随说随解。或先设问 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0722b" n="0722b"/> <lb ed="X" n="0722b01"/><lb ed="R110" n="0494a01"/>而後结释。或先虚说而後结正。如国土名极乐。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0722b02"/><lb ed="R110" n="0494a02"/>号阿弥陀。经名诸<persName>佛</persName>护念。及众鸟为<persName>佛</persName>变化等。莫 <lb ed="X" n="0722b03"/><lb ed="R110" n="0494a03"/>不上下语气。两相呼应。此段说不可以少善根云 <lb ed="X" n="0722b04"/><lb ed="R110" n="0494a04"/>云。正与众鸟一段相类。盖先说闻思。次说闻修。<note place="inline">唐译 <lb ed="X" n="0722b05"/><lb ed="R110" n="0494a05"/>正如此。详见後</note>其下两句。亦是虚说。犹言闻说彼<persName>佛</persName>名号 <lb ed="X" n="0722b06"/><lb ed="R110" n="0494a06"/>而信受之。再下一日至七日云云。方如实说依法 <lb ed="X" n="0722b07"/><lb ed="R110" n="0494a07"/>修持。专一称名而不杂乱。即为多善根福德因缘。 <lb ed="X" n="0722b08"/><lb ed="R110" n="0494a08"/>结证上句。灵芝據石刻载入疏中。蘧庵幽溪从而 <lb ed="X" n="0722b09"/><lb ed="R110" n="0494a09"/>称赞订正之。深合全经语气。盖梵筴皆写本。易致 <lb ed="X" n="0722b10"/><lb ed="R110" n="0494a10"/>脱误。如汉译大本经。乃尔劫时下。脱误数十字。文 <lb ed="X" n="0722b11"/><lb ed="R110" n="0494a11"/>義不贯。又四十二章经藏本。与石刻赵文敏写本。及 <lb ed="X" n="0722b12"/><lb ed="R110" n="0494a12"/>藏外流通各本。章节前後多寡各各不同。而与法 <lb ed="X" n="0722b13"/><lb ed="R110" n="0494a13"/>苑珠林所引又不同。且有一切经音義所摘字。而 <lb ed="X" n="0722b14"/><lb ed="R110" n="0494a14"/>诸本皆无者。大抵诵习多。则传写多而得失异同 <lb ed="X" n="0722b15"/><lb ed="R110" n="0494a15"/>亦多。情势使然。故唐译本。亦脱此二十一字。无足 <lb ed="X" n="0722b16"/><lb ed="R110" n="0494a16"/>致疑。三师可谓法眼圆明矣。若莲师之说。则有呼 <lb ed="X" n="0722b17"/><lb ed="R110" n="0494a17"/>无应。通体不类。称名之为多善根。乃显彼<persName>佛</persName>大愿 <lb ed="X" n="0722b18"/><lb ed="R110" n="0494a18"/>摄持之力。全经宗要所繫。本师于此。岂反不直语 <lb ed="X" n="0722b19"/><lb ed="R110" n="0494b01"/>正语。而使听者索解于言外乎。且什师与莲宗初 <lb ed="X" n="0722b20"/><lb ed="R110" n="0494b02"/>祖慧远师同时。书问往还。以道相推重。远师与十 <lb ed="X" n="0722b21"/><lb ed="R110" n="0494b03"/>八高贤。结社庐山东林。提倡念<persName>佛</persName>法门。什师此译。 <lb ed="X" n="0722b22"/><lb ed="R110" n="0494b04"/>自必共传习之。襄阳之去庐山。地亦不远。当莲宗 <lb ed="X" n="0722b23"/><lb ed="R110" n="0494b05"/>初开盛行之际。宝此新译。传写流通。至刻石以垂 <lb ed="X" n="0722b24"/><lb ed="R110" n="0494b06"/>示将来。何等郑重。安得误以解经语。混入正文。而 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0722c" n="0722c"/> <lb ed="X" n="0722c01"/><lb ed="R110" n="0494b07"/>都不觉察。揆之人情事理。殆不可通。<note place="inline">藏经传本。固有沿误而不 <lb ed="X" n="0722c02"/><lb ed="R110" n="0494b08"/>可考者。余藏有<name role="" type="person">唐宣宗</name>大中二年。楞严陀罗尼石幢。咒语文句。与今所集藏本。一字不同。以花严字母还 <lb ed="X" n="0722c03"/><lb ed="R110" n="0494b09"/>音求之。亦大半不合。此藏当武宗灭法之後。宣宗立而复兴。众姓建立以纪恩颂德。安得有误。考之日本 <lb ed="X" n="0722c04"/><lb ed="R110" n="0494b10"/>国挍刊全藏经。载有高丽国藏本楞严咒。正与此藏全同。按高丽僧至中国请经。在唐中葉。然则今藏本 <lb ed="X" n="0722c05"/><lb ed="R110" n="0494b11"/>此咒之异文。自宋始矣</note>莲师之意。正欲主张一心不乱四字。 <lb ed="X" n="0722c06"/><lb ed="R110" n="0494b12"/>而乃直言以称名故。显然归重<persName>佛</persName>名号力。而不归 <lb ed="X" n="0722c07"/><lb ed="R110" n="0494b13"/>重自心念力。则与<anchor xml:id="nkr_note_add_0722c0701" n="0722c0701"/><anchor xml:id="beg0722c0701" n="0722c0701"/>己<anchor xml:id="end0722c0701"/>所说理一心事一心等。未免 <lb ed="X" n="0722c08"/><lb ed="R110" n="0494b14"/>乖异。幸唐译亦无此二十一字。故直断为前人解 <lb ed="X" n="0722c09"/><lb ed="R110" n="0494b15"/>经语。以圆融之。其不明言唐译亦无者。以唐译作 <lb ed="X" n="0722c10"/><lb ed="R110" n="0494b16"/>繫念不乱。不作一心。可见此之一心。仍不过大本 <lb ed="X" n="0722c11"/><lb ed="R110" n="0494b17"/>一向专念之谓。<note place="inline">六朝写本。原以一心不乱专持名号为一句。犹言一心专持名号而 <lb ed="X" n="0722c12"/><lb ed="R110" n="0494b18"/>不乱也</note>初无深元。而襄本二十一字。纵使确是解经 <lb ed="X" n="0722c13"/><lb ed="R110" n="0495a01"/>语。亦可见自远师以来。解此经者。从无偏重自心 <lb ed="X" n="0722c14"/><lb ed="R110" n="0495a02"/>念力。而不归重<persName>佛</persName>名号力者。故置之不论。试观临 <lb ed="X" n="0722c15"/><lb ed="R110" n="0495a03"/>终<persName>佛</persName>迎。特赞称名。不赞馀行。观经有明文。心不顚 <lb ed="X" n="0722c16"/><lb ed="R110" n="0495a04"/>倒。赖<persName>佛</persName>慈祐。唐译此本有明文。万善迴向。散心亦 <lb ed="X" n="0722c17"/><lb ed="R110" n="0495a05"/>得往生。汉吴魏译大本有明文。疏抄于此诸文。槪 <lb ed="X" n="0722c18"/><lb ed="R110" n="0495a06"/>不引據。但引王龙舒会辑大本。其意可知也。盖疏 <lb ed="X" n="0722c19"/><lb ed="R110" n="0495a07"/>钞之作。原为当时豁达狂禅。空腹高心。撥无因果。 <lb ed="X" n="0722c20"/><lb ed="R110" n="0495a08"/>而儒家承姚江心学弊极之馀。偏喜谈禅。薄净土。 <lb ed="X" n="0722c21"/><lb ed="R110" n="0495a09"/>为著相。是以专就上品往生立说。极力主张一心 <lb ed="X" n="0722c22"/><lb ed="R110" n="0495a10"/>不乱。以抵御折伏之。所谓大权菩萨。曲被当機应 <lb ed="X" n="0722c23"/><lb ed="R110" n="0495a11"/>病与药。时节因缘应尔也。余故于论中。特解此段 <lb ed="X" n="0722c24"/><lb ed="R110" n="0495a12"/>经文。为剋期取证以斡旋之。而详辩于此。善读疏 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0723a" n="0723a"/> <lb ed="X" n="0723a01"/><lb ed="R110" n="0495a13"/>钞者。当参合诸本以观其通。庶可劝进初心。妙合 <lb ed="X" n="0723a02"/><lb ed="R110" n="0495a14"/>经旨。而不负莲师善巧说法之深意矣。且莲师亦 <lb ed="X" n="0723a03"/><lb ed="R110" n="0495a15"/>自有圆融散心得生之说。明载疏抄。读者震于一 <lb ed="X" n="0723a04"/><lb ed="R110" n="0495a16"/>心不乱下诸说。不暇深思耳。今幷录于後。</p> <lb ed="X" n="0723a05"/><lb ed="R110" n="0495a17"/><p xml:id="pX62p0723a0501">疏抄卷四。志眼法师云。往生一门。有二净业。一曰 <lb ed="X" n="0723a06"/><lb ed="R110" n="0495a18"/>正观。默照本心也。二曰助行。备修万善也。二事俱 <lb ed="X" n="0723a07"/><lb ed="R110" n="0495b01"/>得。则了达四净土矣。如止得事善者。近生同居。远 <lb ed="X" n="0723a08"/><lb ed="R110" n="0495b02"/>作三土因耳。故知净土正究理菩萨所登境界。而 <lb ed="X" n="0723a09"/><lb ed="R110" n="0495b03"/>兼容悠悠众生耳。又云圆機体道。是最上净业。苟 <lb ed="X" n="0723a10"/><lb ed="R110" n="0495b04"/>加愿以导之。即预优品。愚朴之辈。但称<persName>佛</persName>发愿者 <lb ed="X" n="0723a11"/><lb ed="R110" n="0495b05"/>亦生。观净土一门。则圣人无弃物也。按所云正观。 <lb ed="X" n="0723a12"/><lb ed="R110" n="0495b06"/>通乎上中。所云助行。通乎中下。又法师此论极善。 <lb ed="X" n="0723a13"/><lb ed="R110" n="0495b07"/>观者毋忽<note place="inline">莲师愼重引此。读者亟宜著眼</note>。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0723a14"/><lb ed="R110" n="0495b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">观无量寿<persName>佛</persName>经(刘宋<name role="" type="person">畺良耶舍</name>译)</cb:mulu><head>观无量寿<persName>佛</persName>经<note place="inline">刘宋<name role="" type="person">畺良耶舍</name>译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723a1414" cb:place="inline">云。欲生彼国者。当修三福。 <lb ed="X" n="0723a15"/><lb ed="R110" n="0495b09"/>一者孝养父母。奉侍师长。慈心不杀。修十善业。二者 <lb ed="X" n="0723a16"/><lb ed="R110" n="0495b10"/>受持三皈。具足众戒。不犯威仪。三者发菩提心。深信 <lb ed="X" n="0723a17"/><lb ed="R110" n="0495b11"/>因果。读诵大乘。劝进行者。如此三事。名为净业。<persName>佛</persName>告 <lb ed="X" n="0723a18"/><lb ed="R110" n="0495b12"/>韦提希。汝今知不。此三种业。过去未来现在三世诸 <lb ed="X" n="0723a19"/><lb ed="R110" n="0495b13"/><persName>佛</persName>净业正因。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0723a20"/><lb ed="R110" n="0495b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723a2001">谨按第一专指在家二众。言父母师长。则包尊君 <lb ed="X" n="0723a21"/><lb ed="R110" n="0495b15"/>亲上可知。杀盗婬为身三恶。妄言绮语两舌恶口 <lb ed="X" n="0723a22"/><lb ed="R110" n="0495b16"/>为口四恶。贪嗔痴亦名邪见。名意三恶。反是十者 <lb ed="X" n="0723a23"/><lb ed="R110" n="0495b17"/>名十善业。不杀居十善之首。重言慈心不杀者。自 <lb ed="X" n="0723a24"/><lb ed="R110" n="0495b18"/>求往生极乐。而令众生剧苦横死。则与本愿大相 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0723b" n="0723b"/> <lb ed="X" n="0723b01"/><lb ed="R110" n="0496a01"/>反。故特提之。以见杀业最重。虽不持戒。亦不可犯 <lb ed="X" n="0723b02"/><lb ed="R110" n="0496a02"/>也。第二兼在家出家大小乘戒。第三则专指大乘。 <lb ed="X" n="0723b03"/><lb ed="R110" n="0496a03"/>凡後後皆兼前前。前则不兼後。就文自明。大本言 <lb ed="X" n="0723b04"/><lb ed="R110" n="0496a04"/>三辈皆发菩提心。此第一第二不言者。念<persName>佛</persName>即是 <lb ed="X" n="0723b05"/><lb ed="R110" n="0496a05"/>菩提心。详见上註。三辈兼论因果。故出家居首。此 <lb ed="X" n="0723b06"/><lb ed="R110" n="0496a06"/>专论因。故在家居首。十善业等。无非世间法。但受 <lb ed="X" n="0723b07"/><lb ed="R110" n="0496a07"/>人天福报。而为三世诸<persName>佛</persName>净业正因者。花严十地 <lb ed="X" n="0723b08"/><lb ed="R110" n="0496a08"/>菩萨。皆不離念<persName>佛</persName>。又念<persName>佛</persName>三昧经。亦言三世诸<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0723b09"/><lb ed="R110" n="0496a09"/>皆以念<persName>佛</persName>得度。则即转人天因果为<persName>佛</persName>因果。可见 <lb ed="X" n="0723b10"/><lb ed="R110" n="0496a10"/>一切法门。无非念<persName>佛</persName>。又见一切<persName>佛</persName>法。不離世法矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0723b11"/><lb ed="R110" n="0496a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723b1101">又云。<persName>佛</persName>告阿难及韦提希。下品上生者。或有众生。作 <lb ed="X" n="0723b12"/><lb ed="R110" n="0496a12"/>众恶业。虽不诽谤方等经典。如此愚人。多造恶法。无 <lb ed="X" n="0723b13"/><lb ed="R110" n="0496a13"/>有惭愧。命欲终时。遇善知识。为说大乘十二部经首 <lb ed="X" n="0723b14"/><lb ed="R110" n="0496a14"/>题名字。以闻如是诸经名故。除却千劫极重恶业。智 <lb ed="X" n="0723b15"/><lb ed="R110" n="0496a15"/>者复教合掌叉手。称南无阿弥陀<persName>佛</persName>。称<persName>佛</persName>名故。除五 <lb ed="X" n="0723b16"/><lb ed="R110" n="0496a16"/>十亿劫生死之罪。尔时彼<persName>佛</persName>。即遣化<persName>佛</persName>化观世音化 <lb ed="X" n="0723b17"/><lb ed="R110" n="0496a17"/>大势至。至行者前。赞言善男子。汝称<persName>佛</persName>名故。诸罪消 <lb ed="X" n="0723b18"/><lb ed="R110" n="0496a18"/>灭。我来迎汝。作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0723b1801" n="0723b1801"/><anchor xml:id="beg0723b1801" n="0723b1801"/>已<anchor xml:id="end0723b1801"/>。行者即见化<persName>佛</persName>光明。遍满其 <lb ed="X" n="0723b19"/><lb ed="R110" n="0496b01"/>室。见<anchor xml:id="nkr_note_add_0723b1901" n="0723b1901"/><anchor xml:id="beg0723b1901" n="0723b1901"/>已<anchor xml:id="end0723b1901"/>欢喜。即便命终。乘宝莲花。随化<persName>佛</persName>後。生宝池 <lb ed="X" n="0723b20"/><lb ed="R110" n="0496b02"/>中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0723b21"/><lb ed="R110" n="0496b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723b2101">谨按阿弥陀<persName>佛</persName>四十八愿中。有云十方众生。欲生 <lb ed="X" n="0723b22"/><lb ed="R110" n="0496b04"/>我国。至心信乐。乃至十念。若不生者。不取正觉。唯 <lb ed="X" n="0723b23"/><lb ed="R110" n="0496b05"/>除五逆诽谤正法。故此品化<persName>佛</persName>来迎。不赞闻经功 <lb ed="X" n="0723b24"/><lb ed="R110" n="0496b06"/>德。但赞称名。为其愿力。与本愿力相应也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0723c" n="0723c"/> <lb ed="X" n="0723c01"/><lb ed="R110" n="0496b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723c0101">又云下品下生者。或有众生。作不善业。五逆十恶。具 <lb ed="X" n="0723c02"/><lb ed="R110" n="0496b08"/>诸不善。如此愚人。以恶逆故。应堕恶道。经历多劫。受 <lb ed="X" n="0723c03"/><lb ed="R110" n="0496b09"/>苦无穷。如此愚人。临命终时。遇善知识。种种安慰。为 <lb ed="X" n="0723c04"/><lb ed="R110" n="0496b10"/>说妙法。教令念<persName>佛</persName>。此人苦逼。不遑念<persName>佛</persName>。善友告言。汝 <lb ed="X" n="0723c05"/><lb ed="R110" n="0496b11"/>若不能念者。应称无量寿<persName>佛</persName>名。如是至心。令声不绝。 <lb ed="X" n="0723c06"/><lb ed="R110" n="0496b12"/>具足十念。称南无阿弥陀<persName>佛</persName>名故。于念念中。除八十 <lb ed="X" n="0723c07"/><lb ed="R110" n="0496b13"/>亿劫生死之罪。命终之时。见金莲花。犹如日轮。住其 <lb ed="X" n="0723c08"/><lb ed="R110" n="0496b14"/>人前。如一念顷。即得往生<name role="" type="person">极乐世界</name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0723c09"/><lb ed="R110" n="0496b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723c0901">谨按念<persName>佛</persName>与观<persName>佛</persName>异。观<persName>佛</persName>须依经所说。光明相好。 <lb ed="X" n="0723c10"/><lb ed="R110" n="0496b16"/>了了分明。念则但凝神注想。如对<persName>佛</persName>前。此人苦逼 <lb ed="X" n="0723c11"/><lb ed="R110" n="0496b17"/>心乱。幷此不能。故劝令出声称名。以助念力也。至 <lb ed="X" n="0723c12"/><lb ed="R110" n="0496b18"/>心者。犹言专心致志也。此章说九品生相。经文或 <lb ed="X" n="0723c13"/><lb ed="R110" n="0497a01"/>此详彼略。如上节言合掌叉手。此节言至心等三 <lb ed="X" n="0723c14"/><lb ed="R110" n="0497a02"/>句。实互相補备也。既言至心。又言令声不绝。具足 <lb ed="X" n="0723c15"/><lb ed="R110" n="0497a03"/>十念者。正显称名威力之大。与<persName>佛</persName>本愿相应。譬如 <lb ed="X" n="0723c16"/><lb ed="R110" n="0497a04"/>遇贼追杀。奔呼求救。尔时佈急之极。或恐救迟。或 <lb ed="X" n="0723c17"/><lb ed="R110" n="0497a05"/>恐追近。杂念势所必有。而要其呼求之心。仍自十 <lb ed="X" n="0723c18"/><lb ed="R110" n="0497a06"/>分真切。昔人解此。为信力念力二俱勇决。可谓善 <lb ed="X" n="0723c19"/><lb ed="R110" n="0497a07"/>于体会矣。至五逆不得往生。此经与大本经相违。 <lb ed="X" n="0723c20"/><lb ed="R110" n="0497a08"/>乃时节因缘。论中<anchor xml:id="nkr_note_add_0723c2001" n="0723c2001"/><anchor xml:id="beg0723c2001" n="0723c2001"/>已<anchor xml:id="end0723c2001"/>详辨之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0723c21"/><lb ed="R110" n="0497a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723c2101">又云。若念<persName>佛</persName>者。当知此人是人中芬陀利花。观世音 <lb ed="X" n="0723c22"/><lb ed="R110" n="0497a10"/>菩萨大势至菩萨为其勝友。当坐道场。生诸<persName>佛</persName>家。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0723c23"/><lb ed="R110" n="0497a11"/>告阿难。汝好持是语。持是语者。即是持无量寿<persName>佛</persName>名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0723c24"/><lb ed="R110" n="0497a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723c2401">谨按此结语。可见本师先说大本小本。後说此本。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0724a" n="0724a"/> <lb ed="X" n="0724a01"/><lb ed="R110" n="0497a13"/>可见净宗本旨。专重持名。盖往生彼国。全赖弥陀 <lb ed="X" n="0724a02"/><lb ed="R110" n="0497a14"/>本愿。以名接物。大力摄持。其为易行道者在此。其 <lb ed="X" n="0724a03"/><lb ed="R110" n="0497a15"/>为难信法者亦在此。故此经特应韦提希之请。开 <lb ed="X" n="0724a04"/><lb ed="R110" n="0497a16"/>异方便。令当来众生。现生亲证。以坚正信。而仍结 <lb ed="X" n="0724a05"/><lb ed="R110" n="0497a17"/>归本旨。槪称念<persName>佛</persName>。又申结以即是持名者。以名可 <lb ed="X" n="0724a06"/><lb ed="R110" n="0497a18"/>赅相。擧名而一切功德莊严自在其中。如称天而 <lb ed="X" n="0724a07"/><lb ed="R110" n="0497b01"/>日月星辰在其中。称地而山川原隰在其中。众生 <lb ed="X" n="0724a08"/><lb ed="R110" n="0497b02"/>妄想分别。作观难而称名易。故特郑重嘱咐。以显 <lb ed="X" n="0724a09"/><lb ed="R110" n="0497b03"/>名号本愿威力之大。称名者。一一声中。不啻亲证 <lb ed="X" n="0724a10"/><lb ed="R110" n="0497b04"/>一切依正功德莊严也。然则往生之重在<persName>佛</persName>名号 <lb ed="X" n="0724a11"/><lb ed="R110" n="0497b05"/>力可知矣。而净宗本旨之专念他<persName>佛</persName>。仗他力。幷无 <lb ed="X" n="0724a12"/><lb ed="R110" n="0497b06"/>自<persName>佛</persName>自力之说。亦可知矣。善读者曷审思之。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0724a13"/><lb ed="R110" n="0497b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">大集贤护经(隋都那崛多译)</cb:mulu><head>大集贤护经<note place="inline">隋都那崛多译</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0724a1312" cb:place="inline">云。尔时阿弥陀<persName>佛</persName>。语是菩萨言。 <lb ed="X" n="0724a14"/><lb ed="R110" n="0497b08"/>若人发心求生此者。常当繫心正念相续阿弥陀<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0724a15"/><lb ed="R110" n="0497b09"/>便得生也。<note place="inline">节</note>阿弥陀<persName>如来</persName>。告彼人言。诸善男子。汝当 <lb ed="X" n="0724a16"/><lb ed="R110" n="0497b10"/>正念。精勤修习。发廣大心。必生此也。<note place="inline">节</note>阿弥陀<persName>佛</persName>复 <lb ed="X" n="0724a17"/><lb ed="R110" n="0497b11"/>告彼言。诸善男子。若汝今欲正念<persName>佛</persName>者。当如是念。今 <lb ed="X" n="0724a18"/><lb ed="R110" n="0497b12"/>者阿弥陀<persName>如来</persName>。具有如是三十二相。八十随形好。身 <lb ed="X" n="0724a19"/><lb ed="R110" n="0497b13"/>色光明。坐狮子座沙门众中。说如斯法。其所说者。谓 <lb ed="X" n="0724a20"/><lb ed="R110" n="0497b14"/>一切法本来不壞。亦无壞者。如不壞色。乃至不壞识 <lb ed="X" n="0724a21"/><lb ed="R110" n="0497b15"/>等诸阴故。又如不壞地。乃至不壞风等诸大故。又不 <lb ed="X" n="0724a22"/><lb ed="R110" n="0497b16"/>壞色。乃至不壞触等诸入故。又不壞梵。乃至不壞一 <lb ed="X" n="0724a23"/><lb ed="R110" n="0497b17"/>切世主等<note place="inline">节</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0724a24"/><lb ed="R110" n="0497b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0724a2401">谨按千经万论。处处指归净土。西方合论中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0724a2401" n="0724a2401"/><anchor xml:id="beg0724a2401" n="0724a2401"/>已<anchor xml:id="end0724a2401"/>略 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0724b" n="0724b"/> <lb ed="X" n="0724b01"/><lb ed="R110" n="0498a01"/>具之。修净业者。固当博观全经。而阿弥陀<persName>佛</persName>说法。 <lb ed="X" n="0724b02"/><lb ed="R110" n="0498a02"/>唯见此经。<note place="inline">密部摩护壇中。往往有弥陀说法。然皆梵咒。故无可引</note>合论失载。 <lb ed="X" n="0724b03"/><lb ed="R110" n="0498a03"/>故特节录于此。上云繫心正念相续。下云精勤修 <lb ed="X" n="0724b04"/><lb ed="R110" n="0498a04"/>习。发廣大心者。盖即大本一向专念。万行迴向之 <lb ed="X" n="0724b05"/><lb ed="R110" n="0498a05"/>意不壞色等者。不離根尘界处也。楞严二十五菩 <lb ed="X" n="0724b06"/><lb ed="R110" n="0498a06"/>萨。各说方便即其明证。不壞梵者不废诸天业休 <lb ed="X" n="0724b07"/><lb ed="R110" n="0498a07"/>咎祲祥等也。不壞一切世主者。不废十方国土。王 <lb ed="X" n="0724b08"/><lb ed="R110" n="0498a08"/>法人情等也。此之谓立处即真。此之谓当下即是。 <lb ed="X" n="0724b09"/><lb ed="R110" n="0498a09"/>此之谓唯此一身。身外无馀。此之谓是法住法位。 <lb ed="X" n="0724b10"/><lb ed="R110" n="0498a10"/>世间相常住。此之谓今现在说法。是故净土法门。 <lb ed="X" n="0724b11"/><lb ed="R110" n="0498a11"/>但说事修。不说理性。极平极实。正是极圆极妙。而 <lb ed="X" n="0724b12"/><lb ed="R110" n="0498a12"/>不许说圆说妙。若必離平实而说圆妙。则早不圆 <lb ed="X" n="0724b13"/><lb ed="R110" n="0498a13"/>妙矣。</p> <lb ed="X" n="0724b14"/><lb ed="R110" n="0498a14"/><p xml:id="pX62p0724b1401">谨按<persName>佛</persName>劝父<name role="" type="person">净饭王</name>。归心<name role="" type="person">极乐净土</name>。而未尝弃捨 <lb ed="X" n="0724b15"/><lb ed="R110" n="0498a15"/>王位。七万释种。同奉<persName>佛</persName>教。亦未尝劝令出家。<persName>佛</persName>岂 <lb ed="X" n="0724b16"/><lb ed="R110" n="0498a16"/>以其父与族黨。不足与语圆妙。而姑出于粗俗哉。 <lb ed="X" n="0724b17"/><lb ed="R110" n="0498a17"/>试观诸经。唯遗教专告比丘。<note place="inline">四十二章经。系彼土高僧譔集。故不论</note> <lb ed="X" n="0724b18"/><lb ed="R110" n="0498a18"/>馀莫不称善男子善女人。兼在家二众言之。此理 <lb ed="X" n="0724b19"/><lb ed="R110" n="0498b01"/>显而易见。也教判五时。除第二鹿苑时。说阿含小 <lb ed="X" n="0724b20"/><lb ed="R110" n="0498b02"/>部诸经不论外。其第一时。说花严部。末後以普贤 <lb ed="X" n="0724b21"/><lb ed="R110" n="0498b03"/>十大愿王。导归极乐。而善财五十三参善知识。在 <lb ed="X" n="0724b22"/><lb ed="R110" n="0498b04"/>家者居十之八九。童子如众艺等。杂流如船师等。 <lb ed="X" n="0724b23"/><lb ed="R110" n="0498b05"/>婬女如<name role="" type="person">婆须密</name>多等。外道如遍行等皆与焉。更何 <lb ed="X" n="0724b24"/><lb ed="R110" n="0498b06"/>世法之可嫌也。净土说在第三方等部。同部显教。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0724c" n="0724c"/> <lb ed="X" n="0724c01"/><lb ed="R110" n="0498b07"/>诸经義类。固应相通。亦姑弗论。密部教分三部。金 <lb ed="X" n="0724c02"/><lb ed="R110" n="0498b08"/>刚部。以秽迹咒为总持。<note place="inline">此咒实说在涅槃时。以其同为密部。故备擧之</note>莲 <lb ed="X" n="0724c03"/><lb ed="R110" n="0498b09"/>华部。以大悲咒为总持。瑜伽部。以准提为总持。三 <lb ed="X" n="0724c04"/><lb ed="R110" n="0498b10"/>咒皆护持行人往生极乐。皆许咒水。治产难诸病。 <lb ed="X" n="0724c05"/><lb ed="R110" n="0498b11"/>准提幷特开五荤不忌。尤为方便。则更何世法之 <lb ed="X" n="0724c06"/><lb ed="R110" n="0498b12"/>拘碍也。第四时说般若部。般若为众经母。大小乘 <lb ed="X" n="0724c07"/><lb ed="R110" n="0498b13"/>显密诸教。无不从此流出。摩诃般若波罗蜜经六 <lb ed="X" n="0724c08"/><lb ed="R110" n="0498b14"/>百卷。穷元极妙。義富文繁。而天亲菩萨造大智度 <lb ed="X" n="0724c09"/><lb ed="R110" n="0498b15"/>论释之。谓<persName>佛</persName>说此经。欲令众生修念<persName>佛</persName>三昧。得增 <lb ed="X" n="0724c10"/><lb ed="R110" n="0498b16"/>益故。<note place="inline">此念<persName>佛</persName>不必专指西方。而净土持名法门。自在其中</note>且开卷先说六波 <lb ed="X" n="0724c11"/><lb ed="R110" n="0498b17"/>罗密。包括万善。其显示般若。反复开譬。不離根尘 <lb ed="X" n="0724c12"/><lb ed="R110" n="0498b18"/>界处。与贤护经阿弥陀<persName>佛</persName>所说一切不壞等。非异 <lb ed="X" n="0724c13"/><lb ed="R110" n="0499a01"/>非同。则平实之正是元妙。又何疑也。第五时说法 <lb ed="X" n="0724c14"/><lb ed="R110" n="0499a02"/>华涅槃部。法花通叙<persName>如来</persName>说教本末。开权显实。大 <lb ed="X" n="0724c15"/><lb ed="R110" n="0499a03"/>畅本怀。授记现前大众。皆得成<persName>佛</persName>。又特现女人受 <lb ed="X" n="0724c16"/><lb ed="R110" n="0499a04"/>持斯经。往生极乐。以作当来榜样。而其彻底开示。 <lb ed="X" n="0724c17"/><lb ed="R110" n="0499a05"/>直曰若人散乱心。入于塔庙中。一称南无<persName>佛</persName>。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0724c1701" n="0724c1701"/><anchor xml:id="beg0724c1701" n="0724c1701"/>已<anchor xml:id="end0724c1701"/> <lb ed="X" n="0724c18"/><lb ed="R110" n="0499a06"/>成<persName>佛</persName>道。又曰治世语言。资生产业。皆与实相不相 <lb ed="X" n="0724c19"/><lb ed="R110" n="0499a07"/>违偝。然则一向专念之必成<persName>佛</persName>道。万善迴向之不 <lb ed="X" n="0724c20"/><lb ed="R110" n="0499a08"/>離世法。不偝实相。较然可知。而又何拟议也。涅槃 <lb ed="X" n="0724c21"/><lb ed="R110" n="0499a09"/>扶律谈常。最为平实明显。即以律藏论。一切诸戒。 <lb ed="X" n="0724c22"/><lb ed="R110" n="0499a10"/>无不以在家五戒为根本。廣之为优婆塞戒。<note place="inline">大本言。无 <lb ed="X" n="0724c23"/><lb ed="R110" n="0499a11"/>尊无<g ref="#CB16078">卑</g>。无富无贫。少长男女。共忧钱财云云。以近世人情观之。可谓千古一辙。然即此可见<persName>佛</persName>法之圆融。 <lb ed="X" n="0724c24"/><lb ed="R110" n="0499a12"/>其下文言何不弃世事。念道之自然者。正谓何必徒多胶扰烦恼。非谓当尽弃捐也。如优婆塞戒经言。善 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0725a" n="0725a"/> <lb ed="X" n="0725a01"/><lb ed="R110" n="0499a13"/>男子。受优婆塞戒。先学世事。既学通达。如法求财。一分<persName>应供</persName>父母妻子眷属。二分应作如法贩转。留馀一 <lb ed="X" n="0725a02"/><lb ed="R110" n="0499a14"/>分。应积俟用。又言财物。不应寄付四处。一者老人。二者远处。三者恶人。四者大力云云。然则依教奉行。不 <lb ed="X" n="0725a03"/><lb ed="R110" n="0499a15"/>但无碍世法。且极精明。学者自误会耳</note>又廣之为比丘二百五十戒。 <lb ed="X" n="0725a04"/><lb ed="R110" n="0499a16"/>无非就世法人情。加严加密。复约之为菩萨十重 <lb ed="X" n="0725a05"/><lb ed="R110" n="0499a17"/>四十八轻戒。统制出家在家七众。其随时随地开 <lb ed="X" n="0725a06"/><lb ed="R110" n="0499a18"/>遮持犯。无非圆融世法人情。使不障碍。非有别法 <lb ed="X" n="0725a07"/><lb ed="R110" n="0499b01"/>也。<note place="inline">详见莲池戒疏发隐。藕益梵网合註。而合註为勝。发隐于杀戒中。内色外色一条。实误。不可从</note> <lb ed="X" n="0725a08"/><lb ed="R110" n="0499b02"/>是以大本三辈往生。在家居二。皆以专念为正行。 <lb ed="X" n="0725a09"/><lb ed="R110" n="0499b03"/>万善为助行。其所谓善。自恭敬供养诸<persName>佛</persName>事外。不 <lb ed="X" n="0725a10"/><lb ed="R110" n="0499b04"/>过就父子君臣夫妇昆弟朋友之间。勤修身三口 <lb ed="X" n="0725a11"/><lb ed="R110" n="0499b05"/>四意三诸业。止恶进善。<note place="inline">五痛五烧章。节节唱言独作诸善。即是翻上诸恶。文 <lb ed="X" n="0725a12"/><lb ed="R110" n="0499b06"/>理极明</note>再三申劝。全同小乘。乃经前列众歎德。特创 <lb ed="X" n="0725a13"/><lb ed="R110" n="0499b07"/>一切大乘妙典所未有。直據本师示现受生。示现 <lb ed="X" n="0725a14"/><lb ed="R110" n="0499b08"/>苦行。以至十相成道等。<note place="inline">会疏备详。其总结言<persName>如来</persName>出世本怀。顿圆上上妙典。 <lb ed="X" n="0725a15"/><lb ed="R110" n="0499b09"/>在文明白。谁容拟议。味道君子。请深著眼云云。可谓知言</note>因源果海。引发当经。 <lb ed="X" n="0725a16"/><lb ed="R110" n="0499b10"/><note place="inline">此段歎德。汉吴二译无之。宝积经中无量寿会。唐译本有之。大同小异。盖梵筴传本。间有异同。诸经皆然。 <lb ed="X" n="0725a17"/><lb ed="R110" n="0499b11"/>类如儒书。今古文家之别</note>盖结集者深达<persName>如来</persName>此会时节因缘。 <lb ed="X" n="0725a18"/><lb ed="R110" n="0499b12"/>寄现前众。表现在法。以见三世诸<persName>佛</persName>菩萨。历劫修 <lb ed="X" n="0725a19"/><lb ed="R110" n="0499b13"/>证。不離乎此。而众生现前介尔一念念<persName>佛</persName>之心。直 <lb ed="X" n="0725a20"/><lb ed="R110" n="0499b14"/>可现生取办。此其所以为易行道也。<note place="inline">龙树菩萨语</note>所以 <lb ed="X" n="0725a21"/><lb ed="R110" n="0499b15"/>为实教也。<note place="inline">李长者花严合论。误判为权教。袁宏道西方合论。<anchor xml:id="nkr_note_add_0725a2101" n="0725a2101"/><anchor xml:id="beg0725a2101" n="0725a2101"/>已<anchor xml:id="end0725a2101"/>辨正之</note>纯圆教 <lb ed="X" n="0725a22"/><lb ed="R110" n="0499b16"/>也。<note place="inline">莲池疏抄。判为分圆。藕益要解。<anchor xml:id="nkr_note_add_0725a2201" n="0725a2201"/><anchor xml:id="beg0725a2201" n="0725a2201"/>已<anchor xml:id="end0725a2201"/>辨正之</note>所以当来经灭独留也。<note place="inline">本经</note> <lb ed="X" n="0725a23"/><lb ed="R110" n="0499b17"/>所以为适道教源。济俗要务也。<note place="inline">慧远法师语</note>所以为三 <lb ed="X" n="0725a24"/><lb ed="R110" n="0499b18"/>根普被。万善同归也。<note place="inline">永明禅师语</note>所以一切刹海不能 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0725b" n="0725b"/> <lb ed="X" n="0725b01"/><lb ed="R110" n="0500a01"/>丽。一切教网不能收也。<note place="inline">藕益师语</note>嗟夫。众生心量昏迷 <lb ed="X" n="0725b02"/><lb ed="R110" n="0500a02"/>强弱之等差。不可勝数。四十九年中随顺说之。何 <lb ed="X" n="0725b03"/><lb ed="R110" n="0500a03"/>所不有。至末後涅槃会上。弹偏斥小。歎大褒圆。而 <lb ed="X" n="0725b04"/><lb ed="R110" n="0500a04"/>圆教大法中。无不指归净土。则一代时教之本旨。 <lb ed="X" n="0725b05"/><lb ed="R110" n="0500a05"/>断可识矣。夫劫量无尽。世界无尽。众生无尽。此非 <lb ed="X" n="0725b06"/><lb ed="R110" n="0500a06"/>耳目所能及。而可意决其必然者也。即专论现在 <lb ed="X" n="0725b07"/><lb ed="R110" n="0500a07"/>劫中。<name role="" type="person">娑婆世界</name>。中国九州。金人入梦至今。耳可得 <lb ed="X" n="0725b08"/><lb ed="R110" n="0500a08"/>闻。目可得见矣。其中众生百千万亿分不可说不 <lb ed="X" n="0725b09"/><lb ed="R110" n="0500a09"/>可说之多也。所行之法。无非饮食男女伦常日用 <lb ed="X" n="0725b10"/><lb ed="R110" n="0500a10"/>等种种世法也。而<persName>佛</persName>则如是若干众中之一人也。 <lb ed="X" n="0725b11"/><lb ed="R110" n="0500a11"/>所说之法。如是若干法中之一法也。使<persName>佛</persName>意必離 <lb ed="X" n="0725b12"/><lb ed="R110" n="0500a12"/>如是若干众所行之法。而後行我法。其为偏小极 <lb ed="X" n="0725b13"/><lb ed="R110" n="0500a13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0725b1301" n="0725b1301"/><anchor xml:id="beg0725b1301" n="0725b1301"/>已<anchor xml:id="end0725b1301"/>。废而不行久矣。何待三武之暴。诸儒之谤。使依 <lb ed="X" n="0725b14"/><lb ed="R110" n="0500a14"/>教奉行者。必抑黜世法。而後为护持<persName>佛</persName>法。则其必 <lb ed="X" n="0725b15"/><lb ed="R110" n="0500a15"/>不能护持亦决矣。然则今日法门之壞孰壞之。说 <lb ed="X" n="0725b16"/><lb ed="R110" n="0500a16"/>法行法者之巧见戏论壞之。<note place="inline">才学念<persName>佛</persName>。便道莫著相。莫心外见<persName>佛</persName>等。皆 <lb ed="X" n="0725b17"/><lb ed="R110" n="0500a17"/>是巧见。不行而空言契理不契機等。皆是戏论</note>非谤法者所能壞也。犹之 <lb ed="X" n="0725b18"/><lb ed="R110" n="0500a18"/>国家立法之美善。而奉法者壞之。非外国人所能 <lb ed="X" n="0725b19"/><lb ed="R110" n="0500b01"/>壞也。是故欲望法运之转機。莫要于提倡净宗。欲 <lb ed="X" n="0725b20"/><lb ed="R110" n="0500b02"/>提倡净宗。莫要于不壞世法。不谈元妙。三经具在。 <lb ed="X" n="0725b21"/><lb ed="R110" n="0500b03"/>诸方明眼。当共鉴诸。</p></cb:div></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0725b22"/><lb ed="R110" n="0500b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">答问(二十五则)</cb:mulu><head>答问<note place="inline">二十五则</note></head> <lb ed="X" n="0725b23"/><lb ed="R110" n="0500b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">答问</cb:mulu><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0725b2301">问曰。子读儒书。近人讲西学。子亦盛称之。顾专谈<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0725b24"/><lb ed="R110" n="0500b06"/>法。其将以<persName>佛</persName>法治天下乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0725b2411" cb:place="inline">答曰。是必不能。亦断不可。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0725c" n="0725c"/> <lb ed="X" n="0725c01"/><lb ed="R110" n="0500b07"/>利禄所劝。权势所归。必至名存实亡。奸弊百出。有元 <lb ed="X" n="0725c02"/><lb ed="R110" n="0500b08"/>之国师。泰西之教王可证也。<persName>佛</persName>。师道也。其教止于修 <lb ed="X" n="0725c03"/><lb ed="R110" n="0500b09"/>身治心。罕及家国。上先师书<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c0301" n="0725c0301"/><anchor xml:id="beg0725c0301" n="0725c0301"/>已<anchor xml:id="end0725c0301"/>明辨之。<note place="inline">见卷附</note>三代以 <lb ed="X" n="0725c04"/><lb ed="R110" n="0500b10"/>後。不可无<persName>佛</persName>教。醒迷歌<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c0401" n="0725c0401"/><anchor xml:id="beg0725c0401" n="0725c0401"/>已<anchor xml:id="end0725c0401"/>略言之。夫国所与立。万亿 <lb ed="X" n="0725c05"/><lb ed="R110" n="0500b11"/>愚贱之心也。历代典章制度。因之而变者也。人心之 <lb ed="X" n="0725c06"/><lb ed="R110" n="0500b12"/>離散思乱。至今极矣。诚使三五年中。海内幸无事。儒 <lb ed="X" n="0725c07"/><lb ed="R110" n="0500b13"/>教极四部之选。西学擅各国之长。各得数百数千人。 <lb ed="X" n="0725c08"/><lb ed="R110" n="0500b14"/>功不至大效不至速哉。而尽中国四万万人。莫能与 <lb ed="X" n="0725c09"/><lb ed="R110" n="0500b15"/>焉。莫能解焉。以为高远莫及。可畏而不可亲也。<note place="inline">中国人决 <lb ed="X" n="0725c10"/><lb ed="R110" n="0500b16"/>定不信<persName>佛</persName>者。万中之一尔。信而若存若亡。不知好者。十之七八。知好者十之二三。此两语通言之。畏官长。良民 <lb ed="X" n="0725c11"/><lb ed="R110" n="0500b17"/>也。以为不可亲则殆矣。故诚欲亲民。莫近于<persName>佛</persName>。因此见法藏比丘之弃国。实为大慈。悉达太子之出家。实为大 <lb ed="X" n="0725c12"/><lb ed="R110" n="0500b18"/>孝。而我孔子盛德在庶。为万世师。天之位置。何异<persName>佛</persName>之示同凡夫。岂无意哉</note>以为与<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c1201" n="0725c1201"/><anchor xml:id="beg0725c1201" n="0725c1201"/>己<anchor xml:id="end0725c1201"/>不 <lb ed="X" n="0725c13"/><lb ed="R110" n="0501a01"/>同道。<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c1301" n="0725c1301"/><anchor xml:id="beg0725c1301" n="0725c1301"/>己<anchor xml:id="end0725c1301"/>所信向。且目为背畔犯禁忌也。<note place="inline">此专指念<persName>佛</persName>者言之</note>以 <lb ed="X" n="0725c14"/><lb ed="R110" n="0501a02"/>为不如归异教者。官为保护。莫敢指摘也。其平日之 <lb ed="X" n="0725c15"/><lb ed="R110" n="0501a03"/>壅隔揣虞若是。一旦有事。沿海沿边。耕夫渔户。皆早 <lb ed="X" n="0725c16"/><lb ed="R110" n="0501a04"/>入其彀中。我所召募勇兵。皆素拒之门外。四两五两 <lb ed="X" n="0725c17"/><lb ed="R110" n="0501a05"/>之守粮战粮。能得其死力乎。数千数百之博学高才。 <lb ed="X" n="0725c18"/><lb ed="R110" n="0501a06"/>能独治之乎。呜呼。无与同好。谁与同恶。故窃谓今日 <lb ed="X" n="0725c19"/><lb ed="R110" n="0501a07"/>中国以提倡<persName>佛</persName>教。固结人心为第一義。此義得而後 <lb ed="X" n="0725c20"/><lb ed="R110" n="0501a08"/>西学真有用。否则被他人用尔。前车可鉴<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c2001" n="0725c2001"/><anchor xml:id="beg0725c2001" n="0725c2001"/>已<anchor xml:id="end0725c2001"/>。若夫儒 <lb ed="X" n="0725c21"/><lb ed="R110" n="0501a09"/>之于<persName>佛</persName>为同为异。二教通喩尽之矣。圣人复起。不易 <lb ed="X" n="0725c22"/><lb ed="R110" n="0501a10"/>我言。乃自论出後。唯香巖居士能通其说。馀皆不解。 <lb ed="X" n="0725c23"/><lb ed="R110" n="0501a11"/>甚至不能句读。根器陋劣至此。尙复何言。<note place="inline">盖尝思之今之士习 <lb ed="X" n="0725c24"/><lb ed="R110" n="0501a12"/>不变。仕途不淸。实无一能为。子弟读四子书毕。极多加诗经一部。便可应试入学。诗经能背诵乎。不能也。希见 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0726a" n="0726a"/> <lb ed="X" n="0726a01"/><lb ed="R110" n="0501a13"/>之字不识也。易幾卦何名十翼何物。书礼幾篇春秋幾公。槪未触手寓目。不知也 本朝开国至今若干年。咸 <lb ed="X" n="0726a02"/><lb ed="R110" n="0501a14"/>豐以前年号。先後若何。不知也本省幾府幾县。在何方向不知也。父师不教乎。父师先不知也。如此等人。一县 <lb ed="X" n="0726a03"/><lb ed="R110" n="0501a15"/>以数百计。无财则可以教鄕里。以其道传徒。有财则可以捐纳。可以得一榜。得甲榜。得馆选得高官。问何所能 <lb ed="X" n="0726a04"/><lb ed="R110" n="0501a16"/>曰能取巧。能敷衍。能构虚架。孰教之乎。曰自其开笔作八股时。心思才力。一注于此。习与性成。不待教也。然则 <lb ed="X" n="0726a05"/><lb ed="R110" n="0501a17"/>当局者。何取乎。曰正取其如此。则软熟不生事。可苟安也。然则不能改法乎。曰非不能也。不欲也。为<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a0501" n="0726a0501"/><anchor xml:id="beg0726a0501" n="0726a0501"/>己<anchor xml:id="end0726a0501"/>子弟计。 <lb ed="X" n="0726a06"/><lb ed="R110" n="0501a18"/>为宗族亲戚交游子弟计。为同寮阅卷计。何苦作法自毙。且取诟病焉。呜呼。人之无良。邦国殄瘁。其果无良至 <lb ed="X" n="0726a07"/><lb ed="R110" n="0501b01"/>此乎。亦非也。七百年来。凭空。讲中庸。习非成是。酿为风气。一人言之。必有多人攻之。其攻之者。徒黨皆此类。彼 <lb ed="X" n="0726a08"/><lb ed="R110" n="0501b02"/>众我寡。明知必不敌也。夫如是虽有良民。谁能用之。余所以往往废书而歎。愤极而涕下也</note> <note place="inline">一</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0726a09"/><lb ed="R110" n="0501b03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726a0901">问曰。禅教律净。皆<persName>佛</persName>说也。何独谈净。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726a0915" cb:place="inline">答曰。禅<persName>佛</persName>心也。 <lb ed="X" n="0726a10"/><lb ed="R110" n="0501b04"/>教<persName>佛</persName>言也。律<persName>佛</persName>行也。净则<persName>佛</persName>境界也。得<persName>佛</persName>境界而心 <lb ed="X" n="0726a11"/><lb ed="R110" n="0501b05"/>言行自在其中。同戒录序<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a1101" n="0726a1101"/><anchor xml:id="beg0726a1101" n="0726a1101"/>已<anchor xml:id="end0726a1101"/>言之。<note place="inline">见卷附</note>捨禅取净之 <lb ed="X" n="0726a12"/><lb ed="R110" n="0501b06"/>故。法门纲宗<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a1201" n="0726a1201"/><anchor xml:id="beg0726a1201" n="0726a1201"/>已<anchor xml:id="end0726a1201"/>言之。曰既言净宗无参无悟。则以何 <lb ed="X" n="0726a13"/><lb ed="R110" n="0501b07"/>为得手。曰执辞害意。学者大病。纲宗此段。全对禅家 <lb ed="X" n="0726a14"/><lb ed="R110" n="0501b08"/>立说。净家本无所谓得手不得手。但念而已。因禅家 <lb ed="X" n="0726a15"/><lb ed="R110" n="0501b09"/>耽著无想无念。身境两忘为好境界。却是堕在死水。 <lb ed="X" n="0726a16"/><lb ed="R110" n="0501b10"/><note place="inline">故初祖达摩扫除六宗。诃为邪见。寂静居其一</note>不知念<persName>佛</persName>。亦有身境两忘时。 <lb ed="X" n="0726a17"/><lb ed="R110" n="0501b11"/><note place="inline">不可又误解作事一心。及念自<persName>佛</persName>。盖只如想一个人。想至出神而<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a1701" n="0726a1701"/><anchor xml:id="beg0726a1701" n="0726a1701"/>已<anchor xml:id="end0726a1701"/>。凡人专注一事。往往有此光景。但自不觉 <lb ed="X" n="0726a18"/><lb ed="R110" n="0501b12"/>耳。何足异哉</note>而一句<persName>佛</persName>名。朗朗在口。却正是活鱍鱍地。<note place="inline">近时 <lb ed="X" n="0726a19"/><lb ed="R110" n="0501b13"/>唯玉峰师。为得净土正宗。每见打<persName>佛</persName>七者。一时香烬止息。师家便道此是好消息。须著眼。玉师诃之曰。一向专 <lb ed="X" n="0726a20"/><lb ed="R110" n="0501b14"/>念。不赞其功。暂时止息。便称好消息。岂念时反为恶消息乎。此语可谓立破馀地</note>非谓别有 <lb ed="X" n="0726a21"/><lb ed="R110" n="0501b15"/>得手也 <note place="inline">二</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0726a22"/><lb ed="R110" n="0501b16"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726a2201">问曰。何以无参无悟。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726a2209" cb:place="inline">答曰。禅家以疑入。故须参悟。净 <lb ed="X" n="0726a23"/><lb ed="R110" n="0501b17"/>家以信入。故不须参悟。楞严大势至圆通章。事理双 <lb ed="X" n="0726a24"/><lb ed="R110" n="0501b18"/>显矣。先以二人相忆。喩专念他<persName>佛</persName>。次以如母忆子。喩 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0726b" n="0726b"/> <lb ed="X" n="0726b01"/><lb ed="R110" n="0502a01"/>彼<persName>佛</persName>愿力接引。乃言若众生心。忆<persName>佛</persName>念<persName>佛</persName>。现前当来。 <lb ed="X" n="0726b02"/><lb ed="R110" n="0502a02"/>必定见<persName>佛</persName>。谓唯其如此。故但凭现前一念信心。常忆 <lb ed="X" n="0726b03"/><lb ed="R110" n="0502a03"/>常念。直至见<persName>佛</persName>。其事相类。又申明其理。言去<persName>佛</persName>不远。 <lb ed="X" n="0726b04"/><lb ed="R110" n="0502a04"/>不假方便。<note place="inline">上来二十三菩萨。所证圆通。皆是参悟方便。文殊偈云。归元性无二。方便有多门。亦 <lb ed="X" n="0726b05"/><lb ed="R110" n="0502a05"/>正指上文。讲家以无量方便释之。误矣。既用方便。则是远打之绕</note>自得心开。谓如此 <lb ed="X" n="0726b06"/><lb ed="R110" n="0502a06"/>则正同母子相忆。不相违远。故不须参究。自然得见 <lb ed="X" n="0726b07"/><lb ed="R110" n="0502a07"/>而开悟也。大势至本弥陀次子。为西天净土初祖。传 <lb ed="X" n="0726b08"/><lb ed="R110" n="0502a08"/>法如此。何庸致疑 <note place="inline">三</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0726b09"/><lb ed="R110" n="0502a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726b0901">问曰。见<persName>佛</persName>之悟。与参得之悟。为同为异。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726b0916" cb:place="inline">答曰。悟有深 <lb ed="X" n="0726b10"/><lb ed="R110" n="0502a10"/>浅次第。所谓大悟十八变。小悟无其数。人人不同。皆 <lb ed="X" n="0726b11"/><lb ed="R110" n="0502a11"/>非实悟。若豁然彻底无馀。则只是证得现前一念本 <lb ed="X" n="0726b12"/><lb ed="R110" n="0502a12"/>是不生不灭。涅槃妙心。<note place="inline">就人身言。强名为心。实则尽虚空遍法界。无中边无今古 <lb ed="X" n="0726b13"/><lb ed="R110" n="0502a13"/>以其湛寂常存而非静则谓之一真。以其运行不息而非动。则谓之一灵。诸<persName>佛</persName>之示现。众生之轮迴。皆此物也 <lb ed="X" n="0726b14"/><lb ed="R110" n="0502a14"/>虽然。不可见如此说。便去揣拟卜度。须知说终说不到。会也会不来。正恐向意根下摸索。故如此著语。至心之 <lb ed="X" n="0726b15"/><lb ed="R110" n="0502a15"/>于性。犹水之于湿。心只是生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0726b1501" n="0726b1501"/><anchor xml:id="beg0726b1501" n="0726b1501"/>已<anchor xml:id="end0726b1501"/>而无生相。性即指其生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0726b1502" n="0726b1502"/><anchor xml:id="beg0726b1502" n="0726b1502"/>已<anchor xml:id="end0726b1502"/>之機。故心为统同之大名。儒书<persName>佛</persName>书中。往 <lb ed="X" n="0726b16"/><lb ed="R110" n="0502a16"/>往混言之。须善会</note>此心寂照一如。无时分。无处所。而一切时 <lb ed="X" n="0726b17"/><lb ed="R110" n="0502a17"/>处。離他不得。净家谓之常寂光。<note place="inline">此亦不可作动而无动。静而无静等文字 <lb ed="X" n="0726b18"/><lb ed="R110" n="0502a18"/>相会。纲宗发端。如人有耳目。如正当今日。两喩。读者多忽略过。唯息安香巖两居士。直下欢喜色动。余谓其实 <lb ed="X" n="0726b19"/><lb ed="R110" n="0502b01"/>人生终日如是。唯背为最显。故易以动静不失其时。其道光明。取象于艮背。试于此体会看。曲园居士说画卦 <lb ed="X" n="0726b20"/><lb ed="R110" n="0502b02"/>始于艮。虽从阴阳气交立说。而会心甚微。似奇实正。後世子雲。必有知之者</note>故往生者。为 <lb ed="X" n="0726b21"/><lb ed="R110" n="0502b03"/>得度世长寿泥洹之道。为次于无为泥洹之道。<note place="inline">此大本经 <lb ed="X" n="0726b22"/><lb ed="R110" n="0502b04"/>文也。次。非次第之次。犹言比次类次。缘泥洹乃<persName>如来</persName>灭度之名。今实未灭度故云次。会疏引下文次如弥勒为 <lb ed="X" n="0726b23"/><lb ed="R110" n="0502b05"/>证。深得经意</note>泥洹即涅槃。亦称般日槃。<note place="inline">或称般月槃。疑即日字之误</note>梵 <lb ed="X" n="0726b24"/><lb ed="R110" n="0502b06"/>音轻重尔。拈花示众。曰我有正法眼藏。<note place="inline">性觉妙明也下句则本觉 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0726c" n="0726c"/> <lb ed="X" n="0726c01"/><lb ed="R110" n="0502b07"/>明妙。合言之为<persName>如来</persName>藏。凡教起于有。证于知。然是本有之知。而非後起识见之知。永嘉偈云。不以知知寂。亦不 <lb ed="X" n="0726c02"/><lb ed="R110" n="0502b08"/>自知知。不可谓无知。自性了然故。不同于无记。今即目此了然者。为正法眼。以起别传。非谓别有</note>涅 <lb ed="X" n="0726c03"/><lb ed="R110" n="0502b09"/>槃妙心。<note place="inline">直指人心本来如是。所谓本是无生。今亦不灭也。所谓生灭灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0726c0301" n="0726c0301"/><anchor xml:id="beg0726c0301" n="0726c0301"/>已<anchor xml:id="end0726c0301"/>。寂灭现前也。若以一念 <lb ed="X" n="0726c04"/><lb ed="R110" n="0502b10"/>不生解之则大错</note>实相无相。<note place="inline">所谓不取于相。如如不动也。所谓知见无见。斯即涅槃也。若以 <lb ed="X" n="0726c05"/><lb ed="R110" n="0502b11"/>金经信心淸净。即生实相。及念实相<persName>佛</persName>等解之。亦大错</note>微妙法门云云。然则两 <lb ed="X" n="0726c06"/><lb ed="R110" n="0502b12"/>家所悟。同是涅槃心。何异之有。且直指人心见性成<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0726c07"/><lb ed="R110" n="0502b13"/><note place="inline">非谓一见便成。谓见性则不至错乱修行。如楞严所说十种仙业。转成外道。故曰理则顿悟。乘悟幷消。事须渐 <lb ed="X" n="0726c08"/><lb ed="R110" n="0502b14"/>除。因次第尽。净土上品中生以下。皆须进修。必至等觉補处地位。方是无修无证。亦同此例。然无染缘。故能一 <lb ed="X" n="0726c09"/><lb ed="R110" n="0502b15"/>生取办。视禅家之头出头没于此者。难易平险。判若天渊矣</note>正同直凭现前一念 <lb ed="X" n="0726c10"/><lb ed="R110" n="0502b16"/>见<persName>佛</persName>悟性。何异之有 <note place="inline">四</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0726c11"/><lb ed="R110" n="0502b17"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726c1101">问曰。禅净修证皆同。何以禅家多谓净为非实。而教 <lb ed="X" n="0726c12"/><lb ed="R110" n="0502b18"/>家亦时有之。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726c1206" cb:place="inline">答曰。此皆不明教理。门户私见也。本师 <lb ed="X" n="0726c13"/><lb ed="R110" n="0503a01"/>睹明星出现。豁然大悟。便唱言奇哉。一切众生。具有 <lb ed="X" n="0726c14"/><lb ed="R110" n="0503a02"/><persName>如来</persName>智慧德相。但以妄想执著。不能证得。遂说花严 <lb ed="X" n="0726c15"/><lb ed="R110" n="0503a03"/>引逗之。<note place="inline">五十三参。正见当下即是。一切诸法无非<persName>佛</persName>法。无乃不会。以至割截虚空。横分疆界</note>而 <lb ed="X" n="0726c16"/><lb ed="R110" n="0503a04"/>機多不契。乃反说偏小权教。渐进圆大实教。<note place="inline">教分五时。说<anchor xml:id="nkr_note_add_0726c1601" n="0726c1601"/><anchor xml:id="beg0726c1601" n="0726c1601"/>已<anchor xml:id="end0726c1601"/> <lb ed="X" n="0726c17"/><lb ed="R110" n="0503a05"/>见前。方等时。必先说大本经。後乃处处指归。事理可知</note>至法花会。开权显实。特 <lb ed="X" n="0726c18"/><lb ed="R110" n="0503a06"/>现女人往生为证。普授现前众会成<persName>佛</persName>。大畅本怀。则 <lb ed="X" n="0726c19"/><lb ed="R110" n="0503a07"/>一代时教宗旨可知矣。拈花在法花之後。因迦葉微 <lb ed="X" n="0726c20"/><lb ed="R110" n="0503a08"/>笑。适与最初悟缘本愿相合。<note place="inline">在位菩萨诸弟子等。岂皆未悟当下即是之理。 <lb ed="X" n="0726c21"/><lb ed="R110" n="0503a09"/>但久悟者习为故常。新悟者未忘管带。偶拈一花。亦常有之事。迦葉之笑。所谓一回提起一回新。非至此方悟 <lb ed="X" n="0726c22"/><lb ed="R110" n="0503a10"/>也。唯阿难未证漏尽。至结集时。迦葉激成之。故此时。幷嘱阿难副贰传化。據文推想。事理显然</note>遂嘱 <lb ed="X" n="0726c23"/><lb ed="R110" n="0503a11"/>付之。其云不立文字。教外别传者。正谓一向教内说 <lb ed="X" n="0726c24"/><lb ed="R110" n="0503a12"/>尽。无可再说。只须自家会取。难以言传。非谓别有一 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0727a" n="0727a"/> <lb ed="X" n="0727a01"/><lb ed="R110" n="0503a13"/>法也。试观初祖达摩最後付法。仍出楞伽四卷印心 <lb ed="X" n="0727a02"/><lb ed="R110" n="0503a14"/>最初西来。正当莲宗盛行。教观大明之後。二祖神光。 <lb ed="X" n="0727a03"/><lb ed="R110" n="0503a15"/>贯练群籍。兼通儒书。而所求之法。只是与汝安心竟 <lb ed="X" n="0727a04"/><lb ed="R110" n="0503a16"/>一句。所得之法。只是礼拜依位而立。不著一语。岂非 <lb ed="X" n="0727a05"/><lb ed="R110" n="0503a17"/>修证仍在教中乎。<note place="inline">後人借口六祖不识字。□泥执不立文字。以为本不在此。殊不知通 <lb ed="X" n="0727a06"/><lb ed="R110" n="0503a18"/>宗不通教。开口便乱道。即如六祖壇经云。东方人有罪。求生西方。西方人有罪。求生何处。便是乱道之明证。夫 <lb ed="X" n="0727a07"/><lb ed="R110" n="0503b01"/>求生西方。岂为有罪。经文明言西方尙无恶道之名。何况有实。又安得有罪。此数语。大碍教理。其馀皆平实商 <lb ed="X" n="0727a08"/><lb ed="R110" n="0503b02"/>量。现前指点。幷无奇特。真是彻悟境界也</note>若谓净土诸教皆权。则是法花 <lb ed="X" n="0727a09"/><lb ed="R110" n="0503b03"/>授记。依旧杨葉止啼。本怀未畅。且四十九年四种悉 <lb ed="X" n="0727a10"/><lb ed="R110" n="0503b04"/>檀。从未及第一義。仅此一擧。而唯迦葉一人得真黄 <lb ed="X" n="0727a11"/><lb ed="R110" n="0503b05"/>金。有是理乎。至教家谤净。贤首宗下为多。天台宗因 <lb ed="X" n="0727a12"/><lb ed="R110" n="0503b06"/>智者教祖有十疑论。<note place="inline">实非智者手笔。陈隋间安得此种文理。观教祖他著述可知。盖 <lb ed="X" n="0727a13"/><lb ed="R110" n="0503b07"/>唐初台家子弟。述其师说。故理致甚精当也</note>故不敢谤。花严为众经中王。 <lb ed="X" n="0727a14"/><lb ed="R110" n="0503b08"/>儒家亦喜诵习。如曹鲁川与莲池师诤辨。往复二千 <lb ed="X" n="0727a15"/><lb ed="R110" n="0503b09"/>馀言。空数他宝。殊不知花严所秉。乃在阿弥陀经。<note place="inline">藕益 <lb ed="X" n="0727a16"/><lb ed="R110" n="0503b10"/>师要解语</note>且八十卷中。本师所说。只有阿僧祇品。<persName>如来</persName>寿 <lb ed="X" n="0727a17"/><lb ed="R110" n="0503b11"/>量品。<note place="inline">此品在本经为心王菩萨说。别出显无边<persName>佛</persName>土功德经。元奘师译本。则本师自说。以答不思议 <lb ed="X" n="0727a18"/><lb ed="R110" n="0503b12"/>光王所问</note><persName>如来</persName>随好光明功德品三品。正是无量光无量 <lb ed="X" n="0727a19"/><lb ed="R110" n="0503b13"/>寿。可见净土教理。最初先揭出矣。<note place="inline">莲师答曹鲁川。未计及此。可惜错过 <lb ed="X" n="0727a20"/><lb ed="R110" n="0503b14"/>来機</note>若谓净土是权。则是花严诸菩萨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0727a2001" n="0727a2001"/><anchor xml:id="beg0727a2001" n="0727a2001"/>已<anchor xml:id="end0727a2001"/>登宝所。而普 <lb ed="X" n="0727a21"/><lb ed="R110" n="0503b15"/>贤十大愿王。反导归中途化城。有是理乎。凡此异门 <lb ed="X" n="0727a22"/><lb ed="R110" n="0503b16"/>异见鬥诤坚固。犹是教观未荒。近数十年来。仅存净 <lb ed="X" n="0727a23"/><lb ed="R110" n="0503b17"/>土一门。而执自力执一心。自难难人。戈操同室。必至 <lb ed="X" n="0727a24"/><lb ed="R110" n="0503b18"/>幷此门而断绝。滋可惧矣。余故不得不极论之。然尤 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0727b" n="0727b"/> <lb ed="X" n="0727b01"/><lb ed="R110" n="0504a01"/>望同志高贤。见彼异趋。勿轻与辨。<note place="inline">好勝护前。贤者不免。修行人或数年 <lb ed="X" n="0727b02"/><lb ed="R110" n="0504a02"/>数十年苦功。颇<anchor xml:id="nkr_note_add_0727b0201" n="0727b0201"/><anchor xml:id="beg0727b0201" n="0727b0201"/>已<anchor xml:id="end0727b0201"/>自负。而欲其一旦舍<anchor xml:id="nkr_note_add_0727b0202" n="0727b0202"/><anchor xml:id="beg0727b0202" n="0727b0202"/>己<anchor xml:id="end0727b0202"/>从人。自非大智大勇。菩萨现身不办。若果能之。则是一撥便转。不烦 <lb ed="X" n="0727b03"/><lb ed="R110" n="0504a03"/>多言矣</note>当反躬自省。生惭愧心。盖彼虽终不得一心。要 <lb ed="X" n="0727b04"/><lb ed="R110" n="0504a04"/>不失为散心。我倘信愿不真。幷散心而不得。<note place="inline">莲池疏抄命意。 <lb ed="X" n="0727b05"/><lb ed="R110" n="0504a05"/>或亦早见及此。而不料法久弊生转成退阻如今日也若其人不发愿心。则当引小本经。及藕益师说婉劝之</note> <lb ed="X" n="0727b06"/><lb ed="R110" n="0504a06"/>如此消融意见。同共扶持。法运转機。庶幾有望 <note place="inline">五</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0727b07"/><lb ed="R110" n="0504a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727b0701">问曰。从来说念<persName>佛</persName>者。有念自<persName>佛</persName>。念他<persName>佛</persName>。双念自他<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0727b08"/><lb ed="R110" n="0504a08"/>之别。今何以专说念他<persName>佛</persName>。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727b0811" cb:place="inline">答曰。教中说念<persName>佛</persName>。只有观 <lb ed="X" n="0727b09"/><lb ed="R110" n="0504a09"/><persName>佛</persName>三昧。<note place="inline">如上贤护经说</note>及净土执持名号。皆他<persName>佛</persName>也。自禅宗 <lb ed="X" n="0727b10"/><lb ed="R110" n="0504a10"/>有高推圣境。自屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0727b1001" n="0727b1001"/><anchor xml:id="beg0727b1001" n="0727b1001"/>己<anchor xml:id="end0727b1001"/>灵等语。于是有念自<persName>佛</persName>之说。<note place="inline">如参 <lb ed="X" n="0727b11"/><lb ed="R110" n="0504a11"/>念<persName>佛</persName>是谁等皆是</note>净土家圆融调停之。于是有双念自他<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0727b12"/><lb ed="R110" n="0504a12"/>之说。实则净土法门。妙在专念他<persName>佛</persName>。楞严文句。及直 <lb ed="X" n="0727b13"/><lb ed="R110" n="0504a13"/>指所解大势至圆通章。最为明确。而文句尤圆融。宜 <lb ed="X" n="0727b14"/><lb ed="R110" n="0504a14"/>详玩之 <note place="inline">六</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0727b15"/><lb ed="R110" n="0504a15"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727b1501">问曰。虽念他<persName>佛</persName>而不作他想。方入自他不二法门。然 <lb ed="X" n="0727b16"/><lb ed="R110" n="0504a16"/>乎否乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727b1604" cb:place="inline">答曰。子定省父母时。曾作是念。他是我父母。 <lb ed="X" n="0727b17"/><lb ed="R110" n="0504a17"/>我身自他出。故爱敬之乎。至顾对子孙时。曾作是念。 <lb ed="X" n="0727b18"/><lb ed="R110" n="0504a18"/>他是我子孙。他身自我出。故亲昵之乎。曰。勿也曰正 <lb ed="X" n="0727b19"/><lb ed="R110" n="0504b01"/>当尔时。子身在乎不在乎。曰。多不觉也。觉则不自在 <lb ed="X" n="0727b20"/><lb ed="R110" n="0504b02"/>矣。曰。既不觉则不二矣。何疑乎念他<persName>佛</persName>也 <note place="inline">七</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0727b21"/><lb ed="R110" n="0504b03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727b2101">问曰。称名时须观相否。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727b2110" cb:place="inline">答曰。名自赅相。相亦兼名。从 <lb ed="X" n="0727b22"/><lb ed="R110" n="0504b04"/>不两提。一到俱到。子寻常见金身接引像时。意便隐 <lb ed="X" n="0727b23"/><lb ed="R110" n="0504b05"/>然呼为阿弥陀<persName>佛</persName>否。曰然。曰子虽不出声。而宛若自 <lb ed="X" n="0727b24"/><lb ed="R110" n="0504b06"/>闻否。曰然。然则名相之不两離可知矣。譬如遥唤熟 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0727c" n="0727c"/> <lb ed="X" n="0727c01"/><lb ed="R110" n="0504b07"/>人。岂必揣量其体貌。而意到声出。自觉情亲。故念<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0727c02"/><lb ed="R110" n="0504b08"/>者。只要发愿真切。轮珠记数。<note place="inline">定课记数。寧少毋多。以终身不间辍为要。每见 <lb ed="X" n="0727c03"/><lb ed="R110" n="0504b09"/>学者。喜说自在体面话。不肯记数。终至废弃。所当深戒</note>直下念去。高低缓急皆 <lb ed="X" n="0727c04"/><lb ed="R110" n="0504b10"/>不论。果能一心心如对严师。亲承教督。一声声如呼 <lb ed="X" n="0727c05"/><lb ed="R110" n="0504b11"/>慈母。力与提携。则势至章所谓现前当来。必定见<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0727c06"/><lb ed="R110" n="0504b12"/>两句。自然内勘分明。不复向别人讨消息矣。曰古人 <lb ed="X" n="0727c07"/><lb ed="R110" n="0504b13"/>以作观为定善。以称名为散善。分明以观为重。何也。 <lb ed="X" n="0727c08"/><lb ed="R110" n="0504b14"/>曰定散二字非抑扬语。乃就其行相。以别工夫之难 <lb ed="X" n="0727c09"/><lb ed="R110" n="0504b15"/>易。不可误会。盖作观者。必默坐澄心。诸根寂静。次第 <lb ed="X" n="0727c10"/><lb ed="R110" n="0504b16"/>证入。故为定善。称名者。不拘行住坐卧。随诸动缘。现 <lb ed="X" n="0727c11"/><lb ed="R110" n="0504b17"/>成拈出。故称散善。次第证入者。全仗自力故难。现成 <lb ed="X" n="0727c12"/><lb ed="R110" n="0504b18"/>拈出者。专杖他力故易。弥陀本愿。唯在称名。故本师 <lb ed="X" n="0727c13"/><lb ed="R110" n="0505a01"/>说观经。末仍结归本愿。<note place="inline">详见上段</note>善导大师疏解观经。力 <lb ed="X" n="0727c14"/><lb ed="R110" n="0505a02"/>祛众惑。而终身专修持名。劝化至廣。相传大师为弥 <lb ed="X" n="0727c15"/><lb ed="R110" n="0505a03"/>陀化身。至今推重。学者当知所适从矣 <note place="inline">八</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0727c16"/><lb ed="R110" n="0505a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727c1601">问曰。人人皆有自性。不自力而专仗他力。正所谓自 <lb ed="X" n="0727c17"/><lb ed="R110" n="0505a05"/>屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0727c1701" n="0727c1701"/><anchor xml:id="beg0727c1701" n="0727c1701"/>己<anchor xml:id="end0727c1701"/>灵。奈何。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727c1707" cb:place="inline">答曰。耳之闻声。目之见色。是自性否。曰 <lb ed="X" n="0727c18"/><lb ed="R110" n="0505a06"/>是。初祖告异见王亦云然矣。曰初祖所谓在眼曰见 <lb ed="X" n="0727c19"/><lb ed="R110" n="0505a07"/>等六个在字。即是心之灵知灵觉否。曰是。曰假若明 <lb ed="X" n="0727c20"/><lb ed="R110" n="0505a08"/><note place="inline">有色</note>暗<note place="inline">无色</note>俱无。见性亦无否。喧<note place="inline">有声</note>静<note place="inline">无声</note>俱无。闻性亦无 <lb ed="X" n="0727c21"/><lb ed="R110" n="0505a09"/>否。<note place="inline">古来狂禅。多半死在此处。若近时衲僧。幷此未曾梦见。说甚么禅</note>若道无。则耳目 <lb ed="X" n="0727c22"/><lb ed="R110" n="0505a10"/>同于木石。屈煞<anchor xml:id="nkr_note_add_0727c2201" n="0727c2201"/><anchor xml:id="beg0727c2201" n="0727c2201"/>己<anchor xml:id="end0727c2201"/>灵。若道不无。则安向何处。此处能 <lb ed="X" n="0727c23"/><lb ed="R110" n="0505a11"/>離却声色。转身吐气。救取<anchor xml:id="nkr_note_add_0727c2301" n="0727c2301"/><anchor xml:id="beg0727c2301" n="0727c2301"/>己<anchor xml:id="end0727c2301"/>灵。许有自力分。也还救 <lb ed="X" n="0727c24"/><lb ed="R110" n="0505a12"/>得一半。若不能。可知古德云从缘荐得相应捷。就体 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0728a" n="0728a"/> <lb ed="X" n="0728a01"/><lb ed="R110" n="0505a13"/>消停得力迟。此一句<persName>佛</persName>名。正是雷轰电掣。勾者毕出。 <lb ed="X" n="0728a02"/><lb ed="R110" n="0505a14"/>萌者尽达矣。莫谤他力好<note place="inline">从缘荐得两句。特借证托外之義。以显他力。不可误 <lb ed="X" n="0728a03"/><lb ed="R110" n="0505a15"/>会。若果能直下念去。忽然如见桃花。如闻画角。自不妨出格好手。而于他力之信。亦是万牛莫挽。若误作禅宗 <lb ed="X" n="0728a04"/><lb ed="R110" n="0505a16"/>话头。槃陀扫帚看待。则大错大错两门俱破。须知既是他力。断不能以自家知见分疏。機趣凑泊。意识十度。气 <lb ed="X" n="0728a05"/><lb ed="R110" n="0505a17"/>魄承当。唯有直下念去。恰恰正好</note> <note place="inline">九</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0728a06"/><lb ed="R110" n="0505a18"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0728a0601">问曰。弥陀本愿以名接物。众生发愿称名往生。愿愿 <lb ed="X" n="0728a07"/><lb ed="R110" n="0505b01"/>相应。理在无疑。但生者究少事证。何以取信。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0728a0718" cb:place="inline">答曰。千 <lb ed="X" n="0728a08"/><lb ed="R110" n="0505b02"/>疑万惑。总由不识现前一念所致。夫心体寂照一如。 <lb ed="X" n="0728a09"/><lb ed="R110" n="0505b03"/>不落方所。有念则有方所矣。体犹镜质。念犹镜光。所 <lb ed="X" n="0728a10"/><lb ed="R110" n="0505b04"/>念种种。犹光取影。论中<anchor xml:id="nkr_note_add_0728a1001" n="0728a1001"/><anchor xml:id="beg0728a1001" n="0728a1001"/>已<anchor xml:id="end0728a1001"/>略说。<note place="inline">见无量寿经纲宗。及杂说。缘心体实难名 <lb ed="X" n="0728a11"/><lb ed="R110" n="0505b05"/>状。姑沿旧解。取其易明。当知心体非真有质。且炼铜发光。始名为镜。光若離质。便成废铜。诸如此类。不可执辞 <lb ed="X" n="0728a12"/><lb ed="R110" n="0505b06"/>害意</note>请更以楞严证之。开卷首唱妙湛总持不动尊一 <lb ed="X" n="0728a13"/><lb ed="R110" n="0505b07"/>句。全体大用。和盘托出矣。正文先以七处征心者。使 <lb ed="X" n="0728a14"/><lb ed="R110" n="0505b08"/>人即影以推之本体也。<note place="inline">七处皆影</note>次以八还显见者。乃使 <lb ed="X" n="0728a15"/><lb ed="R110" n="0505b09"/>離影而直认本体也。<note place="inline">所还皆影</note>此本体真常不变。而其用 <lb ed="X" n="0728a16"/><lb ed="R110" n="0505b10"/>万变不穷。故无始无终。<persName>佛</persName>证之为无量寿。无向无背。 <lb ed="X" n="0728a17"/><lb ed="R110" n="0505b11"/><persName>佛</persName>证之为无量光。众生虽迷头认影。依然吾戴吾头。 <lb ed="X" n="0728a18"/><lb ed="R110" n="0505b12"/>是以现前一念。天上地下。纵其所如。无远弗届。为其 <lb ed="X" n="0728a19"/><lb ed="R110" n="0505b13"/>本即无量光也。死此生彼。随业轮迴。至今不休。为其 <lb ed="X" n="0728a20"/><lb ed="R110" n="0505b14"/>本即无量寿也。弥陀<g ref="#CB15111">觑</g>破此機。直據其本发愿。令众 <lb ed="X" n="0728a21"/><lb ed="R110" n="0505b15"/>生念念捨一切法。而但称名字。正是念念離一切影。 <lb ed="X" n="0728a22"/><lb ed="R110" n="0505b16"/>而直认本体。然则愿愿相应。譬犹镜镜对照。光光互 <lb ed="X" n="0728a23"/><lb ed="R110" n="0505b17"/>吞。自他条然而浑合无间。此理显而事在其中矣。试 <lb ed="X" n="0728a24"/><lb ed="R110" n="0505b18"/>观世人。或忽然耳热。忽然喷嚏。辄曰何人念我。故毛 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0728b" n="0728b"/> <lb ed="X" n="0728b01"/><lb ed="R110" n="0506a01"/>诗愿言则嚏。郑笺云。汝思我心如是。我则嚏也。今俗 <lb ed="X" n="0728b02"/><lb ed="R110" n="0506a02"/>人嚏。云人道我此。古之遗语也。據此可见心<persName>佛</persName>众生。 <lb ed="X" n="0728b03"/><lb ed="R110" n="0506a03"/>通为一体。古今皆知之。但习焉不察耳。<note place="inline">古无<persName>佛</persName>说。而记称王者禘 <lb ed="X" n="0728b04"/><lb ed="R110" n="0506a04"/>其祖之所自出。孔子谓知禘之说。于治天下犹示诸掌。果何谓耶。读者曷深思之</note>夫凡心犹 <lb ed="X" n="0728b05"/><lb ed="R110" n="0506a05"/>相应。况在圣心。独愿犹相应。况在两愿。杂念犹相应。 <lb ed="X" n="0728b06"/><lb ed="R110" n="0506a06"/>况在专念。偶念犹相应。况在常念。且凡夫彼此怀思。 <lb ed="X" n="0728b07"/><lb ed="R110" n="0506a07"/>正是光中见影。而犹相应。况直认本体而勿忘哉。理 <lb ed="X" n="0728b08"/><lb ed="R110" n="0506a08"/>在目前。何待身後 <note place="inline">十</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0728b09"/><lb ed="R110" n="0506a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0728b0901">问曰。彼此怀思。犹镜中影。充是说也。将肝胆皆楚越。 <lb ed="X" n="0728b10"/><lb ed="R110" n="0506a10"/>君亲同路人。何以立教。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0728b1010" cb:place="inline">答曰。尽人皆影。<anchor xml:id="nkr_note_add_0728b1001" n="0728b1001"/><anchor xml:id="beg0728b1001" n="0728b1001"/>己<anchor xml:id="end0728b1001"/>身独非影 <lb ed="X" n="0728b11"/><lb ed="R110" n="0506a11"/>乎。正唯知一期生死之非真我。故所欲有甚于生。所 <lb ed="X" n="0728b12"/><lb ed="R110" n="0506a12"/>恶有甚于死。苟违斯義。即为失其本心。子舆氏早言 <lb ed="X" n="0728b13"/><lb ed="R110" n="0506a13"/>之矣。<note place="inline">此特借以证人人之有真我。非谓便出三界。且三界中地位高下悬殊。倍蓰无算。观高僧传居 <lb ed="X" n="0728b14"/><lb ed="R110" n="0506a14"/>士传。及诸灯史所载。曁宋元明诸儒学案。即其见地。但证初二禅天者。正是不少。盖此中自非寄位菩萨。难保 <lb ed="X" n="0728b15"/><lb ed="R110" n="0506a15"/>不退堕。生净土者。则圆证三不退。尽此一生。直至補处。所以干经万论。处处指归也</note>且子不观 <lb ed="X" n="0728b16"/><lb ed="R110" n="0506a16"/>大本经乎。五痛五烧章。归重伦纪。明彰王法。反复开 <lb ed="X" n="0728b17"/><lb ed="R110" n="0506a17"/>喩幾二千言。论中<anchor xml:id="nkr_note_add_0728b1701" n="0728b1701"/><anchor xml:id="beg0728b1701" n="0728b1701"/>已<anchor xml:id="end0728b1701"/>略解之。<note place="inline">无量寿经纲宗</note>果能依教奉行。 <lb ed="X" n="0728b18"/><lb ed="R110" n="0506a18"/>万善迴向。久久纯熟。自然会得当下即是。立处即真。 <lb ed="X" n="0728b19"/><lb ed="R110" n="0506b01"/>打破镜来与汝相见。乃自禅学盛行。此经尘封大藏 <lb ed="X" n="0728b20"/><lb ed="R110" n="0506b02"/>即念<persName>佛</persName>者。亦高谈元妙。目此段文为小乘。不屑置<g ref="#CB10437">啄</g>。 <lb ed="X" n="0728b21"/><lb ed="R110" n="0506b03"/>群疑众难。皆自取之。有志净宗者。所当深戒 <note place="inline">十一</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0728b22"/><lb ed="R110" n="0506b04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0728b2201">问曰。应愿往生。正报彰矣。依报诸愿。亦有证乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0728b2219" cb:place="inline">答曰。 <lb ed="X" n="0728b23"/><lb ed="R110" n="0506b05"/>有身斯有土。<note place="inline">即现在可见</note>依报从正报生。亦从正报转。<note place="inline">富贵 <lb ed="X" n="0728b24"/><lb ed="R110" n="0506b06"/>贫贱。分殊而境自别。极乐四土九品亦如是。但三土皆不離常寂光。不可不知</note>往生者既必 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0728c" n="0728c"/> <lb ed="X" n="0728c01"/><lb ed="R110" n="0506b07"/>捨此报身。而後得彼报身。则安能取此报土。以借证 <lb ed="X" n="0728c02"/><lb ed="R110" n="0506b08"/>彼报土。若槪消归自性。滥入恒真。迂儒误解为寓言。 <lb ed="X" n="0728c03"/><lb ed="R110" n="0506b09"/><note place="inline">莲池疏抄。苦心孤诣。劝进初心。而读者误会不少。藕益诸师。所以力矫之</note>狂禅终堕于空 <lb ed="X" n="0728c04"/><lb ed="R110" n="0506b10"/>见。利小害大。西方合论<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c0401" n="0728c0401"/><anchor xml:id="beg0728c0401" n="0728c0401"/>已<anchor xml:id="end0728c0401"/>明辨焉。且一一比拟。必有 <lb ed="X" n="0728c05"/><lb ed="R110" n="0506b11"/>所穷。何不即以称名之愿证之乎。按彼<persName>佛</persName>本愿。十方 <lb ed="X" n="0728c06"/><lb ed="R110" n="0506b12"/>世界。诸天人民。有不知我名字称我名字者。不取正 <lb ed="X" n="0728c07"/><lb ed="R110" n="0506b13"/>觉。金人入梦之初。中国固未尝闻也。迨汉魏之际。大 <lb ed="X" n="0728c08"/><lb ed="R110" n="0506b14"/>本经先後译出。渐次流通。东林提倡。法门大开。缁素 <lb ed="X" n="0728c09"/><lb ed="R110" n="0506b15"/>倾心。捷于风草。禅家初犹角立。旋即折而兼修。<note place="inline">不始于百 <lb ed="X" n="0728c10"/><lb ed="R110" n="0506b16"/>丈淸规也。惜无可考。<persName>佛</persName>祖心要。有其明文</note>读晋唐两高僧传。<persName>佛</persName>祖统纪。及 <lb ed="X" n="0728c11"/><lb ed="R110" n="0506b17"/>净土圣贤录。居士传等书。稽其时代纔数十年。法周 <lb ed="X" n="0728c12"/><lb ed="R110" n="0506b18"/>沙界矣。甚至不念<persName>佛</persName>者。苦乐违顺。触境逢缘。不觉失 <lb ed="X" n="0728c13"/><lb ed="R110" n="0507a01"/>声。便道阿弥陀<persName>佛</persName>。<note place="inline">白香山<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c1301" n="0728c1301"/><anchor xml:id="beg0728c1301" n="0728c1301"/>已<anchor xml:id="end0728c1301"/>有此语</note>不论贤愚童髦。有若性 <lb ed="X" n="0728c14"/><lb ed="R110" n="0507a02"/>成。而本师释迦。当来弥勒。修行者或反不知。岂偶然 <lb ed="X" n="0728c15"/><lb ed="R110" n="0507a03"/>哉。岂偶然哉。<persName>佛</persName>无诳语。此愿之应。既彰明较著如此。 <lb ed="X" n="0728c16"/><lb ed="R110" n="0507a04"/>馀愿可知。何待多辨。<note place="inline">今泰西各国。亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c1601" n="0728c1601"/><anchor xml:id="beg0728c1601" n="0728c1601"/>已<anchor xml:id="end0728c1601"/>通行<persName>佛</persName>教。美国有大善士。名阿尔格脱。本为 <lb ed="X" n="0728c17"/><lb ed="R110" n="0507a05"/>将军。因自疑其本教。遍访名师。後遇俄国优婆夷某某为说<persName>佛</persName>法大要。遂发正信。弃官专修。提倡劝化。本国官 <lb ed="X" n="0728c18"/><lb ed="R110" n="0507a06"/>绅。初以立异为嫌。旋察其教法勝善。民心归向。遂加意护持。凡値开壇传戒。礼送慇勤。信从日众。至数十百万 <lb ed="X" n="0728c19"/><lb ed="R110" n="0507a07"/>人。英法等大小各国士庶。莫不闻风倾向。以礼延致阿君。传法求戒。合议专立<persName>佛</persName>教大会旗号。幷设电报三四 <lb ed="X" n="0728c20"/><lb ed="R110" n="0507a08"/>百所。专谈<persName>佛</persName>法。日出报纸数十万张。名曰令知报。盖西国之于教理。随顺氏情。不执成见。与我三代盛王观民 <lb ed="X" n="0728c21"/><lb ed="R110" n="0507a09"/>设教。同民出治之意。隐相契合如此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c2101" n="0728c2101"/><anchor xml:id="beg0728c2101" n="0728c2101"/>己<anchor xml:id="end0728c2101"/>丑夏秋间。阿君自日本传教来沪。许息安及子简。先後登其舟见之。阿 <lb ed="X" n="0728c22"/><lb ed="R110" n="0507a10"/>君即问曰。贵国大皇帝。信<persName>佛</persName>法否。息安敬答。列圣护持则欢喜曰。如此甚好。因问其以何为宗旨。则言只要信 <lb ed="X" n="0728c23"/><lb ed="R110" n="0507a11"/><persName>佛</persName>念<persName>佛</persName>。别无宗旨。现在总以照顺人心。大家崇正闢邪为要务。如何贵国僧徒。但知造庙。息安欲请其登岸说 <lb ed="X" n="0728c24"/><lb ed="R110" n="0507a12"/>法。阿君谓能有千百人同会听讲。甚所乐从。息安恐犯时忌。遂止。又有西儒李佳白先生。名李提摩太。英国人 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0729a" n="0729a"/> <lb ed="X" n="0729a01"/><lb ed="R110" n="0507a13"/>兼通中国语言文字。且信<persName>佛</persName>法。亦与息安相识。往岁特邀杨仁山居士。以起信论翻作英文。谓将刊布。以劝诱 <lb ed="X" n="0729a02"/><lb ed="R110" n="0507a14"/>本国诸儒。李君志愿甚大。愍我中国。无人提倡正教。现于都门。倡立尙贤堂以经费不足。特回本国劝募。期于 <lb ed="X" n="0729a03"/><lb ed="R110" n="0507a15"/>必成于此可见是非之公。自在天壤。尤可见弥陀本愿名闻十方。确有实验。更数十年後。当必<persName>佛</persName>化一统。公法 <lb ed="X" n="0729a04"/><lb ed="R110" n="0507a16"/>所拟弭兵之<g ref="#CB15081">策</g>。其在于斯。阿李二君。殆所谓乘愿再来。以应舍利重兴之谶者与</note> <note place="inline">十二</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0729a05"/><lb ed="R110" n="0507a17"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0729a0501">问曰。心净土净。乃是妙有境界。纲宗谓净土为实有。 <lb ed="X" n="0729a06"/><lb ed="R110" n="0507a18"/>何也。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0729a0603" cb:place="inline">答曰。胸中留一毫元字脚。便滥入恒真净土。去 <lb ed="X" n="0729a07"/><lb ed="R110" n="0507b01"/><name role="" type="person">极乐净土</name>远矣。曰何也。曰维摩经云。譬如有人。欲于 <lb ed="X" n="0729a08"/><lb ed="R110" n="0507b02"/>空地造立宫室。随意无碍。若于虚空。终不能成。菩萨 <lb ed="X" n="0729a09"/><lb ed="R110" n="0507b03"/>如是为成就众生故。愿取<persName>佛</persName>国。愿取<persName>佛</persName>国者。非于空 <lb ed="X" n="0729a10"/><lb ed="R110" n="0507b04"/>也。是其明证。何疑于西方净土。且子今仰首见天。曾 <lb ed="X" n="0729a11"/><lb ed="R110" n="0507b05"/>作是念。此有天乎。擧足措地。曾作是念。此有地乎。曰 <lb ed="X" n="0729a12"/><lb ed="R110" n="0507b06"/>否。曰是即所谓妙有不有也。所谓实相无相也。<note place="inline">莫又因如 <lb ed="X" n="0729a13"/><lb ed="R110" n="0507b07"/>此说。幷上来立处即真。当下即是等话。槪作恒真净土会</note>子且谓此土为妙有乎 <lb ed="X" n="0729a14"/><lb ed="R110" n="0507b08"/>实有乎。夫即目犹迷元解。况乃远在西方。本师历数 <lb ed="X" n="0729a15"/><lb ed="R110" n="0507b09"/>四十八愿。不下一语分疏。<note place="inline">余每谓凡诸<persName>佛</persName>菩萨本愿度生经。自药师地藏等。皆 <lb ed="X" n="0729a16"/><lb ed="R110" n="0507b10"/>祇可消文释義。不碍常解不可观心称理。滥入空宗</note>称赞净土功德莊严。自有 <lb ed="X" n="0729a17"/><lb ed="R110" n="0507b11"/>土有<persName>佛</persName>。连说七有字。亦祇指陈名相。其于宝池德水行 <lb ed="X" n="0729a18"/><lb ed="R110" n="0507b12"/>树微风。独不能言性水性风。真空性觉。如楞严也乎。 <lb ed="X" n="0729a19"/><lb ed="R110" n="0507b13"/>故知净宗专说事修。一味平实。正是慈悲之极。曲被 <lb ed="X" n="0729a20"/><lb ed="R110" n="0507b14"/>群機。见浅见深。在人不在境。<note place="inline">唯然故同证寂光。而四土有优降。九品有等差 <lb ed="X" n="0729a21"/><lb ed="R110" n="0507b15"/>若一一称理。则反成事相矣</note>试观小本。于灵鸟说法特详辨恶道 <lb ed="X" n="0729a22"/><lb ed="R110" n="0507b16"/>之实无。大本于四天王<name role="" type="person">忉利天</name>等。依何而住。特借阿 <lb ed="X" n="0729a23"/><lb ed="R110" n="0507b17"/>难发问。且言我不疑此。但为将来众生。除其疑惑。此 <lb ed="X" n="0729a24"/><lb ed="R110" n="0507b18"/>等处读者能即文字。離文字。眼光圆照。则于净宗思 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0729b" n="0729b"/> <lb ed="X" n="0729b01"/><lb ed="R110" n="0508a01"/>过半矣。<note place="inline">观经心作心是之说。疏抄释以托外義成。唯心观立两句。心苦分明之极矣。读者犹误解 <lb ed="X" n="0729b02"/><lb ed="R110" n="0508a02"/>作别无净土。故纲宗详辨作是之義。而先断以若不实者。虽念无成二语。庶幾阅者深思之〇自西学盛行。而 <lb ed="X" n="0729b03"/><lb ed="R110" n="0508a03"/><persName>佛</persName>书足相证明者不少。如天算家测星月。皆有山河大地形状。类此地球。地球在太空中。亦一星也。众行星饶 <lb ed="X" n="0729b04"/><lb ed="R110" n="0508a04"/>日而行。其恒星亦各为日。亦有无数行星绕之。与此日轮等。但远不能尽见尔。又言金水二星。无随绕之月。火 <lb ed="X" n="0729b05"/><lb ed="R110" n="0508a05"/>星有二月。本星有四月。土星有八月。天王星亦有四月海王星有一月。诸月皆绕行星。与地球之月无异。按此 <lb ed="X" n="0729b06"/><lb ed="R110" n="0508a06"/>与<persName>佛</persName>说百亿日月世界可证也。又言土星最奇。体外有光环。分三层。廣平而甚溥。其环之外。径五十一万馀里 <lb ed="X" n="0729b07"/><lb ed="R110" n="0508a07"/>按此光环。如雲气而不散。与<persName>佛</persName>说诸天。有地居雲居之别可证也。又言诸星球所有动植诸物。必较地球诸物 <lb ed="X" n="0729b08"/><lb ed="R110" n="0508a08"/>不同。其故有三。一则受日之光热多少不同。二则摄力大小不同。三则体质疏密不同。按此与<persName>佛</persName>说十方诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0729b09"/><lb ed="R110" n="0508a09"/>国土。莊严<persName>佛</persName>事。各各勝异等可证也。以上诸说。足见虚空无尽。世界无尽。西方<name role="" type="person">极乐国</name>土。即三千大千界外之 <lb ed="X" n="0729b10"/><lb ed="R110" n="0508a10"/>星球。确有宝地。成就种种功德莊严。而亦不出众生不思议心觉体之外。自来谈净宗者。往往谓即此方盖偏 <lb ed="X" n="0729b11"/><lb ed="R110" n="0508a11"/>著性空。有理无事。错之错矣</note> <note place="inline">十三</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0729b12"/><lb ed="R110" n="0508a12"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0729b1201">问曰。金经言若世界实有者。即是一合相。净土正与 <lb ed="X" n="0729b13"/><lb ed="R110" n="0508a13"/>相相反。何也。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0729b1306" cb:place="inline">答曰。净宗与空宗对待。法门纲宗详之 <lb ed="X" n="0729b14"/><lb ed="R110" n="0508a14"/>矣。相反正以相成。大智度论开卷即是。上来亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0729b1401" n="0729b1401"/><anchor xml:id="beg0729b1401" n="0729b1401"/>已<anchor xml:id="end0729b1401"/>引 <lb ed="X" n="0729b15"/><lb ed="R110" n="0508a15"/>证之矣。灵光独耀。迥脱根尘。则无一法当情。知见不 <lb ed="X" n="0729b16"/><lb ed="R110" n="0508a16"/>立。众生眼合色而见有色界。耳合声而见有声界。取 <lb ed="X" n="0729b17"/><lb ed="R110" n="0508a17"/>相分别。情执深重。无由脱離生死。<note place="inline">宋译大本经语</note>故说空宗 <lb ed="X" n="0729b18"/><lb ed="R110" n="0508a18"/>诸经。以除名遣相。消归性空。此两语意。犹言一人发 <lb ed="X" n="0729b19"/><lb ed="R110" n="0508b01"/>真归元。十方世界即时销殒。乃就当人自证分说。岂 <lb ed="X" n="0729b20"/><lb ed="R110" n="0508b02"/>真一切荡然无存哉。此经建首无我。推至无四相。自 <lb ed="X" n="0729b21"/><lb ed="R110" n="0508b03"/>始至终。以即非是名两義。随说随扫。至于无得无说 <lb ed="X" n="0729b22"/><lb ed="R110" n="0508b04"/>极矣。顾既言无得。又言以无我无人无众生无寿者 <lb ed="X" n="0729b23"/><lb ed="R110" n="0508b05"/>修一切善法。即得菩提。既言无法可说。又言于法不 <lb ed="X" n="0729b24"/><lb ed="R110" n="0508b06"/>说断灭相。却不言不说常相。然则毕竟应云何住。云 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0729c" n="0729c"/> <lb ed="X" n="0729c01"/><lb ed="R110" n="0508b07"/>何降伏。末後揭出宗旨曰。于一切法应如是知。如是 <lb ed="X" n="0729c02"/><lb ed="R110" n="0508b08"/>见。如是信解。不生法相。而所谓应如是住。如是降伏 <lb ed="X" n="0729c03"/><lb ed="R110" n="0508b09"/>者了然矣。净宗正从此建立。说净土修净土者。皆当 <lb ed="X" n="0729c04"/><lb ed="R110" n="0508b10"/>从此契入。莫动本位。<note place="inline">莫见如此说。便道净宗不取于相。须知纔著一念不取即是动 <lb ed="X" n="0729c05"/><lb ed="R110" n="0508b11"/>本位切戒切戒</note>余之笃信净宗。实得于力此数句。用敢拈出。 <lb ed="X" n="0729c06"/><lb ed="R110" n="0508b12"/>与诸方明眼共之 <note place="inline">十四</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0729c07"/><lb ed="R110" n="0508b13"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0729c0701">问曰。善恶皆情见後起。既知性空。何用修善。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0729c0718" cb:place="inline">答曰。修 <lb ed="X" n="0729c08"/><lb ed="R110" n="0508b14"/>善正为性空。不可徒知其说。金经以四无修善。即是 <lb ed="X" n="0729c09"/><lb ed="R110" n="0508b15"/>此理。盖执著我见。是名凡夫。<anchor xml:id="nkr_note_add_0729c0901" n="0729c0901"/><anchor xml:id="beg0729c0901" n="0729c0901"/>但<anchor xml:id="end0729c0901"/>空我见。是名二乘。幷 <lb ed="X" n="0729c10"/><lb ed="R110" n="0508b16"/>空法见。是名大乘。二见俱空。俱空亦空。是名最上乘。 <lb ed="X" n="0729c11"/><lb ed="R110" n="0508b17"/>皆名也。其于本体性空。实无丝毫得失。故宗镜录引 <lb ed="X" n="0729c12"/><lb ed="R110" n="0508b18"/>其经<note place="inline">不记何经</note>云自性本无悭贪。随顺修习檀<note place="inline">此翻佈施</note>波罗 <lb ed="X" n="0729c13"/><lb ed="R110" n="0509a01"/>蜜。自性本无邪妄。随顺修习尸罗<note place="inline">此翻戒</note>波罗蜜。自性 <lb ed="X" n="0729c14"/><lb ed="R110" n="0509a02"/>本无嗔恚。随顺修习孱提<note place="inline">翻忍辱</note>波罗蜜。自性本无懈 <lb ed="X" n="0729c15"/><lb ed="R110" n="0509a03"/>怠。随顺修习毘梨耶<note place="inline">翻精进</note>波罗蜜。自性本无散乱。随 <lb ed="X" n="0729c16"/><lb ed="R110" n="0509a04"/>顺修习禅那<note place="inline">翻静虑</note>波罗蜜。自性本无愚痴。随顺修习般 <lb ed="X" n="0729c17"/><lb ed="R110" n="0509a05"/>若<note place="inline">翻智慧</note>波罗蜜。<note place="inline">教中以善性恶性无记性。为三自性实则是业识。而推本言之。凡此等处。 <lb ed="X" n="0729c18"/><lb ed="R110" n="0509a06"/>皆须详辨始得。即如此段文。正说性空。佈施等六者。乃对恶得名。亦本无也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0729c1801" n="0729c1801"/><anchor xml:id="beg0729c1801" n="0729c1801"/>孟<anchor xml:id="end0729c1801"/>子不斥告子旧说无善无不善 <lb ed="X" n="0729c19"/><lb ed="R110" n="0509a07"/>之非。但言乃若其情可以为善。及他章说性善。多以恻隐等心指点。正为人生而静以上。不可以善恶名也可 <lb ed="X" n="0729c20"/><lb ed="R110" n="0509a08"/>欲之为善一句。真透顶语。分明从情见上说起。宋儒牵入易繁传。及太极图。谓情可为善。便见性之本善。全失 <lb ed="X" n="0729c21"/><lb ed="R110" n="0509a09"/>孟子之意。余别有辨</note>诸<persName>佛</persName>菩萨。以此六度。包括万善。成就出世 <lb ed="X" n="0729c22"/><lb ed="R110" n="0509a10"/>上上智。自利利他。诸恶尽除。善自不立。如空著楔。以 <lb ed="X" n="0729c23"/><lb ed="R110" n="0509a11"/>楔出之。前楔既去。後楔岂留。故知顺性起修。便是无 <lb ed="X" n="0729c24"/><lb ed="R110" n="0509a12"/>修修。因修了性。便是无证证。净宗之万善迴向。亦复 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0730a" n="0730a"/> <lb ed="X" n="0730a01"/><lb ed="R110" n="0509a13"/>如是。世人闻说修善。即耽著有为小善。闻说性空。即 <lb ed="X" n="0730a02"/><lb ed="R110" n="0509a14"/>堕入豁达顽空。两失之矣。然前失犹利人天。後失大 <lb ed="X" n="0730a03"/><lb ed="R110" n="0509a15"/>壞世相。故净宗专说事修。四十九年炽燃无间。禅宗 <lb ed="X" n="0730a04"/><lb ed="R110" n="0509a16"/>于末後。方一拈出。诚虑其险且难也。可见出世本怀。 <lb ed="X" n="0730a05"/><lb ed="R110" n="0509a17"/>观众生機熟。示现受生者。决定不专为一期生死。矣 <lb ed="X" n="0730a06"/><lb ed="R110" n="0509a18"/>纲宗及杂说。<anchor xml:id="nkr_note_add_0730a0601" n="0730a0601"/><anchor xml:id="beg0730a0601" n="0730a0601"/>已<anchor xml:id="end0730a0601"/>略言之 <note place="inline">十五</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0730a07"/><lb ed="R110" n="0509b01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730a0701">问曰。同是一向专念。万行迴向。何以往生上辈。偏属 <lb ed="X" n="0730a08"/><lb ed="R110" n="0509b02"/>沙门。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730a0803" cb:place="inline">答曰。此理前<anchor xml:id="nkr_note_add_0730a0801" n="0730a0801"/><anchor xml:id="beg0730a0801" n="0730a0801"/>已<anchor xml:id="end0730a0801"/>略论之矣。在<persName>佛</persName>重<persName>佛</persName>。犹之在儒 <lb ed="X" n="0730a09"/><lb ed="R110" n="0509b03"/>重儒。世间流品不一。而士为四民之首。为其身列胶 <lb ed="X" n="0730a10"/><lb ed="R110" n="0509b04"/>庠也。究之通天地人之谓儒。万中无一。区区科名。岂 <lb ed="X" n="0730a11"/><lb ed="R110" n="0509b05"/>足以当之。<persName>佛</persName>制欲出家者。先受在家五戒。满分能持。 <lb ed="X" n="0730a12"/><lb ed="R110" n="0509b06"/>然後白君王白父母。下至妻子奴婢等。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0730a1201" n="0730a1201"/><anchor xml:id="beg0730a1201" n="0730a1201"/>已<anchor xml:id="end0730a1201"/>听许。乃 <lb ed="X" n="0730a13"/><lb ed="R110" n="0509b07"/>得剃度。进沙弥戒。多年严净。再进比丘戒。又多年严 <lb ed="X" n="0730a14"/><lb ed="R110" n="0509b08"/>净。方得圆具菩萨大戒。犹必学习精熟。开遮持犯。圆 <lb ed="X" n="0730a15"/><lb ed="R110" n="0509b09"/>通无碍。然後可以匡徒领众。号曰沙门。故一壇祇受 <lb ed="X" n="0730a16"/><lb ed="R110" n="0509b10"/>三人。过即为滥法。虽求不得戒。夫必能赴至严之程 <lb ed="X" n="0730a17"/><lb ed="R110" n="0509b11"/>途。乃不负至宽之岁月。<note place="inline">不蓄妻子省尘劳</note>必能甘至约之食。 <lb ed="X" n="0730a18"/><lb ed="R110" n="0509b12"/><note place="inline">日中一食。树下一宿</note>乃不负至隆之名<note place="inline">为<persName>天人师</persName></note>诚如是。则四宏誓 <lb ed="X" n="0730a19"/><lb ed="R110" n="0509b13"/>愿。圆满必成矣。焉得不重。鬚发之除。乃以防出入之 <lb ed="X" n="0730a20"/><lb ed="R110" n="0509b14"/>浑。岂贵其易服毁形哉。维摩示疾。诸大弟子。皆推逊 <lb ed="X" n="0730a21"/><lb ed="R110" n="0509b15"/>不任往问。<persName>佛</persName>道平等。不拣缁素可知矣。学<persName>佛</persName>者。既不 <lb ed="X" n="0730a22"/><lb ed="R110" n="0509b16"/>深思<persName>佛</persName>制本意。但见赞歎出家。则遂专于头毛上著。 <lb ed="X" n="0730a23"/><lb ed="R110" n="0509b17"/>眼出家虽哑羊野狐而偏信。在家虽真龙全象而偏 <lb ed="X" n="0730a24"/><lb ed="R110" n="0509b18"/>疑。<persName>佛</persName>书虽因果小品而见珍。儒书虽语孟大经而见 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0730b" n="0730b"/> <lb ed="X" n="0730b01"/><lb ed="R110" n="0510a01"/>忽。无惑乎召谤招讥。衰败之不可收拾也。噫。<note place="inline">王制论秀书升 <lb ed="X" n="0730b02"/><lb ed="R110" n="0510a02"/>管子群萃州处。成周学制也。孔孟之周流传食。皆为世衰道微。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0730b0201" n="0730b0201"/><anchor xml:id="beg0730b0201" n="0730b0201"/>已<anchor xml:id="end0730b0201"/>之创格。而读者亦莫或知也可歎</note> <lb ed="X" n="0730b03"/><lb ed="R110" n="0510a03"/> <note place="inline">十六</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0730b04"/><lb ed="R110" n="0510a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730b0401">问曰。念<persName>佛</persName>修善。而妄想不除。得往生否。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730b0416" cb:place="inline">答曰。决定得 <lb ed="X" n="0730b05"/><lb ed="R110" n="0510a05"/>生。妄想不足病也。圆觉经云。居一切时不起妄念。于 <lb ed="X" n="0730b06"/><lb ed="R110" n="0510a06"/>诸妄心亦不歇灭。住妄想境不加了知。于无了知不 <lb ed="X" n="0730b07"/><lb ed="R110" n="0510a07"/>辨真实。子今以何者为妄念。曰念<persName>佛</persName>时计算他事。曰 <lb ed="X" n="0730b08"/><lb ed="R110" n="0510a08"/>此却是起妄念。病在不觉。<note place="inline">古德云。不怕念起。唯恐觉迟</note>觉即<anchor xml:id="nkr_note_add_0730b0801" n="0730b0801"/><anchor xml:id="beg0730b0801" n="0730b0801"/>已<anchor xml:id="end0730b0801"/>除。 <lb ed="X" n="0730b09"/><lb ed="R110" n="0510a09"/>无待更除。所谓知幻即離。不作方便。離幻即觉。亦无 <lb ed="X" n="0730b10"/><lb ed="R110" n="0510a10"/>渐次。纵使数觉数起。数起数觉。念<persName>佛</persName>不断。总得往生。 <lb ed="X" n="0730b11"/><lb ed="R110" n="0510a11"/>何以故。就觉体观。有念皆妄。净宗教理。从初发心。便 <lb ed="X" n="0730b12"/><lb ed="R110" n="0510a12"/>超二乘。直望三贤。<note place="inline">要解谓直超四十一位。是究竟说。今就凡夫学地说</note>妄与非 <lb ed="X" n="0730b13"/><lb ed="R110" n="0510a13"/>妄。不加了知。等圆觉故。就法门观。起念念<persName>佛</persName>。正是随 <lb ed="X" n="0730b14"/><lb ed="R110" n="0510a14"/>顺觉性。托外全彰。妄无自体。<anchor xml:id="nkr_note_add_0730b1401" n="0730b1401"/><anchor xml:id="beg0730b1401" n="0730b1401"/>但<anchor xml:id="end0730b1401"/>不觉故。试于念<persName>佛</persName>时 <lb ed="X" n="0730b15"/><lb ed="R110" n="0510a15"/>作意起妄。必起不得。而口中<persName>佛</persName>名。转益了了。可见祇 <lb ed="X" n="0730b16"/><lb ed="R110" n="0510a16"/>是一觉。更无起处。又使于念<persName>佛</persName>毕後。回想所妄作何 <lb ed="X" n="0730b17"/><lb ed="R110" n="0510a17"/>名相。必多茫然。毫无影响。而所念<persName>佛</persName>名。历历可数。略 <lb ed="X" n="0730b18"/><lb ed="R110" n="0510a18"/>一反观。湛寂如在。可见正念中句句声声。实有力用。 <lb ed="X" n="0730b19"/><lb ed="R110" n="0510b01"/>本非与妄成敌两立。何病之有 <note place="inline">十七</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0730b20"/><lb ed="R110" n="0510b02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730b2001">问曰。幷不起念。外缘觉触。不能不起。奈何。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730b2017" cb:place="inline">答曰。起念 <lb ed="X" n="0730b21"/><lb ed="R110" n="0510b03"/>念<persName>佛</persName>。有念便有身。身见未忘。觉触总受。但不打失正 <lb ed="X" n="0730b22"/><lb ed="R110" n="0510b04"/>念。便是定慧圆明。故学者内自勘验。能于苦乐违顺 <lb ed="X" n="0730b23"/><lb ed="R110" n="0510b05"/>境缘。猝然相遭时。一句<persName>佛</persName>名意中先发。则临终把握。 <lb ed="X" n="0730b24"/><lb ed="R110" n="0510b06"/>便在于此。不必深求高论。杜中下機。<note place="inline">必谓临终自有无把握之把握。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0730c" n="0730c"/> <lb ed="X" n="0730c01"/><lb ed="R110" n="0510b07"/>便失法门本旨。东坡临终语。原自不错。决定往生。只为露聪明相。至今疑煞学人。若尹师鲁所谓亦无鬼神。亦 <lb ed="X" n="0730c02"/><lb ed="R110" n="0510b08"/>无恐怖。则真差矣。大抵儒者学禅。往往落无想无色诸天境界。当时若有善知识。祇消问一句。你在何处。管教 <lb ed="X" n="0730c03"/><lb ed="R110" n="0510b09"/>认得东坡</note>曰。幷无外缘。而匪夷所思。远隔久忘境界。瞥尔 <lb ed="X" n="0730c04"/><lb ed="R110" n="0510b10"/>现前。又将奈何。曰此乃无始以来。第八识中六尘缘 <lb ed="X" n="0730c05"/><lb ed="R110" n="0510b11"/>影。正因澄静生光。偶然流露。随时起灭。尤不足病。但 <lb ed="X" n="0730c06"/><lb ed="R110" n="0510b12"/>到此境界。便入轻昏。世人往往贪著。以为身境渐忘。 <lb ed="X" n="0730c07"/><lb ed="R110" n="0510b13"/>其实不可。亟须提起精神。寧使渐散。何以故。经文至 <lb ed="X" n="0730c08"/><lb ed="R110" n="0510b14"/>心信乐四字。乃是<persName>佛</persName>愿我愿相应关键。昏则四字全。 <lb ed="X" n="0730c09"/><lb ed="R110" n="0510b15"/>失。散则非忆非忘。声光了了。藕益师云。若执持名号。 <lb ed="X" n="0730c10"/><lb ed="R110" n="0510b16"/>未断见思。随其或散或定。于同居土分三辈九品。又 <lb ed="X" n="0730c11"/><lb ed="R110" n="0510b17"/>云信愿坚固。临终十念一念。亦决得生。若无信愿。纵 <lb ed="X" n="0730c12"/><lb ed="R110" n="0510b18"/>将名号持至风吹不入。雨打不湿。如银墙铁壁相似。 <lb ed="X" n="0730c13"/><lb ed="R110" n="0511a01"/>亦无得生之理。修净业者。不可不知也。数语深得经 <lb ed="X" n="0730c14"/><lb ed="R110" n="0511a02"/>意。故纲宗據此。谓总之死尽偷心。寧可顚倒妄想。决 <lb ed="X" n="0730c15"/><lb ed="R110" n="0511a03"/>不于愿门中。别求解路。方是此法门的的宗旨。愿深 <lb ed="X" n="0730c16"/><lb ed="R110" n="0511a04"/>思之。<note place="inline">偷者苟且侥倖之谓。如前所擧知见分疏。機趣凑迫等。及一切巧见。别求解路者皆是。盖一有 <lb ed="X" n="0730c17"/><lb ed="R110" n="0511a05"/>此心。则信愿必不真切。为法门之内蠹矣。故语意极其抑扬。不可误会</note> <note place="inline">十八</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0730c18"/><lb ed="R110" n="0511a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730c1801">问曰。相宗八识之说。与净宗有合乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730c1815" cb:place="inline">答曰。相宗名目 <lb ed="X" n="0730c19"/><lb ed="R110" n="0511a07"/>繁多。性宗括略为五蕴。故从来不许和会。而以八识 <lb ed="X" n="0730c20"/><lb ed="R110" n="0511a08"/>释净宗。颇易发明。<note place="inline">憨山八识规矩註解。最便初学</note>盖现前不念。起灭 <lb ed="X" n="0730c21"/><lb ed="R110" n="0511a09"/>不停。体即无量光寿。寂照不二。何以故。若非常寂常 <lb ed="X" n="0730c22"/><lb ed="R110" n="0511a10"/>照。谁为倏起倏灭。相宗就照用边指点。據楞伽经。名 <lb ed="X" n="0730c23"/><lb ed="R110" n="0511a11"/>为第八阿赖耶识。又推其最初无染。名第九庵摩罗 <lb ed="X" n="0730c24"/><lb ed="R110" n="0511a12"/>识。眼耳鼻舌身五根。对前五尘。不动念。而自然色来 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0731a" n="0731a"/> <lb ed="X" n="0731a01"/><lb ed="R110" n="0511a13"/>即见。声到即闻。名为前五识。<note place="inline">此本自性灵光。相宗谓之现量境界者。以自性 <lb ed="X" n="0731a02"/><lb ed="R110" n="0511a14"/>无量。而<anchor xml:id="nkr_note_add_0731a0201" n="0731a0201"/><anchor xml:id="beg0731a0201" n="0731a0201"/>已<anchor xml:id="end0731a0201"/>落量数。故不名性而名识。禅宗所谓无位真人。常在面门出入者。不但不落所见所闻。亦幷未有能 <lb ed="X" n="0731a03"/><lb ed="R110" n="0511a15"/>见能闻。方是灵照。故名无位。破参发悟在此</note>然纔觉见闻。<anchor xml:id="nkr_note_add_0731a0301" n="0731a0301"/><anchor xml:id="beg0731a0301" n="0731a0301"/>已<anchor xml:id="end0731a0301"/>是起念。因而 <lb ed="X" n="0731a04"/><lb ed="R110" n="0511a16"/>取相分别。名为第六意识。<note place="inline">落比量矣。六祖云。无意谁当分别。永嘉答云。分别亦 <lb ed="X" n="0731a05"/><lb ed="R110" n="0511a17"/>非意。乃是禅家透过一层说。不可误会</note>随即内计能见能闻。外计所见 <lb ed="X" n="0731a06"/><lb ed="R110" n="0511a18"/>所闻。而我相成矣。<note place="inline">全成非量矣。即纲宗所谓二我执其俱生我执。乃是夙世带来。观初 <lb ed="X" n="0731a07"/><lb ed="R110" n="0511b01"/>生赤子七八朝後。便有知识可见</note>所谓知见立知。即无明本矣。相宗 <lb ed="X" n="0731a08"/><lb ed="R110" n="0511b02"/>从意识中辨别此我执。名为第七末那识。<note place="inline">无始以来。入胎出胎。 <lb ed="X" n="0731a09"/><lb ed="R110" n="0511b03"/>皆此识用事。此识但能执著坚固。必牵连意识。方能作为。故四十二章经云。切莫信汝意。如意不可信。证阿罗 <lb ed="X" n="0731a10"/><lb ed="R110" n="0511b04"/>汉道。乃可信汝意。可见意本非恶。恶在我执不化。故曰一切法无我得成于忍。圣人绝四。意我相为终始。便是 <lb ed="X" n="0731a11"/><lb ed="R110" n="0511b05"/>儒<persName>佛</persName>同处</note>據此可见名虽分八。实无一物。唯是现前之一 <lb ed="X" n="0731a12"/><lb ed="R110" n="0511b06"/>念。故净土家直以此念为始觉。<persName>佛</persName>为本觉。起念念<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0731a13"/><lb ed="R110" n="0511b07"/>便是始觉合本。法门巧捷。至顿至圆。莫尙乎是。弥陀 <lb ed="X" n="0731a14"/><lb ed="R110" n="0511b08"/>本古<persName>佛</persName>现身。虽现身相而无身见。第七末那识。早转 <lb ed="X" n="0731a15"/><lb ed="R110" n="0511b09"/>为平等性智。故因地名为法藏。<note place="inline">魏译</note>亦称法宝藏。<note place="inline">汉译。梵语 <lb ed="X" n="0731a16"/><lb ed="R110" n="0511b10"/>昙摩迦吴译同</note>亦称法处。<note place="inline">唐译</note>亦称作法。<note place="inline">宋译</note>法在凡夫为意尘。 <lb ed="X" n="0731a17"/><lb ed="R110" n="0511b11"/>在弥陀则意识亦早转为妙观察智。于法自在。即以 <lb ed="X" n="0731a18"/><lb ed="R110" n="0511b12"/>此法智运用前五识。为成所作智。摄取二百一十亿 <lb ed="X" n="0731a19"/><lb ed="R110" n="0511b13"/><persName>佛</persName>土淸净之行。<note place="inline">行者全性起修。全修在性之事相。诸<persName>佛</persName>土<persName>佛</persName>事不同。故必择其与此土十 <lb ed="X" n="0731a20"/><lb ed="R110" n="0511b14"/>方根機相应者</note>□□修习莊严勝妙五尘。至本愿圆满。则第 <lb ed="X" n="0731a21"/><lb ed="R110" n="0511b15"/>八第九识。亦尽转为大圆镜智。而即所现身。圆证三 <lb ed="X" n="0731a22"/><lb ed="R110" n="0511b16"/>身。名为无量光寿。<note place="inline">阿翻无。弥翻量。陀该众義。本师以光寿约之。故古德云。略擧则应称 <lb ed="X" n="0731a23"/><lb ed="R110" n="0511b17"/>阿弥。不应称弥陀。今随通称</note>即所居土。转为净土。名<name role="" type="person">极乐世界</name>矣。 <lb ed="X" n="0731a24"/><lb ed="R110" n="0511b18"/><note place="inline">诸经中称。劫名某某。<persName>佛</persName>名某某世界名某某。皆如是。盖<persName>佛</persName>法统归师道。今泰西各国纪年。犹沿此例。犹中国统 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0731b" n="0731b"/> <lb ed="X" n="0731b01"/><lb ed="R110" n="0512a01"/>归君道。易代改朔也</note>于是即以果<persName>佛</persName>名号。接引众生。使常称念。 <lb ed="X" n="0731b02"/><lb ed="R110" n="0512a02"/>何以故。以此名号。正由最初发愿之一念而成。与众 <lb ed="X" n="0731b03"/><lb ed="R110" n="0512a03"/>生现前一念无二无别。故众生念念我执。为多生业 <lb ed="X" n="0731b04"/><lb ed="R110" n="0512a04"/>根。今称名则念念向他。而第七识。为他<persName>佛</persName>愿力所摄。 <lb ed="X" n="0731b05"/><lb ed="R110" n="0512a05"/>当下转矣。众生念念见取。<note place="inline">遍计我执。现生增长由此</note>为现生业相。 <lb ed="X" n="0731b06"/><lb ed="R110" n="0512a06"/>今称名则念念正观。而前五识。为依正观力所摄。当 <lb ed="X" n="0731b07"/><lb ed="R110" n="0512a07"/>下转矣。<note place="inline">故念<persName>佛</persName>时。无论耳自听声。或观想依正莊严。或见或不见。总归正观。然此与上说。皆论其 <lb ed="X" n="0731b08"/><lb ed="R110" n="0512a08"/>理如是。非谓便空身见。且往生专重信愿。不论身见之空不空。三惑之断不断也</note>故曰。五七 <lb ed="X" n="0731b09"/><lb ed="R110" n="0512a09"/>因中转。六八果上圆。盖第六意识非他。即此念引而 <lb ed="X" n="0731b10"/><lb ed="R110" n="0512a10"/>长之便是。<note place="inline">教中云集起名心。思量名意。了别名识。起即是念。思量即是引长</note>多生至 <lb ed="X" n="0731b11"/><lb ed="R110" n="0512a11"/>今。穷未来际。出胎入胎。此念不断。念不断故意无尽。 <lb ed="X" n="0731b12"/><lb ed="R110" n="0512a12"/><note place="inline">诸大乘经。<persName>佛</persName>菩萨及当機大弟子等名号。幷其先後出现。皆有表相。如普门品。称赞念彼观音力。则以无尽意 <lb ed="X" n="0731b13"/><lb ed="R110" n="0512a13"/>菩萨发起。持地菩萨结证。地即意地也。弥陀因地名法藏。亦如是。表相者。如戴记云龟为前列。先知也。金次之 <lb ed="X" n="0731b14"/><lb ed="R110" n="0512a14"/>见情也之比。不是寓言</note>意欲云何便名愿。意无尽故愿无尽。如 <lb ed="X" n="0731b15"/><lb ed="R110" n="0512a15"/>行愿品说。弥陀当日示同凡夫。发起大愿。精勤五大。 <lb ed="X" n="0731b16"/><lb ed="R110" n="0512a16"/>劫。自至成<persName>佛</persName>。亦用意识。唯其无我。故不为识而为智。 <lb ed="X" n="0731b17"/><lb ed="R110" n="0512a17"/><note place="inline">诸<persName>佛</persName>皆然。故名转法轮。当知现量境界。无所作为。唯其不动现量而人比量。乃为大機大用。乃为无碍智</note>亦 <lb ed="X" n="0731b18"/><lb ed="R110" n="0512a18"/>名无尘智。<note place="inline">就无我人众生寿者等见说。名无尘。相宗因连前五识说。名妙观察</note>精勤之 <lb ed="X" n="0731b19"/><lb ed="R110" n="0512b01"/>极。多生习气尽除。证入无念本体。乃名为圆。<note place="inline">古<persName>佛</persName>现身。岂有 <lb ed="X" n="0731b20"/><lb ed="R110" n="0512b02"/>习气既示同凡夫。不能不如是说。禅宗大悟後。正修习为此。否则堕人偏空但空</note>当知一圆 <lb ed="X" n="0731b21"/><lb ed="R110" n="0512b03"/>一切圆。不作次第。而吃重在<g ref="#CB15072">拔</g>我见。故专称名号。皈 <lb ed="X" n="0731b22"/><lb ed="R110" n="0512b04"/>命他<persName>佛</persName>。捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0731b2201" n="0731b2201"/><anchor xml:id="beg0731b2201" n="0731b2201"/>己<anchor xml:id="end0731b2201"/>就他。是净宗要诀。纲宗两篇备言之。颇 <lb ed="X" n="0731b23"/><lb ed="R110" n="0512b05"/>望留意 <note place="inline">十九</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0731b24"/><lb ed="R110" n="0512b06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0731b2401">问曰。念之引长便是意。则念<persName>佛</persName>为意识用事乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0731b2419" cb:place="inline">答曰。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0731c" n="0731c"/> <lb ed="X" n="0731c01"/><lb ed="R110" n="0512b07"/>正唯如此。乃持名所以为至妙。发愿所以为至重也。 <lb ed="X" n="0731c02"/><lb ed="R110" n="0512b08"/>试以现前一念作一身。观念之未起。犹身之坐。非无 <lb ed="X" n="0731c03"/><lb ed="R110" n="0512b09"/>身也。念之起。坐而起也。然纔说起。而起相<anchor xml:id="nkr_note_add_0731c0301" n="0731c0301"/><anchor xml:id="beg0731c0301" n="0731c0301"/>已<anchor xml:id="end0731c0301"/>不可得。 <lb ed="X" n="0731c04"/><lb ed="R110" n="0512b10"/>变为立矣。念念相续。循环不断。犹立而旋绕经行矣。 <lb ed="X" n="0731c05"/><lb ed="R110" n="0512b11"/>然而未尝动一步。<note place="inline">念念不假思索。觅意不可得。势至章云。都摄六根。净念相继。即念摄 <lb ed="X" n="0731c06"/><lb ed="R110" n="0512b12"/>之也</note>譬犹桔槔然。两手扶横木。<note place="inline">两足能用力赖此。比口中<persName>佛</persName>名号</note>两足 <lb ed="X" n="0731c07"/><lb ed="R110" n="0512b13"/>上下。终日运奔。未尝移尺寸。而滔滔法流。灌入识田 <lb ed="X" n="0731c08"/><lb ed="R110" n="0512b14"/>矣。故必发愿求生彼国。使念念不出此愿。则千念万 <lb ed="X" n="0731c09"/><lb ed="R110" n="0512b15"/>念念念是始觉。<note place="inline">觉在念念相继处。此际即<persName>佛</persName>淸净法身。道有不可得。道无决定在。故为始 <lb ed="X" n="0731c10"/><lb ed="R110" n="0512b16"/>觉合本</note>念时或听声或观相。分明意识用事。而为名号 <lb ed="X" n="0731c11"/><lb ed="R110" n="0512b17"/>所摄。亦多成始觉。<note place="inline">凡可言说。皆是意识边事。为禅宗所大忌。持名法门。所以超过一切</note> <lb ed="X" n="0731c12"/><lb ed="R110" n="0512b18"/>念中偶一妄想。犹一足不著機关。一足得力如故。辘 <lb ed="X" n="0731c13"/><lb ed="R110" n="0513a01"/>轳旋转如故。戽水如故。两手扶横木如故。<note place="inline">名号声光力</note>此 <lb ed="X" n="0731c14"/><lb ed="R110" n="0513a02"/>身终不至倾跌。<note place="inline">声不断即念不失。观经特擧恶人往生。以显名号力。欲仗自力者。务须著 <lb ed="X" n="0731c15"/><lb ed="R110" n="0513a03"/>眼</note>盖唯意地中有捨秽取净之本愿摄持。故句句声 <lb ed="X" n="0731c16"/><lb ed="R110" n="0513a04"/>声。多有著落。而翻来覆去。只是四字自在流出。则一 <lb ed="X" n="0731c17"/><lb ed="R110" n="0513a05"/>切攀援分别莽荡无归之意境。自不得行。譬犹桔槔 <lb ed="X" n="0731c18"/><lb ed="R110" n="0513a06"/>实置平地。故有可著力。而著即无著。空亦不空。古德 <lb ed="X" n="0731c19"/><lb ed="R110" n="0513a07"/>所谓取捨之极。与不取捨亦非异辙。真透顶圆极语 <lb ed="X" n="0731c20"/><lb ed="R110" n="0513a08"/>也 <note place="inline">二十</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0731c21"/><lb ed="R110" n="0513a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0731c2101">问曰。明知净土是实境。亦知宝池金地等功德莊严。 <lb ed="X" n="0731c22"/><lb ed="R110" n="0513a10"/>皆是自性。特借世所贵重以比况之。见浅见深。雅俗 <lb ed="X" n="0731c23"/><lb ed="R110" n="0513a11"/>各随性量。而捨秽取净之愿。总发不起。奈何。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0731c2318" cb:place="inline">答曰。此 <lb ed="X" n="0731c24"/><lb ed="R110" n="0513a12"/>由不信彼<persName>佛</persName>本愿。正是众生本愿也。今试问有生必 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0732a" n="0732a"/> <lb ed="X" n="0732a01"/><lb ed="R110" n="0513a13"/>有死。而自性无死法。子能信乎。曰信。虽无死法而不 <lb ed="X" n="0732a02"/><lb ed="R110" n="0513a14"/>得自主。子能信乎。曰信。曰古云心<persName>佛</persName>一体。又云平常 <lb ed="X" n="0732a03"/><lb ed="R110" n="0513a15"/>心是道。子能信乎。曰信。信则平时常发是愿。何独念 <lb ed="X" n="0732a04"/><lb ed="R110" n="0513a16"/><persName>佛</persName>时发不起乎。曰平日何尝有是愿。曰子自不觉。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0732a05"/><lb ed="R110" n="0513a17"/>则觉之矣。夫无始以来。流浪六道。至于今日。即使世 <lb ed="X" n="0732a06"/><lb ed="R110" n="0513a18"/>世为人。其间种种顚倒妄想。无论为名为利为贤为 <lb ed="X" n="0732a07"/><lb ed="R110" n="0513b01"/>愚为雅为俗。归总不过求生求乐。然乎否乎。曰然。然 <lb ed="X" n="0732a08"/><lb ed="R110" n="0513b02"/>则往生极乐。正是平生本愿。唯其愿之极至于不自 <lb ed="X" n="0732a09"/><lb ed="R110" n="0513b03"/>知其所以然。乃所谓无愿愿也。今试观此身。以一念 <lb ed="X" n="0732a10"/><lb ed="R110" n="0513b04"/>来而生。以一念去而死。生死气之聚散也。念体即自 <lb ed="X" n="0732a11"/><lb ed="R110" n="0513b05"/>性。非气也。今之来此。六道主何尝有意来迎。子亦何 <lb ed="X" n="0732a12"/><lb ed="R110" n="0513b06"/>尝有意欲来。而适来者。岂非夙世临终时。平日乐生 <lb ed="X" n="0732a13"/><lb ed="R110" n="0513b07"/>之本愿。一念感动。而业识茫茫。重处偏堕乎。<note place="inline">临终见所恶而 <lb ed="X" n="0732a14"/><lb ed="R110" n="0513b08"/>欲避。见所好而欲趋。皆是平日业识。其体即自性也。如尹师鲁所见。亦是习气偏重。终必钻出头来。已见前註</note> <lb ed="X" n="0732a15"/><lb ed="R110" n="0513b09"/>其终不悔悟者。又岂非生死总在界内。见闻习惯。以 <lb ed="X" n="0732a16"/><lb ed="R110" n="0513b10"/>为天实为之。无可如何乎。然则西方在界外十万亿 <lb ed="X" n="0732a17"/><lb ed="R110" n="0513b11"/>刹之遥。弥陀之必发愿来迎。虽是慈力。众生之必发 <lb ed="X" n="0732a18"/><lb ed="R110" n="0513b12"/>愿求往。虽似难能。要亦不外世间人情平常道理。何 <lb ed="X" n="0732a19"/><lb ed="R110" n="0513b13"/>为而不信乎。夫自性犹水也。本体一平而<anchor xml:id="nkr_note_add_0732a1901" n="0732a1901"/><anchor xml:id="beg0732a1901" n="0732a1901"/>已<anchor xml:id="end0732a1901"/>。其流之 <lb ed="X" n="0732a20"/><lb ed="R110" n="0513b14"/>就下。非就下也。失其本平。<note place="inline">自性生生不已。有身则限于气数。必不能平。故虽侯 <lb ed="X" n="0732a21"/><lb ed="R110" n="0513b15"/>王富贵。亦不知足</note>体势偏重。则自趋重以取平。固行所无事 <lb ed="X" n="0732a22"/><lb ed="R110" n="0513b16"/>也。是故弥陀本愿。诸天赞言。谓决定得成者。为其不 <lb ed="X" n="0732a23"/><lb ed="R110" n="0513b17"/>外众生本愿非有所加。<note place="inline">如寿本无尽也。自此生追溯无始可见。身本无老也。观西 <lb ed="X" n="0732a24"/><lb ed="R110" n="0513b18"/>人抽气筒中生物可见。眼本洞见。耳本彻闻也。观显彻镜德律风等器可见。空行本无碍也。观电线空气球等 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0732b" n="0732b"/> <lb ed="X" n="0732b01"/><lb ed="R110" n="0514a01"/>可见。四十八愿。皆不外人情物理。谛审自明</note>众生发愿求生决定决得生 <lb ed="X" n="0732b02"/><lb ed="R110" n="0514a02"/>者。亦唯还其本然。非别有得。故净宗专重发愿。弥陀 <lb ed="X" n="0732b03"/><lb ed="R110" n="0514a03"/>极言之。<note place="inline">至心信乐即是愿。乃至十念亦得生。是极力抑扬之</note>本师结赞之。又再 <lb ed="X" n="0732b04"/><lb ed="R110" n="0514a04"/>三申劝之。<note place="inline">大本言一念得生小本三劝发愿</note>历代祖师。著书发明之。 <lb ed="X" n="0732b05"/><lb ed="R110" n="0514a05"/><note place="inline">藕益坚蜜两师为最</note>岂强人以所难哉。盖求生之一愿。实據多 <lb ed="X" n="0732b06"/><lb ed="R110" n="0514a06"/>生至今。不自觉知乐生之本愿。幷其所造无量无边 <lb ed="X" n="0732b07"/><lb ed="R110" n="0514a07"/>种种业力。统结于此念。于念念间。如长江大河。尽受 <lb ed="X" n="0732b08"/><lb ed="R110" n="0514a08"/>百川趋重之势。幷力奔赴于海门。其必汇入萨婆若 <lb ed="X" n="0732b09"/><lb ed="R110" n="0514a09"/>海。天神莫御矣。<note place="inline">唯有一物能御。曰自疑</note>若不发愿。则但是现生 <lb ed="X" n="0732b10"/><lb ed="R110" n="0514a10"/>业力限定一报终始如水在圩内。来源去委不通。焉 <lb ed="X" n="0732b11"/><lb ed="R110" n="0514a11"/>能到海。若发愿而犹疑妄想之或障往生。则是见水 <lb ed="X" n="0732b12"/><lb ed="R110" n="0514a12"/>面之风来鱼跃。蹙起波澜。遂谓底水因此折回。不复 <lb ed="X" n="0732b13"/><lb ed="R110" n="0514a13"/>顺轨。谁能信之。讲求教理者。当不河汉斯言。 <note place="inline">二十一</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0732b14"/><lb ed="R110" n="0514a14"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0732b1401">问曰。何谓念体即自性而非气。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0732b1413" cb:place="inline">答曰。此甚易明。念乃 <lb ed="X" n="0732b15"/><lb ed="R110" n="0514a15"/>自性照用。本与气離。气但呼吸而无起灭。念非呼吸 <lb ed="X" n="0732b16"/><lb ed="R110" n="0514a16"/>而有起灭。起则为用。灭即不用。而非无照。起念念<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0732b17"/><lb ed="R110" n="0514a17"/>照用幷行。用现于气。念乃出声。当出声时。而有妄起。 <lb ed="X" n="0732b18"/><lb ed="R110" n="0514a18"/>以本離故。然激气成声。即是此念。故声念相依。无全 <lb ed="X" n="0732b19"/><lb ed="R110" n="0514b01"/>走作。其浮与切。体认自知。若全走作。非停即错矣。<note place="inline">非谓 <lb ed="X" n="0732b20"/><lb ed="R110" n="0514b02"/>可以随口叫唤。谓不必著意遣妄耳。不可误会</note>而体认之知。即是走作。即是 <lb ed="X" n="0732b21"/><lb ed="R110" n="0514b03"/>起妄。何以故。念即照在。多一照故。楞严经云。我真文 <lb ed="X" n="0732b22"/><lb ed="R110" n="0514b04"/>殊。无是文殊。若有是者。则二文殊是也。不加体认。<anchor xml:id="nkr_note_add_0732b2201" n="0732b2201"/><anchor xml:id="beg0732b2201" n="0732b2201"/>但<anchor xml:id="end0732b2201"/> <lb ed="X" n="0732b23"/><lb ed="R110" n="0514b05"/>直下念。声在念在。为浮为切。多不自知。无念而念。是 <lb ed="X" n="0732b24"/><lb ed="R110" n="0514b06"/>名正念。经云而我今日。非无文殊是也。何以故。所谓 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0732c" n="0732c"/> <lb ed="X" n="0732c01"/><lb ed="R110" n="0514b07"/>大觉归于不觉故。寻常念起即如是故。临终见<persName>佛</persName>。亦 <lb ed="X" n="0732c02"/><lb ed="R110" n="0514b08"/>如是故。气绝往生。无二觉故。盖生死本祇一念。念乃 <lb ed="X" n="0732c03"/><lb ed="R110" n="0514b09"/>觉体之照用。与气无关。故死後或为轮迴六道之身。 <lb ed="X" n="0732c04"/><lb ed="R110" n="0514b10"/><note place="inline">现在此身。乃识受想行识五蕴所成。在凡名世间五蕴身。在圣名出世五蕴身。死而为鬼。名中阴身。阴。即蕴也。 <lb ed="X" n="0732c05"/><lb ed="R110" n="0514b11"/>谓前蕴<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c0501" n="0732c0501"/><anchor xml:id="beg0732c0501" n="0732c0501"/>已<anchor xml:id="end0732c0501"/>谢。後蕴未来也。皆是名相。实则一念而<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c0502" n="0732c0502"/><anchor xml:id="beg0732c0502" n="0732c0502"/>已<anchor xml:id="end0732c0502"/></note>或为往生极乐之身。而此 <lb ed="X" n="0732c06"/><lb ed="R110" n="0514b12"/>觉体。乃诸<persName>佛</persName>众生共之。从来无二。故临终所见之<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0732c07"/><lb ed="R110" n="0514b13"/>即彼<persName>佛</persName>之照用。现在之念。即往生之身。现在之为无 <lb ed="X" n="0732c08"/><lb ed="R110" n="0514b14"/>念而念。念而无念。即往生之为无生而生。生而无生 <lb ed="X" n="0732c09"/><lb ed="R110" n="0514b15"/>也。往生见<persName>佛</persName>之身。于极乐莊严。自在受用。不假作为。 <lb ed="X" n="0732c10"/><lb ed="R110" n="0514b16"/>即现在念<persName>佛</persName>之念。于万德洪名。自在流出。不假思索。 <lb ed="X" n="0732c11"/><lb ed="R110" n="0514b17"/>也。入此门者。知念之非气。而现在之身以一念生。则 <lb ed="X" n="0732c12"/><lb ed="R110" n="0514b18"/>知往生之身。亦以一念生。现生此方。身土皆实有。则 <lb ed="X" n="0732c13"/><lb ed="R110" n="0515a01"/>知往生彼国。亦身土皆实有。此身土之实有。为在觉 <lb ed="X" n="0732c14"/><lb ed="R110" n="0515a02"/>体中显现。则知彼身土之实有。亦在觉体中显现。何 <lb ed="X" n="0732c15"/><lb ed="R110" n="0515a03"/>用种种深微元妙之谈。索之冥漠哉 <note place="inline">二十二</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0732c16"/><lb ed="R110" n="0515a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0732c1601">问曰。照用二者。若何分别。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0732c1611" cb:place="inline">答曰。照乃是自然觉照。因 <lb ed="X" n="0732c17"/><lb ed="R110" n="0515a05"/>之起用。非无作为矣。盖心性体用。一落言诠。但能相 <lb ed="X" n="0732c18"/><lb ed="R110" n="0515a06"/>似。禅家释此两字。<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c1801" n="0732c1801"/><anchor xml:id="beg0732c1801" n="0732c1801"/>已<anchor xml:id="end0732c1801"/>似极力分疏。若微细剖别。愈辨 <lb ed="X" n="0732c19"/><lb ed="R110" n="0515a07"/>将愈惑。今姑混括大旨。说为一大灵光。庶较易明。凡 <lb ed="X" n="0732c20"/><lb ed="R110" n="0515a08"/>光有两种。一内景。一外照。譬如镜光。至平至净。然能 <lb ed="X" n="0732c21"/><lb ed="R110" n="0515a09"/>内景而不能外照。其内景也。毫发毕现而不留迹。譬 <lb ed="X" n="0732c22"/><lb ed="R110" n="0515a10"/>如日光。至直至捷。<note place="inline">凡光皆直行不转湾。天算家谓日光到地。速率无比。所谓不疾而速 <lb ed="X" n="0732c23"/><lb ed="R110" n="0515a11"/>不行而至也。火光亦然</note>然能外照。而不能内景。其外照也。目可 <lb ed="X" n="0732c24"/><lb ed="R110" n="0515a12"/>得见。身可得触。而全同虚空。不可得取。不可得壞。此 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0733a" n="0733a"/> <lb ed="X" n="0733a01"/><lb ed="R110" n="0515a13"/>大灵光。兼两能为一体。<note place="inline">凡姿质之智愚敏钝。是光之内景。意象之宽隘重轻。是光 <lb ed="X" n="0733a02"/><lb ed="R110" n="0515a14"/>之外照。阅人多者。一望而知。在本光从来平等。而万别千差者。多生之业力气习为之也</note>故其力 <lb ed="X" n="0733a03"/><lb ed="R110" n="0515a15"/>用不可思议。<note place="inline">不可思者。心行处灭。不可议者。言语道断。世多误解作神妙莫测。粗浮可哂</note> <lb ed="X" n="0733a04"/><lb ed="R110" n="0515a16"/>超过一切光。<note place="inline">如镜光不留迹。此则前尘绿影。忆持不忘。即第八阿赖耶识。如日光但直行。此 <lb ed="X" n="0733a05"/><lb ed="R110" n="0515a17"/>则钩深索隐。曲折多到。即第六意识。又如光皆可阻隔此则洞。达无碍。如贤护经说。余尝于中夜念<persName>佛</persName>。绕室经 <lb ed="X" n="0733a06"/><lb ed="R110" n="0515a18"/>行。忽见当头星月皎洁。初犹不觉。幷未擧头。俄而觉之潜隐不见矣。又尝见四面<persName>佛</persName>。高约八尺。自顶至踵。前後 <lb ed="X" n="0733a07"/><lb ed="R110" n="0515b01"/>衣折多了了。案上铜香炉。亦全同红琉璃。而<persName>佛</persName>身却不琉璃洞彻。当时不知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0733a0701" n="0733a0701"/><anchor xml:id="beg0733a0701" n="0733a0701"/>己<anchor xml:id="end0733a0701"/>眼在何处。亦幷不觉异。经须 <lb ed="X" n="0733a08"/><lb ed="R110" n="0515b02"/>臾间。觉之即隐。因此知灵光独耀。无物不透而物非无。又知见色闻声时。纔觉见闻。便落前五识矣</note>十 <lb ed="X" n="0733a09"/><lb ed="R110" n="0515b03"/>方世界诸<persName>佛</persName>国土。皆此光力摄持。而自体常寂。人在 <lb ed="X" n="0733a10"/><lb ed="R110" n="0515b04"/>气交之中。气聚则生。气散则死。其现前一念。乃此一 <lb ed="X" n="0733a11"/><lb ed="R110" n="0515b05"/>大灵光之照。全不与气交黏。安有生死。譬如空中闪 <lb ed="X" n="0733a12"/><lb ed="R110" n="0515b06"/>电 <note place="inline">电之为物。全类识神。故借以为喩耳。外道修习。得大光明。出入自由以能出阳神为得道。自<persName>佛</persName>法观 <lb ed="X" n="0733a13"/><lb ed="R110" n="0515b07"/>之。只是造成一盏大电气灯耳。纵能远照千百里。有成必有毁。岂本有哉。唯悟真外编不误</note>各各 <lb ed="X" n="0733a14"/><lb ed="R110" n="0515b08"/>眼前得一瞥地。不但电体与气无涉。即此一瞥亦与 <lb ed="X" n="0733a15"/><lb ed="R110" n="0515b09"/>气何涉。盖气有质点。故有聚散。灵光则浑成一统。合 <lb ed="X" n="0733a16"/><lb ed="R110" n="0515b10"/>同而化。气流行于灵光之中。犹烟雾佈散于日光之 <lb ed="X" n="0733a17"/><lb ed="R110" n="0515b11"/>中。随其或疏或密。乃至须臾变灭。亦仍不離光。而光 <lb ed="X" n="0733a18"/><lb ed="R110" n="0515b12"/>未尝移。又如无数极细粉屑沙粒。在一盂水中。其屑 <lb ed="X" n="0733a19"/><lb ed="R110" n="0515b13"/>屑粒粒相际间。无非是水。随其体之轻重或沉或浮。 <lb ed="X" n="0733a20"/><lb ed="R110" n="0515b14"/>而水未尝动也。凡夫终日胶扰。执定四大假合之身 <lb ed="X" n="0733a21"/><lb ed="R110" n="0515b15"/>为我。<note place="inline">第七末那识</note>遂执现前一念谓在身内。譬犹日光普 <lb ed="X" n="0733a22"/><lb ed="R110" n="0515b16"/>照大地。<note place="inline">喩第八识</note>以镜映之。信手迴转。<note place="inline">消第六第七识相幷</note>其影滉 <lb ed="X" n="0733a23"/><lb ed="R110" n="0515b17"/>漾室中。认为真日。而此一大灵光。变为无明业识矣。 <lb ed="X" n="0733a24"/><lb ed="R110" n="0515b18"/>念<persName>佛</persName>人求生西方。无论识性不识性。亦无论妄想之 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0733b" n="0733b"/> <lb ed="X" n="0733b01"/><lb ed="R110" n="0516a01"/>多少如何。<anchor xml:id="nkr_note_add_0733b0101" n="0733b0101"/><anchor xml:id="beg0733b0101" n="0733b0101"/>但<anchor xml:id="end0733b0101"/>能发愿真切。刻定课程。终身不间。决定 <lb ed="X" n="0733b02"/><lb ed="R110" n="0516a02"/>得生。何以故。譬如同一误认真日。而别以凹面迴光 <lb ed="X" n="0733b03"/><lb ed="R110" n="0516a03"/>镜。<note place="inline">喩愿</note>对日<note place="inline">灵光即自性<persName>佛</persName>。须知镜与日原是一个。不得不如此说尔</note>安置向西。时 <lb ed="X" n="0733b04"/><lb ed="R110" n="0516a04"/>时逼正其聚光点。<note place="inline">喩念</note>艾炷承之。<note place="inline">喩净土莊严实境</note>而日与镜 <lb ed="X" n="0733b05"/><lb ed="R110" n="0516a05"/>相距中间。常有烟雾冥濛不断。<note place="inline">喩气及妄想。其实乃是自身遮蔽其间。故 <lb ed="X" n="0733b06"/><lb ed="R110" n="0516a06"/>身见轻者。得力较易</note>日光不能全透。临终气息渐微。烟雾渐散。 <lb ed="X" n="0733b07"/><lb ed="R110" n="0516a07"/>现前一念仍在。<note place="inline">即是日光</note><persName>佛</persName>身即于镜中显现。<note place="inline">我愿即<persName>佛</persName>愿故</note>气 <lb ed="X" n="0733b08"/><lb ed="R110" n="0516a08"/>绝而烟雾空。日光全体。透过镜面。艾炷光焰勃发。<note place="inline">一念 <lb ed="X" n="0733b09"/><lb ed="R110" n="0516a09"/>净光。成意生身。上则证法性身矣</note>即是随<persName>佛</persName>往生矣。盖日光到地虽 <lb ed="X" n="0733b10"/><lb ed="R110" n="0516a10"/>捷。犹有分力可算。以日与地究是彼此两体。故有去 <lb ed="X" n="0733b11"/><lb ed="R110" n="0516a11"/>来相。灵光则西方此土本是一体。东头没即西头出。 <lb ed="X" n="0733b12"/><lb ed="R110" n="0516a12"/>如拄杖子。一头放下。即是一头拈起。出没同处。拈放 <lb ed="X" n="0733b13"/><lb ed="R110" n="0516a13"/>同时。故曰生则决定生。去则实不去也。<note place="inline">天如禅师语。读者误解此 <lb ed="X" n="0733b14"/><lb ed="R110" n="0516a14"/>句。谓此土即是西方。则滥入恒真净土矣</note>大本汉吴二译。谓暂信暂不信 <lb ed="X" n="0733b15"/><lb ed="R110" n="0516a15"/>者。临终见<persName>佛</persName>。如梦中见。口不能言。心中愧悔欢喜交 <lb ed="X" n="0733b16"/><lb ed="R110" n="0516a16"/>幷。于此可证 <note place="inline">二十三</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0733b17"/><lb ed="R110" n="0516a17"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0733b1701">问曰。意生身与梦中身。将毋同。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0733b1713" cb:place="inline">答曰。大不同也。梦有 <lb ed="X" n="0733b18"/><lb ed="R110" n="0516a18"/>多种。<note place="inline">周官太十所掌三者为纲。古梦所掌六者为目。盖推其本。则皆灵光天倪之动。故古人甚重之 <lb ed="X" n="0733b19"/><lb ed="R110" n="0516b01"/><persName>佛</persName>家亦重之</note>要归不外现前之一念默照。故不能发气出 <lb ed="X" n="0733b20"/><lb ed="R110" n="0516b02"/>声。以念本離气。出声即为呓语矣。意生身固同是一 <lb ed="X" n="0733b21"/><lb ed="R110" n="0516b03"/>念。而灵光凝聚成形。如灯之<g ref="#CB08504">焰</g>。显然有体有声有息。 <lb ed="X" n="0733b22"/><lb ed="R110" n="0516b04"/>全同现在之身。而了无触碍。其声与息。亦全是光明 <lb ed="X" n="0733b23"/><lb ed="R110" n="0516b05"/>用事。与凡夫恃呼吸之气而生者。迥不侔矣。然教中 <lb ed="X" n="0733b24"/><lb ed="R110" n="0516b06"/>多说光明。从不说气。<note place="inline">唯後人撰五教仪。曾一及之。以借莊子援督为经之说。记亦不 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0733c" n="0733c"/> <lb ed="X" n="0733c01"/><lb ed="R110" n="0516b07"/>真矣</note>祇可以儒书及诸子书证明之。盖十方世界。在一 <lb ed="X" n="0733c02"/><lb ed="R110" n="0516b08"/>大灵光中。犹海浮沤耳。由其光盛生威。<note place="inline">乍遇而懔然者是</note>威 <lb ed="X" n="0733c03"/><lb ed="R110" n="0516b09"/>生耀。<note place="inline"><persName>佛</persName>光如月光。幷不耀眼</note>耀生热。<note place="inline">如以无生气物。置赤日中必先生热。後生气。是其验</note> <lb ed="X" n="0733c04"/><lb ed="R110" n="0516b10"/>热生气。<note place="inline">此气字无可换。换则不醒。所谓生者。亦非母子继续之生。犹水生波。非水外别有</note>此 <lb ed="X" n="0733c05"/><lb ed="R110" n="0516b11"/>气非呼吸有质点之气。老子谓之谷神。<note place="inline">谷者谓幽元也。音義皆同 <lb ed="X" n="0733c06"/><lb ed="R110" n="0516b12"/>欲</note>莊子谓之踵息。神仙家<note place="inline">老莊为道家。神仙乃後起托附之</note>谓之祖 <lb ed="X" n="0733c07"/><lb ed="R110" n="0516b13"/>气。谓之罡气。谓之元阳。<note place="inline">若坐煞在此。便成外道</note>孟子谓之浩然 <lb ed="X" n="0733c08"/><lb ed="R110" n="0516b14"/>之气。<note place="inline">春秋繁露引此说。谓常以阳得生其意也。<name role="" type="person">班固</name>答宾戏引此。作皓然项岱注谓皓白也。如天气 <lb ed="X" n="0733c09"/><lb ed="R110" n="0516b15"/>皓然。盖在成周教学。亦但浑言缉熙光明等。从无析言之者。故借天气比况之。试观上文。先言孟施舍不如曾 <lb ed="X" n="0733c10"/><lb ed="R110" n="0516b16"/>子。又申言志至气次。然後曰善养曰难言。复两提其为气也。而结以集義所生其非谓充体呼吸之气显然矣 <lb ed="X" n="0733c11"/><lb ed="R110" n="0516b17"/>且呼吸之气。岂能塞天地。而既充体矣。又别生一气。岂不涨死。集注但见其水旁浩字。不知古人浩皓音義皆 <lb ed="X" n="0733c12"/><lb ed="R110" n="0516b18"/>同。遂谓为盛大流行。而论性不论气不备之说。亦从此章起岂知此章<anchor xml:id="nkr_note_add_0733c1201" n="0733c1201"/><anchor xml:id="beg0733c1201" n="0733c1201"/>已<anchor xml:id="end0733c1201"/>先误解可哂</note>实则周 <lb ed="X" n="0733c13"/><lb ed="R110" n="0517a01"/>易所谓乾资大始。万物资始者是也。人之觉体是光。 <lb ed="X" n="0733c14"/><lb ed="R110" n="0517a02"/>其用即此始气。<note place="inline">强谓此名以便文</note>故称神用。亦称神力。彼国 <lb ed="X" n="0733c15"/><lb ed="R110" n="0517a03"/>地如琉璃黄金者。坚固不动。光明相也。池水莲花行 <lb ed="X" n="0733c16"/><lb ed="R110" n="0517a04"/>树种种莊严。皆光明神力所成。与此土种类自异。盖 <lb ed="X" n="0733c17"/><lb ed="R110" n="0517a05"/>此土有质点之气。由始气生。<note place="inline">如子得母气。莊子言黄帝得之。以袭气母。殆即 <lb ed="X" n="0733c18"/><lb ed="R110" n="0517a06"/>谓此。管子轻重篇。淸神生心一节文義。与此最近</note>故能生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0733c1801" n="0733c1801"/><anchor xml:id="beg0733c1801" n="0733c1801"/>已<anchor xml:id="end0733c1801"/>。所谓坤作 <lb ed="X" n="0733c19"/><lb ed="R110" n="0517a07"/>成物。万物资生者是也。记称气也者。神之盛也。是其 <lb ed="X" n="0733c20"/><lb ed="R110" n="0517a08"/>明证。<note place="inline">祭義此章。明是轮迴之理。详见後。朱子以气之至而伸者为神。是有意顚倒说</note>故曰一 <lb ed="X" n="0733c21"/><lb ed="R110" n="0517a09"/>阴一阳之为道。阳为本有之光。阴为後生之气也。<note place="inline">故女 <lb ed="X" n="0733c22"/><lb ed="R110" n="0517a10"/>人往生。即现丈夫相。離气纯光也</note>又曰阴阳不测之为神者。神立于 <lb ed="X" n="0733c23"/><lb ed="R110" n="0517a11"/>光气之界。间不容发。故莫测也。<note place="inline"><name role="" type="person">太史公</name>六家要旨。道家阴阳家。必居儒家 <lb ed="X" n="0733c24"/><lb ed="R110" n="0517a12"/>之前。从其朔也。惜其书不传。阴阳家中。必有光学。故墨家得之。董子谓阳常用事。阴不用事。借天光以立说犹 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0734a" n="0734a"/> <lb ed="X" n="0734a01"/><lb ed="R110" n="0517a13"/>存古義。宋儒只知呼吸之气。强为分阴分阳如以一气言。以二气言等语。则幷阴阳不识。全是梦呓</note>此 <lb ed="X" n="0734a02"/><lb ed="R110" n="0517a14"/>土物类体质。皆气点所成。故化学家化之。都还为气。 <lb ed="X" n="0734a03"/><lb ed="R110" n="0517a15"/>其有数十馀种原质者。则又日光精英所积。正是彼 <lb ed="X" n="0734a04"/><lb ed="R110" n="0517a16"/>土莊严诸物之比例也。人终身在大光明中不能见。 <lb ed="X" n="0734a05"/><lb ed="R110" n="0517a17"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0734a0501" n="0734a0501"/><anchor xml:id="beg0734a0501" n="0734a0501"/>但<anchor xml:id="end0734a0501"/>见日光者。譬犹白昼。燃巨烛于室中。身从日光 <lb ed="X" n="0734a06"/><lb ed="R110" n="0517a18"/>中久立入室。则眼前全黑。一物无所睹。一步不可行。 <lb ed="X" n="0734a07"/><lb ed="R110" n="0517b01"/>目力勝者。或能见烛<g ref="#CB08504">焰</g>。亦不辨其远近方位。室即躯 <lb ed="X" n="0734a08"/><lb ed="R110" n="0517b02"/>壳之比也。彼国有日月而无昼夜寒暑。即此反比例 <lb ed="X" n="0734a09"/><lb ed="R110" n="0517b03"/>可见。犹日下孤灯。照用不行也。凡教皆起于有世界 <lb ed="X" n="0734a10"/><lb ed="R110" n="0517b04"/>後。世界初起。教中说为如海飘沫。正犹海中沙涨渐 <lb ed="X" n="0734a11"/><lb ed="R110" n="0517b05"/>积而成洲也。弥陀因地。为宝海大臣。誓取净土者。<note place="inline">见悲 <lb ed="X" n="0734a12"/><lb ed="R110" n="0517b06"/>华经</note>犹今西人于海中。访寻沙岛以闢地也。彼土自有 <lb ed="X" n="0734a13"/><lb ed="R110" n="0517b07"/>莲花化生之神明。<note place="inline">大小本经。皆有神明字样。与三辈往生。及声闻弟子分言之。讲家不 <lb ed="X" n="0734a14"/><lb ed="R110" n="0517b08"/>说者。从略耳。非修成後。但是一片白地。专待十方往生也</note>以其种子淸洁。故取以 <lb ed="X" n="0734a15"/><lb ed="R110" n="0517b09"/>为净<persName>佛</persName>国土也。又摄取二百一十亿国土淸净之行。 <lb ed="X" n="0734a16"/><lb ed="R110" n="0517b10"/>而莊严之。即所谓随其心净。则<persName>佛</persName>土净。非空无所有 <lb ed="X" n="0734a17"/><lb ed="R110" n="0517b11"/>也。法藏比丘。现身此土。去国出家。而证果在彼土者。 <lb ed="X" n="0734a18"/><lb ed="R110" n="0517b12"/>犹释迦住世时。上陞兜率忉利<name role="" type="person">摩醯首罗</name>诸天说法。 <lb ed="X" n="0734a19"/><lb ed="R110" n="0517b13"/>是定中事。其应现王宫说观经。游步虚空。还耆阇崛 <lb ed="X" n="0734a20"/><lb ed="R110" n="0517b14"/>山则竟是色身往来。诸大弟子得五神通者。亦皆能 <lb ed="X" n="0734a21"/><lb ed="R110" n="0517b15"/>之也。修行五大劫成就者。犹此土天皇地皇人皇氏 <lb ed="X" n="0734a22"/><lb ed="R110" n="0517b16"/>等。寿皆数万岁。劫有大小。犹秝家之分章蔀。其积岁 <lb ed="X" n="0734a23"/><lb ed="R110" n="0517b17"/>自有长短也。凡此种种。皆不外人情事理之常。就<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0734a24"/><lb ed="R110" n="0517b18"/>分上说。则曰无作妙用。实则亦必擧手动足。犹此身 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0734b" n="0734b"/> <lb ed="X" n="0734b01"/><lb ed="R110" n="0518a01"/>擧手动足。何尝用意。然只是习气业识。不为妙用者。 <lb ed="X" n="0734b02"/><lb ed="R110" n="0518a02"/>以身见法见不空也。释迦说诸大乘经。多方淘汰。使 <lb ed="X" n="0734b03"/><lb ed="R110" n="0518a03"/>人知心性本来廣大自在。终古不灭。而必指归净土 <lb ed="X" n="0734b04"/><lb ed="R110" n="0518a04"/>者。以此土有成必有壞。<note place="inline">如汉世昆明池劫<g ref="#CB01926">灰</g>。及西人开圹。见有螺蛉结成之土。而 <lb ed="X" n="0734b05"/><lb ed="R110" n="0518a05"/>众行星。古有今无者甚多。尤其明证</note>往生彼土。则还其本光之原质。永 <lb ed="X" n="0734b06"/><lb ed="R110" n="0518a06"/>不变易也。故诸经普劝往生。祇作寻常语。指成莊严 <lb ed="X" n="0734b07"/><lb ed="R110" n="0518a07"/>名相。不下一语分疏。譬犹劝人迁居。但说某地若何 <lb ed="X" n="0734b08"/><lb ed="R110" n="0518a08"/>勝利即得矣。而必欲深究其何以至此。则任擧何物。 <lb ed="X" n="0734b09"/><lb ed="R110" n="0518a09"/>穷推不<anchor xml:id="nkr_note_add_0734b0901" n="0734b0901"/><anchor xml:id="beg0734b0901" n="0734b0901"/>已<anchor xml:id="end0734b0901"/>。皆不可晓。如儒书说天开于子。地闢于丑 <lb ed="X" n="0734b10"/><lb ed="R110" n="0518a10"/>等。人开人闢乎。自开自闢乎。子丑二字。又从何来。孰 <lb ed="X" n="0734b11"/><lb ed="R110" n="0518a11"/>从而知之乎。<note place="inline">楞严说。最初一念流动而生世界。讲家谓此人在何处动念不许再究。正是善 <lb ed="X" n="0734b12"/><lb ed="R110" n="0518a12"/>会</note>此皆後来说圆说妙。种种巧见之理障。固释迦所 <lb ed="X" n="0734b13"/><lb ed="R110" n="0518a13"/>不及料也 <note place="inline">二十四</note>。</p></sp></cb:dialog> <lb ed="X" n="0734b14"/><lb ed="R110" n="0518a14"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0734b1401">问曰。子于净宗。可谓思之深言之尽矣。顾作十成死 <lb ed="X" n="0734b15"/><lb ed="R110" n="0518a15"/>语。何也。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0734b1504" cb:place="inline">答曰。言说无深浅。深浅在听言。故余敢尽言。 <lb ed="X" n="0734b16"/><lb ed="R110" n="0518a16"/>心得有深浅。唯心自知之。子心非我心。故不知我之 <lb ed="X" n="0734b17"/><lb ed="R110" n="0518a17"/>浅而求我之深。我虽累千百言。以自解其不能深。子 <lb ed="X" n="0734b18"/><lb ed="R110" n="0518a18"/>终以为不屑深不欲深也。何也。深浅之数由量出。不 <lb ed="X" n="0734b19"/><lb ed="R110" n="0518b01"/>得其量。终无由见。请与子言量。如花严阿僧祇品。说 <lb ed="X" n="0734b20"/><lb ed="R110" n="0518b02"/><persName>如来</persName>所知数量。以一百洛叉<note place="inline">或谓亿。或谓万。今从万</note>为起点。递 <lb ed="X" n="0734b21"/><lb ed="R110" n="0518b03"/>次自乘。至一百二十二次。<note place="inline">疏抄作百二十四数者。连起点之洛叉俱胝两数计 <lb ed="X" n="0734b22"/><lb ed="R110" n="0518b04"/>也</note>为不可说不可说转。戛然而止。始终有数无義。乍 <lb ed="X" n="0734b23"/><lb ed="R110" n="0518b05"/>读之愕然莫测。唯观首题大方廣三字。知心体无方 <lb ed="X" n="0734b24"/><lb ed="R110" n="0518b06"/>无尽。不落数量。而本师开口便说此品者。明一一修 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0734c" n="0734c"/> <lb ed="X" n="0734c01"/><lb ed="R110" n="0518b07"/>证。皆从体起用也。又尝读管子知方生于圆。圆生于 <lb ed="X" n="0734c02"/><lb ed="R110" n="0518b08"/>心。心体浑圆。而用必方。体大则用大。故此起点极大。 <lb ed="X" n="0734c03"/><lb ed="R110" n="0518b09"/>以算家点线面体推之。为纵横边线各百。面积为万。 <lb ed="X" n="0734c04"/><lb ed="R110" n="0518b10"/>体积百万。成立方体。边线必用百者。线即一一点之 <lb ed="X" n="0734c05"/><lb ed="R110" n="0518b11"/>积。明此一一点。通具十元门。十十无尽也。所知仅此 <lb ed="X" n="0734c06"/><lb ed="R110" n="0518b12"/>空理。而于一百廿二递次自乘之事相。终莫能入。专 <lb ed="X" n="0734c07"/><lb ed="R110" n="0518b13"/>研久之。乃悟此品眼目。在一知字。<note place="inline">此知字。乃自性了然觉照。全是现量。 <lb ed="X" n="0734c08"/><lb ed="R110" n="0518b14"/>与知见立知之知字不同。经文所知二字。所谓辞穷便文也</note>说数量。正是说心量。 <lb ed="X" n="0734c09"/><lb ed="R110" n="0518b15"/>故以心王菩萨为对機。<note place="inline">疏抄云。所以心王问者。表数不離心是也。称心王者。明不 <lb ed="X" n="0734c10"/><lb ed="R110" n="0518b16"/>落相宗所说。五十一心所。故别译亦称不思议光王。疏抄又云。令知普贤诸<persName>佛</persName>。離数褈褈无尽也</note>所 <lb ed="X" n="0734c11"/><lb ed="R110" n="0518b17"/>谓知者。不但一一识其多少之名。当一一见其大小 <lb ed="X" n="0734c12"/><lb ed="R110" n="0518b18"/>之实。实即心光所到之界分。所谓量也。<note place="inline">疏抄谓寄数显德分齐为 <lb ed="X" n="0734c13"/><lb ed="R110" n="0519a01"/>宗。是也。以分齐二字。诠解量字。显豁呈露极矣</note>心本无量。全体真空。理法界 <lb ed="X" n="0734c14"/><lb ed="R110" n="0519a02"/>也。对物起用为知。<note place="inline">自然了知名觉。对物而觉名知。故知训匹。见尔雅</note>便落边 <lb ed="X" n="0734c15"/><lb ed="R110" n="0519a03"/>际。犹之百万起点。及一百廿二之自乘数。皆但空名。 <lb ed="X" n="0734c16"/><lb ed="R110" n="0519a04"/>幷无形相。苟以物实之。则多寡大小立见。所谓事法 <lb ed="X" n="0734c17"/><lb ed="R110" n="0519a05"/>界也。如以此起点作寸方立体观。则边线百厘。面积 <lb ed="X" n="0734c18"/><lb ed="R110" n="0519a06"/>万厘。体积百万厘。了了可数。递次自乘者。如以此百 <lb ed="X" n="0734c19"/><lb ed="R110" n="0519a07"/>万厘之寸方立体。变作边线。通长百万厘。即是十万 <lb ed="X" n="0734c20"/><lb ed="R110" n="0519a08"/>分。即是一万寸。即是一千尺。即是一百丈。以此百丈 <lb ed="X" n="0734c21"/><lb ed="R110" n="0519a09"/>自乘。则为万万万厘之平方面积。似与寸方立体之 <lb ed="X" n="0734c22"/><lb ed="R110" n="0519a10"/>实积。相去悬绝矣。而实则即是寸方边线之每厘。破 <lb ed="X" n="0734c23"/><lb ed="R110" n="0519a11"/>作百丝。共一万丝。以万自乘。即是万万丝之平面。再 <lb ed="X" n="0734c24"/><lb ed="R110" n="0519a12"/>以万乘之。即是万万万丝之立方体。<note place="inline">起点百万数。以算位计之。历七 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0735a" n="0735a"/> <lb ed="X" n="0735a01"/><lb ed="R110" n="0519a13"/>位。故初次自乘超六位。共十三位。凡自乘。皆倍本位。或倍而少一位。例推可知</note>然则仍不出 <lb ed="X" n="0735a02"/><lb ed="R110" n="0519a14"/>此寸方。换名不换体。虽换名不换体。而多少大小。截 <lb ed="X" n="0735a03"/><lb ed="R110" n="0519a15"/>然不同。亦复了了可数。所谓理事无碍法界也。然则 <lb ed="X" n="0735a04"/><lb ed="R110" n="0519a16"/>此寸方立体。在厘位即名一俱胝。在丝位<note place="inline">从厘进两位</note>即 <lb ed="X" n="0735a05"/><lb ed="R110" n="0519a17"/>名阿庾多。在沙位<note place="inline">从丝进四位</note>即名那由他。<note place="inline">从丝进四位以下。皆从根 <lb ed="X" n="0735a06"/><lb ed="R110" n="0519a18"/>位进。例推可知</note>是故就方寸观。则为体为本为实为心为性 <lb ed="X" n="0735a07"/><lb ed="R110" n="0519b01"/>为寂为平等为圆融为因源为真空。就递次自乘观。 <lb ed="X" n="0735a08"/><lb ed="R110" n="0519b02"/>则为用为迹为权为法为修为照为差别为行布为 <lb ed="X" n="0735a09"/><lb ed="R110" n="0519b03"/>果海为妙有。<note place="inline">此乃约教行理三经言之。切不可作总别同异成壞六相会</note>而花严 <lb ed="X" n="0735a10"/><lb ed="R110" n="0519b04"/>家以理事赅贯之。是故递次自乘。乃至无尽。通为事 <lb ed="X" n="0735a11"/><lb ed="R110" n="0519b05"/>事无碍法界。以一多多一。互摄互入。<note place="inline">此乃六相之说</note>归根总 <lb ed="X" n="0735a12"/><lb ed="R110" n="0519b06"/>此方寸之起点。无馀无欠也。故知现前一念即起点 <lb ed="X" n="0735a13"/><lb ed="R110" n="0519b07"/>也。信也。点之直行为线。知其边线若干数。即解也。以 <lb ed="X" n="0735a14"/><lb ed="R110" n="0519b08"/>线为法。递次自乘即行也。求得面积实数。即证也。盖 <lb ed="X" n="0735a15"/><lb ed="R110" n="0519b09"/>心量无尽。在人扩充。信解行证四者。凡学皆然。下至 <lb ed="X" n="0735a16"/><lb ed="R110" n="0519b10"/>百工技艺。亦莫不然。况<persName>佛</persName>道之无尽藏。而凡心光所 <lb ed="X" n="0735a17"/><lb ed="R110" n="0519b11"/>到。学力所得。隐然自具一局面。<note place="inline">如水花之晕。灯光之照。自然平圆四周均 <lb ed="X" n="0735a18"/><lb ed="R110" n="0519b12"/>等。苟以数约之。必用八线则为方矣</note>其为廣狭精粗。内照了了不昧。便 <lb ed="X" n="0735a19"/><lb ed="R110" n="0519b13"/>是本来无尽处。故其现于数量。则为自乘。可见所照 <lb ed="X" n="0735a20"/><lb ed="R110" n="0519b14"/>所得。脚跟下立处即真。真亦不住。从此起数。步步踏 <lb ed="X" n="0735a21"/><lb ed="R110" n="0519b15"/>实。步步向前。递次所用之法。即是能扩之心。求得面 <lb ed="X" n="0735a22"/><lb ed="R110" n="0519b16"/>积之实。即是所扩之量。是则体用一原。能所不二。其 <lb ed="X" n="0735a23"/><lb ed="R110" n="0519b17"/>外之推狭以至廣。正其内之研粗以至精。而此心之 <lb ed="X" n="0735a24"/><lb ed="R110" n="0519b18"/>同于<persName>如来</persName>无尽藏。显然可知矣。余因之自喜。欲自验 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0735b" n="0735b"/> <lb ed="X" n="0735b01"/><lb ed="R110" n="0520a01"/>其心量大小。先就初乘百丈平方作观。不能及半。<anchor xml:id="nkr_note_add_0735b0101" n="0735b0101"/><anchor xml:id="beg0735b0101" n="0735b0101"/>已<anchor xml:id="end0735b0101"/> <lb ed="X" n="0735b02"/><lb ed="R110" n="0520a02"/>茫然莫辨丈尺。旋收作二三十丈。亦仍惝恍不定。乃 <lb ed="X" n="0735b03"/><lb ed="R110" n="0520a03"/>大愧惧。竟变百丈。作一丈立方体观。始觉分寸了了。 <lb ed="X" n="0735b04"/><lb ed="R110" n="0520a04"/>即刻意求其厘毫。亦粗能辨。心量之浅至此。子尙何 <lb ed="X" n="0735b05"/><lb ed="R110" n="0520a05"/>求。虽然。余以此意读入法界品。而益深信净土法门 <lb ed="X" n="0735b06"/><lb ed="R110" n="0520a06"/>之圆顿直捷。而为一代时教之总要也。释迦成道後。 <lb ed="X" n="0735b07"/><lb ed="R110" n="0520a07"/>初转法轮。便是此经。而三十九品中。<persName>佛</persName>说唯三品。纯 <lb ed="X" n="0735b08"/><lb ed="R110" n="0520a08"/>是净土先声。<note place="inline">阿僧祇品。寿量品。明是约彼<persName>佛</persName>正报。随好光明功德品。约依报</note>此品又 <lb ed="X" n="0735b09"/><lb ed="R110" n="0520a09"/>为开宗明義第一说。是则终于入法界品。正与此品 <lb ed="X" n="0735b10"/><lb ed="R110" n="0520a10"/>结应。试观善财所参善知识。一一皆言我<anchor xml:id="nkr_note_add_0735b1001" n="0735b1001"/><anchor xml:id="beg0735b1001" n="0735b1001"/>已<anchor xml:id="end0735b1001"/>先发阿 <lb ed="X" n="0735b11"/><lb ed="R110" n="0520a11"/>耨菩提心。彼善知识。自五十位以前。自说所得法门。 <lb ed="X" n="0735b12"/><lb ed="R110" n="0520a12"/>亦一一皆曰。我唯知此。如菩萨某等法门。而我云何 <lb ed="X" n="0735b13"/><lb ed="R110" n="0520a13"/>能知能说。汝往问彼某善知识云云。则分明以善财 <lb ed="X" n="0735b14"/><lb ed="R110" n="0520a14"/>当不思议光王。以诸善知识所说。当<persName>如来</persName>所知数量。 <lb ed="X" n="0735b15"/><lb ed="R110" n="0520a15"/>全经语脉旨趣。节节通灵矣。<note place="inline">疏抄谓阿僧祇品。该一部之数量。又称贤首谓 <lb ed="X" n="0735b16"/><lb ed="R110" n="0520a16"/>善财。在信是信位。在住是住位。一身历五位。随在即彼收。以遍一切故。如普贤位云云。此等皆義学家法眼圆 <lb ed="X" n="0735b17"/><lb ed="R110" n="0520a17"/>明处。视彼一橛头禅。通宗不通教者。远之远矣</note>夫不思议境界。即不思议心 <lb ed="X" n="0735b18"/><lb ed="R110" n="0520a18"/>之现量。如虚空无象。而万象森罗其中。岂有能入所 <lb ed="X" n="0735b19"/><lb ed="R110" n="0520b01"/>入。而云入者以念起也。念起则犹以丈尺约虚空。有 <lb ed="X" n="0735b20"/><lb ed="R110" n="0520b02"/>数量。有次第矣。故就圣道门说。则为以心入境。难行 <lb ed="X" n="0735b21"/><lb ed="R110" n="0520b03"/>道也。就净土门说。则为以境摄心。易行道也。<note place="inline">此品自具一多 <lb ed="X" n="0735b22"/><lb ed="R110" n="0520b04"/>互入互摄之理。不待分疏</note>念<persName>佛</persName>者。以彼<persName>佛</persName>不思议境界。摄我不思 <lb ed="X" n="0735b23"/><lb ed="R110" n="0520b05"/>议心也。<note place="inline">念起处即是。所谓遍现俱姟沙界也。心之生生不已为性。故达摩称为<persName>佛</persName>性。因此感而遂 <lb ed="X" n="0735b24"/><lb ed="R110" n="0520b06"/>通。即名不思议光。犹儒书言感物而动。性之欲也。此类名義。讲家不甚分疏。而既落文字相。则又有不能不通 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0735c" n="0735c"/> <lb ed="X" n="0735c01"/><lb ed="R110" n="0520b07"/>用。不能不便文之处。读者细心体会</note>专重持名者。名不虚生。必有其实。 <lb ed="X" n="0735c02"/><lb ed="R110" n="0520b08"/>如百万名一俱胝。不同无记性。一百二十二之递次 <lb ed="X" n="0735c03"/><lb ed="R110" n="0520b09"/>自乘。名不可说不可说转。不同无義味话也。故以无 <lb ed="X" n="0735c04"/><lb ed="R110" n="0520b10"/>量光寿名号为能摄。现前一念为所摄。就所摄观全 <lb ed="X" n="0735c05"/><lb ed="R110" n="0520b11"/>念是名。念外无名。犹之方体起点数。通赅浑括。为末 <lb ed="X" n="0735c06"/><lb ed="R110" n="0520b12"/>次满量数。而自无不足。何也。以我不思议心。正彼<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0735c07"/><lb ed="R110" n="0520b13"/>不思议境界依以建立也。就能摄观。全名作念。名外 <lb ed="X" n="0735c08"/><lb ed="R110" n="0520b14"/>无念。犹以末次满量数。反本还原。为方体起点数而 <lb ed="X" n="0735c09"/><lb ed="R110" n="0520b15"/>亦不见盈。何也。以彼<persName>佛</persName>不思议境界。正我不思议心 <lb ed="X" n="0735c10"/><lb ed="R110" n="0520b16"/>托以全彰也。<note place="inline">按此以心境对待。生<persName>佛</persName>对待。原可一反一覆。说为彼此互摄。凡念自<persName>佛</persName>之差别。 <lb ed="X" n="0735c11"/><lb ed="R110" n="0520b17"/>正从此生今必以名作能摄。念属所摄。为正说者。缘名与念相对。而分能所。乃就法门作用言之。若论本体。则 <lb ed="X" n="0735c12"/><lb ed="R110" n="0520b18"/>生<persName>佛</persName>公共。初无能所。而在众生。则但是理即。毫无力用。在彼<persName>佛</persName>则因行果德为全体。名号愿力。为大用。众生不 <lb ed="X" n="0735c13"/><lb ed="R110" n="0521a01"/>见其体。而闻名称念。则能摄之力。在彼不在此彰彰矣。故此文特地先言念外无名。及境依心立等语。以斡旋 <lb ed="X" n="0735c14"/><lb ed="R110" n="0521a02"/>执著念自<persName>佛</persName>之异见。而使初入门者。亦可以自识本体。下乃申明名从实生。层层结出其所以能摄之故。以显 <lb ed="X" n="0735c15"/><lb ed="R110" n="0521a03"/>此宗专念他<persName>佛</persName>。散心得生之本旨。愿与十方缁素明教理者。同入无诤三昧。平心察之</note>然则念 <lb ed="X" n="0735c16"/><lb ed="R110" n="0521a04"/><persName>佛</persName>即<persName>佛</persName>念。念声即<persName>佛</persName>声。念光即<persName>佛</persName>光。若听若观。若闻 <lb ed="X" n="0735c17"/><lb ed="R110" n="0521a05"/>不闻。若见不见。无非<persName>佛</persName>声<persName>佛</persName>光。何以故。以名从实生。 <lb ed="X" n="0735c18"/><lb ed="R110" n="0521a06"/>此实即彼<persName>佛</persName>果德淸净法身。圆报满身。千百亿化身。 <lb ed="X" n="0735c19"/><lb ed="R110" n="0521a07"/>而正当念时。则为应機示现身。所谓循名核实。事如 <lb ed="X" n="0735c20"/><lb ed="R110" n="0521a08"/>是也。亦实即彼<persName>佛</persName>因行四十八大愿圆满成就。名称 <lb ed="X" n="0735c21"/><lb ed="R110" n="0521a09"/>普闻。熏发我念。非我现前思量分别心。所能忽然起 <lb ed="X" n="0735c22"/><lb ed="R110" n="0521a10"/>念。所谓实至名归。理如是也。是故不论朗念默念定 <lb ed="X" n="0735c23"/><lb ed="R110" n="0521a11"/>念散念。不论他方此方人类异类。但能发愿持名者。 <lb ed="X" n="0735c24"/><lb ed="R110" n="0521a12"/>无不现生取办。应念往生。以彼<persName>佛</persName>因果不可思议。故 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0736a" n="0736a"/> <lb ed="X" n="0736a01"/><lb ed="R110" n="0521a13"/>四十八愿力不可思议。愿力不可思议。故名号功德 <lb ed="X" n="0736a02"/><lb ed="R110" n="0521a14"/>力不可思议。名号功德力不可思议。故能摄受众生 <lb ed="X" n="0736a03"/><lb ed="R110" n="0521a15"/>十念一念之力。亦悉不可思议。此无他。犹之末次满 <lb ed="X" n="0736a04"/><lb ed="R110" n="0521a16"/>量数。名不可说不可说转。擧前後递後次自乘数量。 <lb ed="X" n="0736a05"/><lb ed="R110" n="0521a17"/>宽然容纳其中。而又岂一切方圆弧角诸算術。所能 <lb ed="X" n="0736a06"/><lb ed="R110" n="0521a18"/>测其积之多少。边之大小也哉。余是以安于至浅。不 <lb ed="X" n="0736a07"/><lb ed="R110" n="0521b01"/>复求深。诚自惭也。诚自量也。亦愿子之離诸元辨。自 <lb ed="X" n="0736a08"/><lb ed="R110" n="0521b02"/>量何如也<note place="inline">莊子云。大视细不明。细视大不尽。故数量虽即心量。而数多量大。心力目力。皆不能 <lb ed="X" n="0736a09"/><lb ed="R110" n="0521b03"/>谛了。今依楞严经说。以十二为轮。绘图列表于左。冀览者易晓也</note>。</p></sp></cb:dialog></cb:div> <lb ed="X" n="0736a10"/><lb ed="R110" n="0521b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">世界数量图(附表)</cb:mulu><head>世界数量图<note place="inline">附表</note></head> <lb ed="X" n="0736a11"/><lb ed="R110" n="0521b05"/><p xml:id="pX62p0736a1101"><figure><graphic url="../figures/X/X62p0736_01.gif"/></figure></p> <lb ed="X" n="0736a12"/> <lb ed="X" n="0736a13"/> <lb ed="X" n="0736a14"/> <lb ed="X" n="0736a15"/> <lb ed="X" n="0736a16"/> <lb ed="X" n="0736a17"/> <lb ed="X" n="0736a18"/> <lb ed="X" n="0736a19"/> <lb ed="X" n="0736a20"/> <lb ed="X" n="0736a21"/> <lb ed="X" n="0736a22"/> <lb ed="X" n="0736a23"/> <lb ed="X" n="0736a24"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0736b" n="0736b"/> <lb ed="X" n="0736b01"/> <lb ed="X" n="0736b02"/> <lb ed="X" n="0736b03"/> <lb ed="X" n="0736b04"/> <lb ed="X" n="0736b05"/> <lb ed="X" n="0736b06"/> <lb ed="X" n="0736b07"/> <lb ed="X" n="0736b08"/> <lb ed="X" n="0736b09"/> <lb ed="X" n="0736b10"/> <lb ed="X" n="0736b11"/> <lb ed="X" n="0736b12"/> <lb ed="X" n="0736b13"/> <lb ed="X" n="0736b14"/> <lb ed="X" n="0736b15"/> <lb ed="X" n="0736b16"/> <lb ed="X" n="0736b17"/> <lb ed="X" n="0736b18"/> <lb ed="X" n="0736b19"/> <lb ed="X" n="0736b20"/> <lb ed="X" n="0736b21"/> <lb ed="X" n="0736b22"/> <lb ed="X" n="0736b23"/> <lb ed="X" n="0736b24"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0736c" n="0736c"/> <lb ed="X" n="0736c01"/> <lb ed="X" n="0736c02"/> <lb ed="X" n="0736c03"/> <lb ed="X" n="0736c04"/> <lb ed="X" n="0736c05"/> <lb ed="X" n="0736c06"/> <lb ed="X" n="0736c07"/> <lb ed="X" n="0736c08"/> <lb ed="X" n="0736c09"/> <lb ed="X" n="0736c10"/> <lb ed="X" n="0736c11"/> <lb ed="X" n="0736c12"/> <lb ed="X" n="0736c13"/> <lb ed="X" n="0736c14"/> <lb ed="X" n="0736c15"/> <lb ed="X" n="0736c16"/> <lb ed="X" n="0736c17"/> <lb ed="X" n="0736c18"/> <lb ed="X" n="0736c19"/> <lb ed="X" n="0736c20"/> <lb ed="X" n="0736c21"/> <lb ed="X" n="0736c22"/> <lb ed="X" n="0736c23"/> <lb ed="X" n="0736c24"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0737a" n="0737a"/> <lb ed="X" n="0737a01"/><lb ed="R110" n="0522a01"/><p xml:id="pX62p0737a0101"><figure><graphic url="../figures/X/X62p0737_01.gif"/></figure></p> <lb ed="X" n="0737a02"/> <lb ed="X" n="0737a03"/> <lb ed="X" n="0737a04"/> <lb ed="X" n="0737a05"/> <lb ed="X" n="0737a06"/> <lb ed="X" n="0737a07"/> <lb ed="X" n="0737a08"/> <lb ed="X" n="0737a09"/> <lb ed="X" n="0737a10"/> <lb ed="X" n="0737a11"/> <lb ed="X" n="0737a12"/> <lb ed="X" n="0737a13"/> <lb ed="X" n="0737a14"/> <lb ed="X" n="0737a15"/> <lb ed="X" n="0737a16"/> <lb ed="X" n="0737a17"/> <lb ed="X" n="0737a18"/> <lb ed="X" n="0737a19"/> <lb ed="X" n="0737a20"/> <lb ed="X" n="0737a21"/> <lb ed="X" n="0737a22"/> <lb ed="X" n="0737a23"/> <lb ed="X" n="0737a24"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0737b" n="0737b"/> <lb ed="X" n="0737b01"/> <lb ed="X" n="0737b02"/> <lb ed="X" n="0737b03"/> <lb ed="X" n="0737b04"/> <lb ed="X" n="0737b05"/> <lb ed="X" n="0737b06"/> <lb ed="X" n="0737b07"/> <lb ed="X" n="0737b08"/> <lb ed="X" n="0737b09"/> <lb ed="X" n="0737b10"/> <lb ed="X" n="0737b11"/> <lb ed="X" n="0737b12"/> <lb ed="X" n="0737b13"/> <lb ed="X" n="0737b14"/> <lb ed="X" n="0737b15"/> <lb ed="X" n="0737b16"/> <lb ed="X" n="0737b17"/> <lb ed="X" n="0737b18"/> <lb ed="X" n="0737b19"/> <lb ed="X" n="0737b20"/> <lb ed="X" n="0737b21"/> <lb ed="X" n="0737b22"/> <lb ed="X" n="0737b23"/> <lb ed="X" n="0737b24"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0737c" n="0737c"/> <lb ed="X" n="0737c01"/> <lb ed="X" n="0737c02"/> <lb ed="X" n="0737c03"/> <lb ed="X" n="0737c04"/> <lb ed="X" n="0737c05"/> <lb ed="X" n="0737c06"/> <lb ed="X" n="0737c07"/> <lb ed="X" n="0737c08"/> <lb ed="X" n="0737c09"/> <lb ed="X" n="0737c10"/> <lb ed="X" n="0737c11"/> <lb ed="X" n="0737c12"/> <lb ed="X" n="0737c13"/> <lb ed="X" n="0737c14"/> <lb ed="X" n="0737c15"/> <lb ed="X" n="0737c16"/> <lb ed="X" n="0737c17"/> <lb ed="X" n="0737c18"/> <lb ed="X" n="0737c19"/> <lb ed="X" n="0737c20"/> <lb ed="X" n="0737c21"/> <lb ed="X" n="0737c22"/> <lb ed="X" n="0737c23"/> <lb ed="X" n="0737c24"/> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0738a" n="0738a"/> <lb ed="X" n="0738a01"/><lb ed="R110" n="0523a01"/><p xml:id="pX62p0738a0101">如右图。知经以百万为起点者。指小千世界数言之。 <lb ed="X" n="0738a02"/><lb ed="R110" n="0523a02"/>此数历算七位。七位以前之数量。人所共知。故不释。 <lb ed="X" n="0738a03"/><lb ed="R110" n="0523a03"/>旧解多以此世界一千为小千世界。误也。试观图。第 <lb ed="X" n="0738a04"/><lb ed="R110" n="0523a04"/>十位即二千中千世界。谓千世界。再叠两个千字以 <lb ed="X" n="0738a05"/><lb ed="R110" n="0523a05"/>数之。第十三位还归第一位。即三千大千世界。亦谓 <lb ed="X" n="0738a06"/><lb ed="R110" n="0523a06"/>千世界。再叠三个千字以数之。则可见小千者。亦须 <lb ed="X" n="0738a07"/><lb ed="R110" n="0523a07"/>以千数之。谓一千千也。即百万也。中千当第十位。其 <lb ed="X" n="0738a08"/><lb ed="R110" n="0523a08"/>数即十亿。更进一位即百亿。又可见<persName>佛</persName>说百亿日月 <lb ed="X" n="0738a09"/><lb ed="R110" n="0523a09"/>世界。仍在花严大千界内。非出界外也。按楞严说世 <lb ed="X" n="0738a10"/><lb ed="R110" n="0523a10"/>界。谓世为迁流。界为方位。盖过去现在未来为三世。 <lb ed="X" n="0738a11"/><lb ed="R110" n="0523a11"/>东西南北为四界。故云三四四三。婉转十二。流变三 <lb ed="X" n="0738a12"/><lb ed="R110" n="0523a12"/>叠。一十百千。今據此以十二为轮。乃象数之自然。不 <lb ed="X" n="0738a13"/><lb ed="R110" n="0523a13"/>待安排。算術逢十进一位。自本位起。进一位为十。二 <lb ed="X" n="0738a14"/><lb ed="R110" n="0523a14"/>位百。三位千。四位万。五位十万。六位百万。花严称大 <lb ed="X" n="0738a15"/><lb ed="R110" n="0523a15"/>方廣者。依数成平面方积者为大。成立体六面方者 <lb ed="X" n="0738a16"/><lb ed="R110" n="0523a16"/>为方。再能变立体为平面者为廣。如表。十则不成平 <lb ed="X" n="0738a17"/><lb ed="R110" n="0523a17"/>面。百则能平不能立。千则能立不能平。万数虽百倍 <lb ed="X" n="0738a18"/><lb ed="R110" n="0523a18"/>于百。而仍能平不能立。十万虽百倍于千。而平立皆 <lb ed="X" n="0738a19"/><lb ed="R110" n="0523b01"/>不能。但成纵方。故必以百万起点。乃真能大能方能 <lb ed="X" n="0738a20"/><lb ed="R110" n="0523b02"/>廣。此所以小千世界。其数必为千千也。如是再进六 <lb ed="X" n="0738a21"/><lb ed="R110" n="0523b03"/>位。其数万万万。<note place="inline">即是万亿</note>则满一轮。当第二轮之首。为第 <lb ed="X" n="0738a22"/><lb ed="R110" n="0523b04"/>十三位。乃大千世界之大方廣相也。如是每进六位。 <lb ed="X" n="0738a23"/><lb ed="R110" n="0523b05"/>皆能平能立。至满第二轮。当第三轮之首。为廿五位。 <lb ed="X" n="0738a24"/><lb ed="R110" n="0523b06"/>其数叠六个万字。从此再周两轮。当第五轮之首。为 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0738b" n="0738b"/> <lb ed="X" n="0738b01"/><lb ed="R110" n="0523b07"/>四十九位。其数叠十二个万字。再周四轮。当第九轮 <lb ed="X" n="0738b02"/><lb ed="R110" n="0523b08"/>之首。为九十七位。其数叠廿四个万字。以下皆依轮 <lb ed="X" n="0738b03"/><lb ed="R110" n="0523b09"/>数。倍倍前进。例推可知。然轮数位数法界数。虽极大 <lb ed="X" n="0738b04"/><lb ed="R110" n="0523b10"/>极方极廣。至不可计算。而始终不離第一位。故约之 <lb ed="X" n="0738b05"/><lb ed="R110" n="0523b11"/>方寸而自足也。<note place="inline">按字书蚕吐为忽。五忽为系。二系为丝。自忽以下。微茫不可辨矣。然不可 <lb ed="X" n="0738b06"/><lb ed="R110" n="0523b12"/>谓之无。故算家自寸以下。列算二十位。今以寸方。约百二十二倍之数。固相去悬绝。善读者不可泥文字以求 <lb ed="X" n="0738b07"/><lb ed="R110" n="0523b13"/>之</note><persName>佛</persName>说<name role="" type="person">华藏世界</name>。如倒卓浮图二十层。而娑婆与极 <lb ed="X" n="0738b08"/><lb ed="R110" n="0523b14"/>乐。同在第十三层。夫一<name role="" type="person">华藏世界</name>。各有十华藏围绕 <lb ed="X" n="0738b09"/><lb ed="R110" n="0523b15"/>之。递推无尽。而<persName>佛</persName>如是说者。可知正从数量见心量。 <lb ed="X" n="0738b10"/><lb ed="R110" n="0523b16"/>自第一位倍倍增进。至第十三位。法象相符。以轮计 <lb ed="X" n="0738b11"/><lb ed="R110" n="0523b17"/>位。纔到第二轮之首。又可见念起即是。所谓从第二 <lb ed="X" n="0738b12"/><lb ed="R110" n="0523b18"/>头相见。法象又相符。故弥陀经言十万亿<persName>佛</persName>刹。观经 <lb ed="X" n="0738b13"/><lb ed="R110" n="0524a01"/>言西方去此不远者。皆谓其近在比邻。以算计之。当 <lb ed="X" n="0738b14"/><lb ed="R110" n="0524a02"/>第十四位。即第二轮之第二位也。或疑洛叉为亿。<note place="inline">淸凉 <lb ed="X" n="0738b15"/><lb ed="R110" n="0524a03"/>疏有此说</note>花严以十为法。故以百亿起点。正当第十一位。 <lb ed="X" n="0738b16"/><lb ed="R110" n="0524a04"/>其算位亦当以十为轮。是从第二轮第一位起。如是 <lb ed="X" n="0738b17"/><lb ed="R110" n="0524a05"/>倍倍增进。至第三轮之首。为廿一位。其数叠五个万 <lb ed="X" n="0738b18"/><lb ed="R110" n="0524a06"/>字。再进两轮。当第五轮之首。为四十一位。其数叠十 <lb ed="X" n="0738b19"/><lb ed="R110" n="0524a07"/>个万字。以下亦例推可知。此说虽以心量比之。亦始 <lb ed="X" n="0738b20"/><lb ed="R110" n="0524a08"/>终不離第一位。而其起点。介于中千大千之间。固无 <lb ed="X" n="0738b21"/><lb ed="R110" n="0524a09"/>所取義。且其象皆为平方面。而不成立体。则是但能 <lb ed="X" n="0738b22"/><lb ed="R110" n="0524a10"/>大。而不方不廣。与经義不合矣<note place="inline">若以十万为亿。谓百洛叉。当第八位。其数 <lb ed="X" n="0738b23"/><lb ed="R110" n="0524a11"/>千万为起点。则自乘之。当第十五位。其数百万万。万则是以纵方起点。而以下位次。皆杂乱无意義。更不待辨 <lb ed="X" n="0738b24"/><lb ed="R110" n="0524a12"/>矣</note>明眼者幸详择之。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0738c" n="0738c"/> <lb ed="X" n="0738c01"/> <lb ed="X" n="0738c02"/><lb ed="R110" n="0524a14"/><p xml:id="pX62p0738c0201">报恩论卷首</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738c03"/> <lb ed="X" n="0738c04"/><lb ed="R110" n="0524b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>报恩论卷正上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0738c05"/> <lb ed="X" n="0738c06"/><lb ed="R110" n="0524b02"/><byline cb:type="author">桐鄕沉善登述</byline><byline cb:type="other">海盐张常惺挍录</byline> <lb ed="X" n="0738c07"/><lb ed="R110" n="0524b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">净土法门纲宗</cb:mulu><head>净土法门纲宗</head> <lb ed="X" n="0738c08"/><lb ed="R110" n="0524b04"/><p xml:id="pX62p0738c0801">释迦<persName>如来</persName>说法四十九年。三百馀会。究其要归。唯在 <lb ed="X" n="0738c09"/><lb ed="R110" n="0524b05"/><name role="" type="person">极乐净土</name>。称<name role="" type="person">极乐净土</name>者。是寂照不二。体用一如義。 <lb ed="X" n="0738c10"/><lb ed="R110" n="0524b06"/>由其一切具足。无假外求。一切现成。初不预计。谓之 <lb ed="X" n="0738c11"/><lb ed="R110" n="0524b07"/>极乐。是就照边用边说。由具足故。有无相忘。由现成 <lb ed="X" n="0738c12"/><lb ed="R110" n="0524b08"/>故。前後际断。谓之净土。是就寂边体边说。由具足故。 <lb ed="X" n="0738c13"/><lb ed="R110" n="0524b09"/>有无相忘者。如人有耳目。决不自谓无。亦决不自谓 <lb ed="X" n="0738c14"/><lb ed="R110" n="0524b10"/>有。而耳目宛在。由现成故。前後际断者。如正当今日。 <lb ed="X" n="0738c15"/><lb ed="R110" n="0524b11"/>决不计其昨日在前。明日在後。而今日天然。是则寂 <lb ed="X" n="0738c16"/><lb ed="R110" n="0524b12"/>而常照。照而常寂。寂为体。照为用。体用一如。寂照不 <lb ed="X" n="0738c17"/><lb ed="R110" n="0524b13"/>二也。此之名義。为一代时教之大纲领大结束。明文 <lb ed="X" n="0738c18"/><lb ed="R110" n="0524b14"/>奥旨。具在诸经。粗擧大端。约有六证。</p> <lb ed="X" n="0738c19"/><lb ed="R110" n="0524b15"/><p xml:id="pX62p0738c1901">弥陀经言。六方世界。恒沙诸<persName>佛</persName>。赞歎释迦。能为一切 <lb ed="X" n="0738c20"/><lb ed="R110" n="0524b16"/>世间说此难信之法。且各于其国赞歎此经。普劝信 <lb ed="X" n="0738c21"/><lb ed="R110" n="0524b17"/>受。夫世界无量。众生无量。法门差别亦应无量。是以 <lb ed="X" n="0738c22"/><lb ed="R110" n="0524b18"/>本师十二分教。随宜演说。各就当機。今云一切世间。 <lb ed="X" n="0738c23"/><lb ed="R110" n="0525a01"/>则此界不复拣择。云<persName>佛</persName><persName>佛</persName>同劝。则他方亦悉会归。喩 <lb ed="X" n="0738c24"/><lb ed="R110" n="0525a02"/>如群曜拱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0738001" n="0738001"/><g ref="#CB16108">󳻬</g>。万流赴海。以其为无量门中之总持门 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0739a" n="0739a"/> <lb ed="X" n="0739a01"/><lb ed="R110" n="0525a03"/>故。其证一。</p> <lb ed="X" n="0739a02"/><lb ed="R110" n="0525a04"/><p xml:id="pX62p0739a0201">无量寿经言。当来经灭。我以慈悲哀愍。特留此经。止 <lb ed="X" n="0739a03"/><lb ed="R110" n="0525a05"/>住百岁。众生値者。皆可得度。<note place="inline">准善见论法灭在万年後。以众生寿命百年灭 <lb ed="X" n="0739a04"/><lb ed="R110" n="0525a06"/>一岁计之。则正当人寿减至十岁时矣</note>又一说。经道灭後。弥陀名号。独 <lb ed="X" n="0739a05"/><lb ed="R110" n="0525a07"/>留不灭。<note place="inline">不记出何经典</note>法灭时分久近。诸说不同。新婆娑论。 <lb ed="X" n="0739a06"/><lb ed="R110" n="0525a08"/>最为谛当。论称<persName>世尊</persName>不决定说正法住灭久近者。欲 <lb ed="X" n="0739a07"/><lb ed="R110" n="0525a09"/>显正法随行法者住灭久近故。谓行法者。若行正法。 <lb ed="X" n="0739a08"/><lb ed="R110" n="0525a10"/>如<persName>佛</persName>在世时。及灭度未久时。则常住不灭。否则即灭。 <lb ed="X" n="0739a09"/><lb ed="R110" n="0525a11"/>正法有两种。一世俗正法。谓经律论等名句文身。二 <lb ed="X" n="0739a10"/><lb ed="R110" n="0525a12"/>勝義正法。谓无漏圣道。行法亦有二种。一持教法。谓 <lb ed="X" n="0739a11"/><lb ed="R110" n="0525a13"/>读诵经律论等。二持证法。谓修证无漏圣道。若持教 <lb ed="X" n="0739a12"/><lb ed="R110" n="0525a14"/>者相续不灭。能令世俗正法久住。若持证者相续不 <lb ed="X" n="0739a13"/><lb ed="R110" n="0525a15"/>灭。能令勝義正法久住云云。夫诸法无常。成必有毁。 <lb ed="X" n="0739a14"/><lb ed="R110" n="0525a16"/><persName>世尊</persName>哀愍众生。何不多留馀经。而但留此。又何不令 <lb ed="X" n="0739a15"/><lb ed="R110" n="0525a17"/>久留不灭。而仅百岁。盖馀经听灭。正显此一切具足。 <lb ed="X" n="0739a16"/><lb ed="R110" n="0525a18"/>一切现成之真心。历劫不灭。<note place="inline">或问若然。则真心本来不灭。何假<persName>世尊</persName>哀愍特 <lb ed="X" n="0739a17"/><lb ed="R110" n="0525b01"/>留。答。此之经留。正谓世俗正法名句文身。有相之物。成必有毁。非假<persName>佛</persName>力。焉能久留。若不久留。行法之人。何从 <lb ed="X" n="0739a18"/><lb ed="R110" n="0525b02"/>闻而生信。據此则净土门中。勝義世俗二种正法。皆留不灭</note>云百岁者。当<persName>佛</persName>在世时。 <lb ed="X" n="0739a19"/><lb ed="R110" n="0525b03"/>人寿早入减劫。极长大都百岁。故且就目前计之。犹 <lb ed="X" n="0739a20"/><lb ed="R110" n="0525b04"/>言众生灭尽。此经方灭。而众生前後相续。不入壞劫。 <lb ed="X" n="0739a21"/><lb ed="R110" n="0525b05"/>毕竟不灭。则此经亦毕竟不灭。<note place="inline">或问壞劫後空劫。经与众生。一切灭尽。此 <lb ed="X" n="0739a22"/><lb ed="R110" n="0525b06"/>一切具足。一切现成之真心。还不灭否。答不灭。若灭则不复能成。前经空劫後。安得复有现在世界。问既云空 <lb ed="X" n="0739a23"/><lb ed="R110" n="0525b07"/>劫。一切皆空。此心不灭。住于何处。答。待到尔时。为汝证明</note>不直言不灭者。正如新 <lb ed="X" n="0739a24"/><lb ed="R110" n="0525b08"/>婆娑论说。欲显正法住灭。随行法者住灭久近耳。是 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0739b" n="0739b"/> <lb ed="X" n="0739b01"/><lb ed="R110" n="0525b09"/>故弥陀亦有灭度。观音補处。观音亦有灭度。势至補 <lb ed="X" n="0739b02"/><lb ed="R110" n="0525b10"/>处。势至则永不灭度。此之灭度。亦当如新婆沙论说。 <lb ed="X" n="0739b03"/><lb ed="R110" n="0525b11"/>溯自法流东土。至汉魏时。无量寿经。始有译本。而自 <lb ed="X" n="0739b04"/><lb ed="R110" n="0525b12"/>惠远首倡到今。净土法门。旋兴旋废。即近例远。弥陀 <lb ed="X" n="0739b05"/><lb ed="R110" n="0525b13"/>观音住灭之理。可以微会。势至永不灭度者。以此法 <lb ed="X" n="0739b06"/><lb ed="R110" n="0525b14"/>为一切世间难信之法。虽当弥陀观音正法住时。犹 <lb ed="X" n="0739b07"/><lb ed="R110" n="0525b15"/>有隆替。久而弥光。至此始得<persName>佛</persName>化一统。盖此菩萨。以 <lb ed="X" n="0739b08"/><lb ed="R110" n="0525b16"/>念<persName>佛</persName>心。入无生忍。今于此界。摄念<persName>佛</persName>人。归于净土。是 <lb ed="X" n="0739b09"/><lb ed="R110" n="0525b17"/>以楞严会上。选择圆通。观音居前。势至殿後。馀二十 <lb ed="X" n="0739b10"/><lb ed="R110" n="0525b18"/>三菩萨。尽入包罗。二菩萨皆弥陀補处。势至尤为念 <lb ed="X" n="0739b11"/><lb ed="R110" n="0526a01"/><persName>佛</persName>初祖。足征一代时教成始成终不越乎此。即今普 <lb ed="X" n="0739b12"/><lb ed="R110" n="0526a02"/>门示现。及净土设施。世多崇尙。馀法门皆寥寥罕传。 <lb ed="X" n="0739b13"/><lb ed="R110" n="0526a03"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0739b1301" n="0739b1301"/><anchor xml:id="beg0739b1301" n="0739b1301"/>已<anchor xml:id="end0739b1301"/>有明征矣。其证二。</p> <lb ed="X" n="0739b14"/><lb ed="R110" n="0526a04"/><p xml:id="pX62p0739b1401">千经万论指归净土。乃至花严为众经中王。而普贤 <lb ed="X" n="0739b15"/><lb ed="R110" n="0526a05"/>行愿。亦以十八愿王。导归极乐。夫一切法界。无非华 <lb ed="X" n="0739b16"/><lb ed="R110" n="0526a06"/>藏法界。今不以净土归华藏。转以华藏归净土者。不 <lb ed="X" n="0739b17"/><lb ed="R110" n="0526a07"/>但华藏极乐同一土。遮那弥陀同一身。一多原自互 <lb ed="X" n="0739b18"/><lb ed="R110" n="0526a08"/>摄。小大不妨相入。良以一切法界。皆唯众生心作心 <lb ed="X" n="0739b19"/><lb ed="R110" n="0526a09"/>是。<note place="inline">详见无量寿经纲宗篇</note>是故众生无尽。作是无尽。法界无尽。 <lb ed="X" n="0739b20"/><lb ed="R110" n="0526a10"/>此作是心。不即现前介尔之一念。亦不離现前介尔 <lb ed="X" n="0739b21"/><lb ed="R110" n="0526a11"/>之一念。穷根究源。只是本来一切具足。一切现成。无 <lb ed="X" n="0739b22"/><lb ed="R110" n="0526a12"/>可譬况。强名真心。虽在闷绝无记。未尝断灭。三涂剧 <lb ed="X" n="0739b23"/><lb ed="R110" n="0526a13"/>苦。宛尔逍遥。是以花严四法界无量法门。横说竖说。 <lb ed="X" n="0739b24"/><lb ed="R110" n="0526a14"/>漫无归宿。不得不归宿净土。而善财五十三参。处处 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0739c" n="0739c"/> <lb ed="X" n="0739c01"/><lb ed="R110" n="0526a15"/>唱言我<anchor xml:id="nkr_note_add_0739c0101" n="0739c0101"/><anchor xml:id="beg0739c0101" n="0739c0101"/>已<anchor xml:id="end0739c0101"/>先发阿耨多罗三藐三菩提心。亦正指此。 <lb ed="X" n="0739c02"/><lb ed="R110" n="0526a16"/>其证三。</p> <lb ed="X" n="0739c03"/><lb ed="R110" n="0526a17"/><p xml:id="pX62p0739c0301">诸经法门。不外除名遣相。遣除之极。至于无可遣除。 <lb ed="X" n="0739c04"/><lb ed="R110" n="0526a18"/>乃显真如。净土法门。一味建立名相。建立之极。至于 <lb ed="X" n="0739c05"/><lb ed="R110" n="0526b01"/>无可建立。当体真如。所以然者。譬如斗斛量米。诸经 <lb ed="X" n="0739c06"/><lb ed="R110" n="0526b02"/>法门。意在擧似容积。故必倾尽米粒。方显全量。净土 <lb ed="X" n="0739c07"/><lb ed="R110" n="0526b03"/>法门。即以满盛之米粒。实证容积之全量。见米即知。 <lb ed="X" n="0739c08"/><lb ed="R110" n="0526b04"/>不待算数是知诸经遣除正为净土建立犹之倾尽 <lb ed="X" n="0739c09"/><lb ed="R110" n="0526b05"/>米粒以显全量正为推求容积以量米粒<note place="interlinear">以大辩才说真空法</note>若不尔者 <lb ed="X" n="0739c10"/><lb ed="R110" n="0526b06"/>空知其量。而不量米。同无斗斛。非中道第一義空矣。 <lb ed="X" n="0739c11"/><lb ed="R110" n="0526b07"/>其证四。</p> <lb ed="X" n="0739c12"/><lb ed="R110" n="0526b08"/><p xml:id="pX62p0739c1201">色身即法身。妄念即正觉。全体大用。具足现成。诸大 <lb ed="X" n="0739c13"/><lb ed="R110" n="0526b09"/>乘经。廣谈理性。莫要于此。净土诸经不然。功德莊严。 <lb ed="X" n="0739c14"/><lb ed="R110" n="0526b10"/>不外根尘。且但说事。<note place="inline">十六观经。诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>。是法界身八句。亦是说事。以显观体。本文 <lb ed="X" n="0739c15"/><lb ed="R110" n="0526b11"/>自明</note>不说理。但说修。不说性。所以者何。种种言说。皆是 <lb ed="X" n="0739c16"/><lb ed="R110" n="0526b12"/>名相有对待法。唯此廣大心体。一切现成一切具足。 <lb ed="X" n="0739c17"/><lb ed="R110" n="0526b13"/>绝代无对。而体不可见。假用方明。无奈众生多生惑 <lb ed="X" n="0739c18"/><lb ed="R110" n="0526b14"/>习。欲为其本。致为名相所转。迷头认影。千言万语。愈 <lb ed="X" n="0739c19"/><lb ed="R110" n="0526b15"/>辨愈惑。于是弥陀彻底悲心。随顺病情。方便与药。即 <lb ed="X" n="0739c20"/><lb ed="R110" n="0526b16"/>彼欲心。塡我愿海。还以愿海。摄彼欲心。俾此一切现 <lb ed="X" n="0739c21"/><lb ed="R110" n="0526b17"/>成。一切具足之理性。全成事修。即体即用。觌面呈露。 <lb ed="X" n="0739c22"/><lb ed="R110" n="0526b18"/>不待言说。故于净秽苦乐一如之中。特地翻深出浅。 <lb ed="X" n="0739c23"/><lb ed="R110" n="0527a01"/>分别彼此缘净还他净秽还他秽乐还他乐苦还他 <lb ed="X" n="0739c24"/><lb ed="R110" n="0527a02"/>苦<note place="interlinear">如以浊水淸水二水同一净</note>。正显此一念用处。全真起妄。尙自一切现成。一切 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0740a" n="0740a"/> <lb ed="X" n="0740a01"/><lb ed="R110" n="0527a03"/>具足。绝待无对。况在本体。是以说理说性。转成剩言。 <lb ed="X" n="0740a02"/><lb ed="R110" n="0527a04"/>而说事说修。正非分外。以众生当体现成众生具足 <lb ed="X" n="0740a03"/><lb ed="R110" n="0527a05"/>众生故。譬如富家财库宝藏。现成具足。簿籍分明。毕 <lb ed="X" n="0740a04"/><lb ed="R110" n="0527a06"/>竟逐一检对。尤为亲切。故知诸经所诠。无非证成净 <lb ed="X" n="0740a05"/><lb ed="R110" n="0527a07"/>土。其证五。</p> <lb ed="X" n="0740a06"/><lb ed="R110" n="0527a08"/><p xml:id="pX62p0740a0601">宗门刬除知见。一一消归脚跟下。净土即众生知见。 <lb ed="X" n="0740a07"/><lb ed="R110" n="0527a09"/>入<persName>佛</persName>知见。一一消归他<persName>佛</persName>。所以然者。无念心体。唯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0740a08"/><lb ed="R110" n="0527a10"/>独证。此心体横互十方。竖穷三际。弥陀所证光明无 <lb ed="X" n="0740a09"/><lb ed="R110" n="0527a11"/>量。寿命无量。即是此心。众生原与弥陀公共。但为念 <lb ed="X" n="0740a10"/><lb ed="R110" n="0527a12"/>念不停。无由证得。然现前瞥尔一念起时。即是此心 <lb ed="X" n="0740a11"/><lb ed="R110" n="0527a13"/>用处。是以乍闻<persName>佛</persName>名。或闻此经。不觉身心踊跃。便是 <lb ed="X" n="0740a12"/><lb ed="R110" n="0527a14"/>从体起用。因而起念念<persName>佛</persName>。便是摄用归体。久久纯熟。 <lb ed="X" n="0740a13"/><lb ed="R110" n="0527a15"/>任运自念。便是体用一如。宗门就无念处直指心体。 <lb ed="X" n="0740a14"/><lb ed="R110" n="0527a16"/>不立他<persName>佛</persName>。故曰不用求真。唯须息见。此中理谛。诸经 <lb ed="X" n="0740a15"/><lb ed="R110" n="0527a17"/>非不廣谈。但未切指下手工夫。建立专门。故称教外 <lb ed="X" n="0740a16"/><lb ed="R110" n="0527a18"/>别传。净土即有念时会取心体。专仗他<persName>佛</persName>。<note place="inline">净土法门。以专念他 <lb ed="X" n="0740a17"/><lb ed="R110" n="0527b01"/><persName>佛</persName>。为的的正宗。幷无念自<persName>佛</persName>。念自他<persName>佛</persName>。念实相<persName>佛</persName>。详辨在後</note>故曰托外義成。唯心 <lb ed="X" n="0740a18"/><lb ed="R110" n="0527b02"/>观立此中理谛诸经既多散见而又特说三经归根 <lb ed="X" n="0740a19"/><lb ed="R110" n="0527b03"/>一念。以总束之。乃真教内别传也<note place="interlinear">四字得未曾有</note>。论法门之亲切妙 <lb ed="X" n="0740a20"/><lb ed="R110" n="0527b04"/>密。千了百当。自然禅宗独勝。净土则拖泥带水。似乎 <lb ed="X" n="0740a21"/><lb ed="R110" n="0527b05"/>专接钝根。不知此拖泥带水。<note place="inline">近来禅客坚执门户。见从上祖师语录中拖泥 <lb ed="X" n="0740a22"/><lb ed="R110" n="0527b06"/>带水处。偏能穿凿解会。不知我释迦一生所说种种法门。无非拖泥带水。而净土为尤甚。若能从净土中荐取 <lb ed="X" n="0740a23"/><lb ed="R110" n="0527b07"/>得。管教掀翻禅榻矣</note>正是将彼所谓两面回途。三关进步。一齐 <lb ed="X" n="0740a24"/><lb ed="R110" n="0527b08"/>越过。<note place="inline">设有禅客不肯云。敢问如何是初关。答曰。南无阿弥陀<persName>佛</persName>。如何是褈关。答曰。南无阿弥陀<persName>佛</persName>。如 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0740b" n="0740b"/> <lb ed="X" n="0740b01"/><lb ed="R110" n="0527b09"/>何是透三关句。答曰。南无阿弥陀<persName>佛</persName>。还有末後牢关聻。答曰。逢人但与么擧</note>唯上根方能 <lb ed="X" n="0740b02"/><lb ed="R110" n="0527b10"/>信入。<note place="inline">从上禅门宗匠。永明而下诸大老。最後皆归心净土。从可知矣</note>即中下亦自入 <lb ed="X" n="0740b03"/><lb ed="R110" n="0527b11"/><g ref="#CB17393">国</g>中<note place="interlinear">不知信受此说除是木人名肠</note>。是以不立悟门。更无悟门也。不尙参究。无可再 <lb ed="X" n="0740b04"/><lb ed="R110" n="0527b12"/>参也。三性中不落无记。<note place="inline">近人不识无记性往往误当心空故辨之</note>有念摄 <lb ed="X" n="0740b05"/><lb ed="R110" n="0527b13"/>持也。得手後不堕死水。当念活鱍也。唯然故闻名皆 <lb ed="X" n="0740b06"/><lb ed="R110" n="0527b14"/>得不退。凡夫例登補处。藕益所谓上善一处。是生同 <lb ed="X" n="0740b07"/><lb ed="R110" n="0527b15"/>居。即<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b0701" n="0740b0701"/><anchor xml:id="beg0740b0701" n="0740b0701"/>已<anchor xml:id="end0740b0701"/>横生上三土。一生補<persName>佛</persName>。是位不退。即<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b0702" n="0740b0702"/><anchor xml:id="beg0740b0702" n="0740b0702"/>已<anchor xml:id="end0740b0702"/>圆证 <lb ed="X" n="0740b08"/><lb ed="R110" n="0527b16"/>三不退。较彼顿悟正因。仅为出尘阶渐。生生不退。始 <lb ed="X" n="0740b09"/><lb ed="R110" n="0527b17"/>可期于<persName>佛</persName>阶者。不可同日语矣。故知此法门包尽宗 <lb ed="X" n="0740b10"/><lb ed="R110" n="0527b18"/>教。为教内别传。大集经云。若人但念阿弥陀。是为无 <lb ed="X" n="0740b11"/><lb ed="R110" n="0528a01"/>上深妙禅。<note place="inline">近人但著眼此禅字。便谓禅即净。净即禅。不知上句特下但念二字。下句特下是为 <lb ed="X" n="0740b12"/><lb ed="R110" n="0528a02"/>无上深妙六字。经意分明以净摄禅。可见不念阿弥陀。不妨是禅。而不为无上深妙禅。曷审思之</note>至 <lb ed="X" n="0740b13"/><lb ed="R110" n="0528a03"/>心想像见<persName>佛</persName>时。即是不生不灭法。正谓此也。其证六。 <lb ed="X" n="0740b14"/><lb ed="R110" n="0528a04"/><note place="inline">此条宗家阅之。不妨不肯。姑擧一重公案。与诸方商量。香<anchor xml:id="nkr_note_orig_0740001" n="0740001"/>〔巖〕颂云。去年贫未是贫。今年贫始是贫。去年贫无立 <lb ed="X" n="0740b15"/><lb ed="R110" n="0528a05"/>锥之地。今年贫锥也无。仰山道。<persName>如来</persName>禅许汝会。祖师禅未梦见在。香〔巖〕复云。我有一機。瞬目视伊。若还不会。别 <lb ed="X" n="0740b16"/><lb ed="R110" n="0528a06"/>唤沙弥。仰山大喜云。且喜汝会得祖师禅。遂报沩山证明之。近人多谓香〔巖〕前说。正是祖师禅。後说正是<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0740b17"/><lb ed="R110" n="0528a07"/>禅。而仰山偏顚倒说。沩仰家风。大都如此。余谓如此判煞。正好被两公将黑豆换却眼睛。且道应如何判。若道 <lb ed="X" n="0740b18"/><lb ed="R110" n="0528a08"/>作家居士。宛尔不同。又正好被我俗汉将黑豆换却眼睛。毕竟应如何判。莫是道合取狗口。莫是默然良久。莫 <lb ed="X" n="0740b19"/><lb ed="R110" n="0528a09"/>是打一圆相。喝一喝掩耳便走。拂袖便行。拦腮与掌。擘胸进拳。饶你将从上老古锥所有一络索。倾情搬尽。又 <lb ed="X" n="0740b20"/><lb ed="R110" n="0528a10"/>正好自家将黑豆换却眼睛。毕竟应如何判</note>有此六证。行者自可深入法 <lb ed="X" n="0740b21"/><lb ed="R110" n="0528a11"/>门。不为他歧所惑矣。然其中犹有千古淆讹公案。不 <lb ed="X" n="0740b22"/><lb ed="R110" n="0528a12"/>得不明辨者。唯心净土。自性弥陀二语。古人原恐学 <lb ed="X" n="0740b23"/><lb ed="R110" n="0528a13"/>者高推圣境。不敢承当。特为亲切言之。以见人人有 <lb ed="X" n="0740b24"/><lb ed="R110" n="0528a14"/>分。乃後人又因此误解。以为<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b2401" n="0740b2401"/><anchor xml:id="beg0740b2401" n="0740b2401"/>但<anchor xml:id="end0740b2401"/>净其心。极乐不離当 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0740c" n="0740c"/> <lb ed="X" n="0740c01"/><lb ed="R110" n="0528a15"/>下。但了此性。弥陀原非别人。说土说<persName>佛</persName>。纯是寓言。则 <lb ed="X" n="0740c02"/><lb ed="R110" n="0528a16"/>毫厘之差。天地悬隔。于是莲池藕益诸大老。又痛辨 <lb ed="X" n="0740c03"/><lb ed="R110" n="0528a17"/>之。谓净土乃唯心之净土。实有可到之地。弥陀乃自 <lb ed="X" n="0740c04"/><lb ed="R110" n="0528a18"/>性之弥陀。实有可见之人。斯亦苦心分明之极矣。而 <lb ed="X" n="0740c05"/><lb ed="R110" n="0528b01"/>至今学者。犹儱侗颟顸。咬嚼不烂。推原其故。总由離 <lb ed="X" n="0740c06"/><lb ed="R110" n="0528b02"/>句绝非。种种元妙理解。结习难忘。不觉微涉恒真净 <lb ed="X" n="0740c07"/><lb ed="R110" n="0528b03"/>土化现净土两门。时露楮墨。致令读者借此躲跟。不 <lb ed="X" n="0740c08"/><lb ed="R110" n="0528b04"/>知实际理地。圆融行布。原不相妨。而法门则判然不 <lb ed="X" n="0740c09"/><lb ed="R110" n="0528b05"/>容混滥也。今不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0740c0901" n="0740c0901"/><anchor xml:id="beg0740c0901" n="0740c0901"/>已<anchor xml:id="end0740c0901"/>甘招口业。将此二语。破句读作 <lb ed="X" n="0740c10"/><lb ed="R110" n="0528b06"/>何为唯心。则净土是。何为自性。则弥陀是。所以然者。 <lb ed="X" n="0740c11"/><lb ed="R110" n="0528b07"/>不到净土。焉证唯心。现在妄想。不名心也。不见弥陀。 <lb ed="X" n="0740c12"/><lb ed="R110" n="0528b08"/>安了自性。现在业识。不名性也。夫所以反复详辨唯 <lb ed="X" n="0740c13"/><lb ed="R110" n="0528b09"/>心自性者。为欲使人依经所说。深知彼土之他<persName>佛</persName>。即 <lb ed="X" n="0740c14"/><lb ed="R110" n="0528b10"/>是自<persName>佛</persName>。彼土有相之他<persName>佛</persName>。即是自性无相之实相<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0740c15"/><lb ed="R110" n="0528b11"/>而不碍有他也。今又以为既是自<persName>佛</persName>实相<persName>佛</persName>。便念自 <lb ed="X" n="0740c16"/><lb ed="R110" n="0528b12"/><persName>佛</persName>实相<persName>佛</persName>。则始终是他见未忘。他见未忘。则始终是 <lb ed="X" n="0740c17"/><lb ed="R110" n="0528b13"/>我执不化。念念之间。尽成大小<name role="" type="person">铁围山</name>。褈褈障碍。西 <lb ed="X" n="0740c18"/><lb ed="R110" n="0528b14"/>方极乐。去此十万亿刹之程途未为远在。且必回他 <lb ed="X" n="0740c19"/><lb ed="R110" n="0528b15"/>作自。而後可以证心了性。则能念所念之阿弥陀<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0740c20"/><lb ed="R110" n="0528b16"/>四字。毕竟与唯心自性四字。名相不同。何不直念唯 <lb ed="X" n="0740c21"/><lb ed="R110" n="0528b17"/>心自性四字之为径捷。而复多此之绕耶。是故此宗 <lb ed="X" n="0740c22"/><lb ed="R110" n="0528b18"/>专念他<persName>佛</persName>。稍涉意见。便成大法魔殃。戒之戒之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0740c23"/><lb ed="R110" n="0529a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无量寿经纲宗</cb:mulu><head>无量寿经纲宗</head> <lb ed="X" n="0740c24"/><lb ed="R110" n="0529a02"/><p xml:id="pX62p0740c2401">出世无法。即世法中。修证圆满。不见有法。名曰出世。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0741a" n="0741a"/> <lb ed="X" n="0741a01"/><lb ed="R110" n="0529a03"/>以自心性本无出入。称出入者。分别凡圣。但换其名。 <lb ed="X" n="0741a02"/><lb ed="R110" n="0529a04"/>不换其体。此乃<persName>佛</persName>说一切经中第一真实圆顿了義。 <lb ed="X" n="0741a03"/><lb ed="R110" n="0529a05"/>不如是说。即皆魔说。诸经法门。廣谈性相。不壞世谛。 <lb ed="X" n="0741a04"/><lb ed="R110" n="0529a06"/>密说此也。净土法门。无量寿经。专谈世谛。包罗性相。 <lb ed="X" n="0741a05"/><lb ed="R110" n="0529a07"/>显说此也。约而擧之。有六要门。其第一者。世间人民。 <lb ed="X" n="0741a06"/><lb ed="R110" n="0529a08"/><note place="inline">四字本经节节特提</note>五伦为本。因欲所蔽。都无義理。不成法度。 <lb ed="X" n="0741a07"/><lb ed="R110" n="0529a09"/>臣欺其君。子欺其父。兄弟夫妇。中外知识。更相欺诳。 <lb ed="X" n="0741a08"/><lb ed="R110" n="0529a10"/><note place="inline">七句经文</note>是故当经。苦心诲喩。教令修善。<note place="inline">二句经文</note>反复开示。 <lb ed="X" n="0741a09"/><lb ed="R110" n="0529a11"/>二千馀言。归重人伦。处处特提。再三不倦。且复悬记 <lb ed="X" n="0741a10"/><lb ed="R110" n="0529a12"/>当来经灭。唯此独留。化度无尽。是则人道一日不壞。 <lb ed="X" n="0741a11"/><lb ed="R110" n="0529a13"/>此经典亦一日不壞。我<persName>佛</persName><persName>如来</persName>出世因缘。设教本末。 <lb ed="X" n="0741a12"/><lb ed="R110" n="0529a14"/>昭若日星。苟有心胸。应同信受。其第二者。世间人民。 <lb ed="X" n="0741a13"/><lb ed="R110" n="0529a15"/>幽明共理。明有国法。幽有天神。因欲所蔽。无礼无義。 <lb ed="X" n="0741a14"/><lb ed="R110" n="0529a16"/>无所顾难。王法牢狱。不肯畏愼。不畏天地。神明日月。 <lb ed="X" n="0741a15"/><lb ed="R110" n="0529a17"/>自用偃𠐻。谓可常尔。<note place="inline">八句经文</note>是故当经。开陈报应。神道 <lb ed="X" n="0741a16"/><lb ed="R110" n="0529a18"/>设教。摹写情状。前後褈叠。累数百言。令知儆戒。其第 <lb ed="X" n="0741a17"/><lb ed="R110" n="0529b01"/>三者。世间之民。治生为急。因欲所蔽。徙倚懈惰。不肯 <lb ed="X" n="0741a18"/><lb ed="R110" n="0529b02"/>作善。治身修业。家室眷属。饥寒困苦。耽酒嗜美。饮食 <lb ed="X" n="0741a19"/><lb ed="R110" n="0529b03"/>无度。肆心荡逸。鲁扈觝突。无尊无卑。无贫无富。少长 <lb ed="X" n="0741a20"/><lb ed="R110" n="0529b04"/>男女。共忧钱财。<note place="inline">十三句经文</note>是故当经。慇重特提。父子兄 <lb ed="X" n="0741a21"/><lb ed="R110" n="0529b05"/>弟。夫妇家室。中外亲属。当相敬爱。无相憎嫉。有无相 <lb ed="X" n="0741a22"/><lb ed="R110" n="0529b06"/>通。无得贪惜。<note place="inline">六句经文</note>为说报应。警其游惰。化其吝私。令 <lb ed="X" n="0741a23"/><lb ed="R110" n="0529b07"/>安生理。其第四者。世间人民。生死死生。本是常理。因 <lb ed="X" n="0741a24"/><lb ed="R110" n="0529b08"/>欲所蔽。恋著形寿。昧自心性。本无生死。蒙冥觝突。不 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0741b" n="0741b"/> <lb ed="X" n="0741b01"/><lb ed="R110" n="0529b09"/>信经法。<note place="inline">二句经文</note>生大邪见。作诸魔业。或撥因果。弃有觅 <lb ed="X" n="0741b02"/><lb ed="R110" n="0529b10"/>空。或弄识神。认贼为子。或修仙业。长生久视。或习邪 <lb ed="X" n="0741b03"/><lb ed="R110" n="0529b11"/>定。空散消沉。是故当经。开示五趣。决正生死。泥洹之 <lb ed="X" n="0741b04"/><lb ed="R110" n="0529b12"/>道。<note place="inline">三句经文</note>节节唱言。自然三涂。无量苦恼。辗转其中。世 <lb ed="X" n="0741b05"/><lb ed="R110" n="0529b13"/>世纍劫。无有出期。难得解脱。痛不可言。令捨五恶。令 <lb ed="X" n="0741b06"/><lb ed="R110" n="0529b14"/>持五善。<note place="inline">九句经文</note>专谈世谛。具如上陈。褈褈诲勉。三辈往 <lb ed="X" n="0741b07"/><lb ed="R110" n="0529b15"/>生。皆言临终。<persName>佛</persName>来接引。观经小本。亦同此说。不许现 <lb ed="X" n="0741b08"/><lb ed="R110" n="0529b16"/>生。空谈妙悟。又复唱言。善人行善。从乐入乐。从明入 <lb ed="X" n="0741b09"/><lb ed="R110" n="0529b17"/>明。恶人行恶。从苦入苦。从冥入冥。<note place="inline">六句经文</note>不讳生死。断 <lb ed="X" n="0741b10"/><lb ed="R110" n="0529b18"/>诸疑网。其第五者。世间人民。如上种种。既因欲故。作 <lb ed="X" n="0741b11"/><lb ed="R110" n="0530a01"/>诸罪本。穷欲之原。即是<persName>佛</persName>性。全真起妄。不可断除。摄 <lb ed="X" n="0741b12"/><lb ed="R110" n="0530a02"/>妄归真。还从欲入。是故当经。阿弥陀<persName>佛</persName>。开大愿门。随 <lb ed="X" n="0741b13"/><lb ed="R110" n="0530a03"/>顺众欲。莊严净土。令生彼者。唯身所适。意之所念。眼 <lb ed="X" n="0741b14"/><lb ed="R110" n="0530a04"/>色耳声。鼻香口味。勝妙自然。尽满所欲。自身眷属。颜 <lb ed="X" n="0741b15"/><lb ed="R110" n="0530a05"/>貌光明。与<persName>佛</persName>齐等。亦满所欲。寿命无量。皆与<persName>佛</persName>同。长 <lb ed="X" n="0741b16"/><lb ed="R110" n="0530a06"/>聚不散。亦满所欲。愿来度世。修短自如。亦满所欲。是 <lb ed="X" n="0741b17"/><lb ed="R110" n="0530a07"/>种种欲。即生死本。为涅槃因。就路还家。至极直捷。是 <lb ed="X" n="0741b18"/><lb ed="R110" n="0530a08"/>故唱言。宜自决断。端身正行。益作诸善。修己洁净。洗 <lb ed="X" n="0741b19"/><lb ed="R110" n="0530a09"/>除心垢。言行忠信。表裡相应。人能自度。转相拯济。精 <lb ed="X" n="0741b20"/><lb ed="R110" n="0530a10"/>明求愿。积纍善本。<note place="inline">十一句经文</note>一世勤苦。亦须臾间。後生 <lb ed="X" n="0741b21"/><lb ed="R110" n="0530a11"/>彼国。快乐无极。<note place="inline">四句经文。略润节之</note>法门善巧。至实非权。以離 <lb ed="X" n="0741b22"/><lb ed="R110" n="0530a12"/>俗谛。别无真谛。非一二故。其第六者。世间人民。不识 <lb ed="X" n="0741b23"/><lb ed="R110" n="0530a13"/>自心。有如是力。闻斯经典。初念生信。转念生疑。还为 <lb ed="X" n="0741b24"/><lb ed="R110" n="0530a14"/>欲牵。念世五欲。念既不一。入善无门。善又多途。注念 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0741c" n="0741c"/> <lb ed="X" n="0741c01"/><lb ed="R110" n="0530a15"/>无所。弥陀大慈。现身说法。令专念<anchor xml:id="nkr_note_add_0741c0101" n="0741c0101"/><anchor xml:id="beg0741c0101" n="0741c0101"/>已<anchor xml:id="end0741c0101"/>。闢直捷路。为总 <lb ed="X" n="0741c02"/><lb ed="R110" n="0530a16"/>持门。以一<persName>佛</persName>名。名一切善。回一切念。念一<persName>佛</persName>名。正当 <lb ed="X" n="0741c03"/><lb ed="R110" n="0530a17"/>念时。馀念自断。久久纯熟。欲累渐轻。触境遇缘。此念 <lb ed="X" n="0741c04"/><lb ed="R110" n="0530a18"/>先发。何善不集。何恶不除。熟极两忘。证自心体。是故 <lb ed="X" n="0741c05"/><lb ed="R110" n="0530b01"/>当经。六八愿中。其十八云。设我得<persName>佛</persName>。十方众生。至心 <lb ed="X" n="0741c06"/><lb ed="R110" n="0530b02"/>信乐。欲生我国。乃至十念。若不生者。不取正觉。<note place="inline">七句经文</note> <lb ed="X" n="0741c07"/><lb ed="R110" n="0530b03"/>又本师云。信心欢喜。乃至一念。至心迴向。欲生彼国。 <lb ed="X" n="0741c08"/><lb ed="R110" n="0530b04"/>即得往生。住不退转。<note place="inline">六句经文</note>观经劝信。小本劝愿。<note place="inline">相传作观 <lb ed="X" n="0741c09"/><lb ed="R110" n="0530b05"/>经劝行。小本劝信。非也。当经文義自明。善读者自能得之。不待详辨</note>皆同此说。此六要 <lb ed="X" n="0741c10"/><lb ed="R110" n="0530b06"/>门。如大医王。曲体病情。次第与药。前三对症。急则治 <lb ed="X" n="0741c11"/><lb ed="R110" n="0530b07"/>标。第四断根。令不变复。所以者何。欲生恶死。凡人常 <lb ed="X" n="0741c12"/><lb ed="R110" n="0530b08"/>情。转凡成圣。幸赖有此。若不恶死。则不可教。恶而能 <lb ed="X" n="0741c13"/><lb ed="R110" n="0530b09"/>免。亦不可教。知不能免。听之不恶。仍不可教。虽必不 <lb ed="X" n="0741c14"/><lb ed="R110" n="0530b10"/>免。而毕竟恶。乃可以教。缘恶之源。即从欲起。而欲之 <lb ed="X" n="0741c15"/><lb ed="R110" n="0530b11"/>极。无过乐生。是故唱言。人在世间。爱欲之中。独生独 <lb ed="X" n="0741c16"/><lb ed="R110" n="0530b12"/>死。独去独来。苦乐之地。身自当之。无有代者。善恶变 <lb ed="X" n="0741c17"/><lb ed="R110" n="0530b13"/>化。殃福异处。当熟思计。远離众恶。择其善者。勤而行 <lb ed="X" n="0741c18"/><lb ed="R110" n="0530b14"/>之。爱欲荣华。不可常保。皆当别離。无可乐者。<note place="inline">十七句经文</note> <lb ed="X" n="0741c19"/><lb ed="R110" n="0530b15"/>欲得常乐。当求往生。欲得往生。当积众善。欲积众善。 <lb ed="X" n="0741c20"/><lb ed="R110" n="0530b16"/>当尽伦纪。苦心孤诣。截断众流。如是如是。第五培本。 <lb ed="X" n="0741c21"/><lb ed="R110" n="0530b17"/>本者唯心。心体无念。遍十法界。无明业识。揽境局一。 <lb ed="X" n="0741c22"/><lb ed="R110" n="0530b18"/>馀界似隔。而互隐现。随了别之。成念起灭。此了别识。 <lb ed="X" n="0741c23"/><lb ed="R110" n="0531a01"/>如镜之光。不即镜体。不離镜体。但患局一。不可强无。 <lb ed="X" n="0741c24"/><lb ed="R110" n="0531a02"/>大圣权巧。开念<persName>佛</persName>门。因其局一。而不自知。谓为本尔。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0742a" n="0742a"/> <lb ed="X" n="0742a01"/><lb ed="R110" n="0531a03"/>故令擧念。自局一<persName>佛</persName>。不局馀者。因此业识。由欲障生。 <lb ed="X" n="0742a02"/><lb ed="R110" n="0531a04"/>欲无厌期。原即<persName>佛</persName>性。唯<persName>佛</persName>法界。光明寿命。功德莊严。 <lb ed="X" n="0742a03"/><lb ed="R110" n="0531a05"/>无量无边。勝妙殊特。能满所欲。发其肯心。行者当知。 <lb ed="X" n="0742a04"/><lb ed="R110" n="0531a06"/>诸<persName>佛</persName>国土。非寓非幻。皆是实有。若不实者。虽念无成。 <lb ed="X" n="0742a05"/><lb ed="R110" n="0531a07"/>故观经言。是心作<persName>佛</persName>。是心是<persName>佛</persName>。语极明显。唯其本是。 <lb ed="X" n="0742a06"/><lb ed="R110" n="0531a08"/>所以可作。譬如蒸沙。终不成饭。沙非米故。唯其可作。 <lb ed="X" n="0742a07"/><lb ed="R110" n="0531a09"/>方显本是。譬如生米。亦不名饭。煮斯成故。又复当知。 <lb ed="X" n="0742a08"/><lb ed="R110" n="0531a10"/><persName>佛</persName>界既尔。馀界亦然。无非自心。全作全是。全是全作。 <lb ed="X" n="0742a09"/><lb ed="R110" n="0531a11"/>何有苦乐。而容欲恶。纔有欲恶。即复自局。多生以来。 <lb ed="X" n="0742a10"/><lb ed="R110" n="0531a12"/>不自觉知。念念不停。局于六道。故现六道。今回此念。 <lb ed="X" n="0742a11"/><lb ed="R110" n="0531a13"/>念念不停。局于净土。自现净土。现净土<anchor xml:id="nkr_note_add_0742a1101" n="0742a1101"/><anchor xml:id="beg0742a1101" n="0742a1101"/>已<anchor xml:id="end0742a1101"/>。确然证得。 <lb ed="X" n="0742a12"/><lb ed="R110" n="0531a14"/>唯是自心。而亦宛然。非无净土。可知馀界。亦唯自心。 <lb ed="X" n="0742a13"/><lb ed="R110" n="0531a15"/>善恶因果。决定不虚。苦乐境缘。自然顺应。如元气复。 <lb ed="X" n="0742a14"/><lb ed="R110" n="0531a16"/>病药两捐。自在无碍。第六药引。导引诸药。深入病所。 <lb ed="X" n="0742a15"/><lb ed="R110" n="0531a17"/>非此不灵。众生业识。积劫沉疴。穷推病源。从我执起。 <lb ed="X" n="0742a16"/><lb ed="R110" n="0531a18"/>此执有二。遍计我执。名为见我。俱生我执。名为慢我。 <lb ed="X" n="0742a17"/><lb ed="R110" n="0531b01"/>前粗後细。二乘菩萨。犹所不免。若不抉去。虽药无功。 <lb ed="X" n="0742a18"/><lb ed="R110" n="0531b02"/>或反增病。弥陀悲智。照了此执。猝难遣忘。随顺其情。 <lb ed="X" n="0742a19"/><lb ed="R110" n="0531b03"/>故现我相。以我名字。令他执持。所以者何。二种我相。 <lb ed="X" n="0742a20"/><lb ed="R110" n="0531b04"/>均对馀他。隐自主宰。若他主宰。如仆从主。我听命他。 <lb ed="X" n="0742a21"/><lb ed="R110" n="0531b05"/>则我虚立。假名为我。自无可执。行者当知。弥陀往昔。 <lb ed="X" n="0742a22"/><lb ed="R110" n="0531b06"/>兆载永劫。为我等故。积殖众德。严净国土。难捨能捨。 <lb ed="X" n="0742a23"/><lb ed="R110" n="0531b07"/>难忍难忍。难行能行。具足修满。六八大愿。接引我等。 <lb ed="X" n="0742a24"/><lb ed="R110" n="0531b08"/>而令我修。只是平常。日用闲事。初无少难。但称他名。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0742b" n="0742b"/> <lb ed="X" n="0742b01"/><lb ed="R110" n="0531b09"/>发愿迴向。尽形不废。即得往生。又其国土。超勝独妙。 <lb ed="X" n="0742b02"/><lb ed="R110" n="0531b10"/>如我所欲。一切具足。不费我力。我所爱乐。为创现成。 <lb ed="X" n="0742b03"/><lb ed="R110" n="0531b11"/>我所苦累。为祛现成。我有功德。未能修者。为修现成。 <lb ed="X" n="0742b04"/><lb ed="R110" n="0531b12"/>我有愿力。未能满者。为满现成。即今一念。能念于他。 <lb ed="X" n="0742b05"/><lb ed="R110" n="0531b13"/>亦他宏誓。历劫感我。我不自由。自非夙世。与我缘深。 <lb ed="X" n="0742b06"/><lb ed="R110" n="0531b14"/>安能如是。如是信入。生大欢喜。作必生想。一心亦生。 <lb ed="X" n="0742b07"/><lb ed="R110" n="0531b15"/>散心亦生。二六时中。不妨作务。默自称念。亦复不妨。 <lb ed="X" n="0742b08"/><lb ed="R110" n="0531b16"/>念念有我。缘称名故。为名所转。早自念念。全翻向他。 <lb ed="X" n="0742b09"/><lb ed="R110" n="0531b17"/>法门巧密。名字功德。利益之大。超过十方。弥陀所独。 <lb ed="X" n="0742b10"/><lb ed="R110" n="0531b18"/><note place="inline">诸<persName>佛</persName>皆有宏愿。接引众生。或相好。或音声。或光或通。大同小异。而名字接引。则弥陀所独</note>是故当 <lb ed="X" n="0742b11"/><lb ed="R110" n="0532a01"/>经。六八愿中。称我名字。闻我名字。居三之一。<note place="inline">共十七见。其一 <lb ed="X" n="0742b12"/><lb ed="R110" n="0532a02"/>言乃至十念。不明著名号二字</note>而本师言。生彼<persName>佛</persName>国。诸菩萨等。所可 <lb ed="X" n="0742b13"/><lb ed="R110" n="0532a03"/>讲说。常宣正法。随顺智慧。无违无失。于其国土。所有 <lb ed="X" n="0742b14"/><lb ed="R110" n="0532a04"/>万物。无我所心。无染著心。去来进止。情无所繫。随意 <lb ed="X" n="0742b15"/><lb ed="R110" n="0532a05"/>自在。无所适莫。无彼无我。无竞无讼。<note place="inline">十六句经文</note>种种功 <lb ed="X" n="0742b16"/><lb ed="R110" n="0532a06"/>德。八百馀言。以法无我。建首为本。足知此经。往生正 <lb ed="X" n="0742b17"/><lb ed="R110" n="0532a07"/>行。专念<persName>佛</persName>名。馀俱为助。念<persName>佛</persName>名中。专念他<persName>佛</persName>。不念自 <lb ed="X" n="0742b18"/><lb ed="R110" n="0532a08"/><persName>佛</persName>。实相<persName>佛</persName>等。称<persName>佛</persName>本愿。力用勝故。如阿伽陀。万病总 <lb ed="X" n="0742b19"/><lb ed="R110" n="0532a09"/>持。不可思议。如上所述。纲宗粗具。一代时教。归本净 <lb ed="X" n="0742b20"/><lb ed="R110" n="0532a10"/>土。净土五经。归本愿门。愿门六八。归本念<persName>佛</persName>。念<persName>佛</persName>多 <lb ed="X" n="0742b21"/><lb ed="R110" n="0532a11"/>方。归本他<persName>佛</persName>。是以本师。复说小本。发明此旨。其云不 <lb ed="X" n="0742b22"/><lb ed="R110" n="0532a12"/>可以少善根福德因缘生彼国者。正显本旨持名为 <lb ed="X" n="0742b23"/><lb ed="R110" n="0532a13"/>正。馀行为助。纯助无正。不发愿心。则不得生。正助幷 <lb ed="X" n="0742b24"/><lb ed="R110" n="0532a14"/>修。不发愿心。亦不得生。均违本愿。善恶易杂。难明心 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0742c" n="0742c"/> <lb ed="X" n="0742c01"/><lb ed="R110" n="0532a15"/>故。<note place="inline">大意略具第五六节</note>纯正无助。发愿往生。决定得生。但须权 <lb ed="X" n="0742c02"/><lb ed="R110" n="0532a16"/>巧。撥置世事。剋期取证。证後兼助。以应本愿。圆融真 <lb ed="X" n="0742c03"/><lb ed="R110" n="0532a17"/>俗。拣二乘故。以正摄助。发愿往生。毕生无改。亦决定 <lb ed="X" n="0742c04"/><lb ed="R110" n="0532a18"/>生。正合本愿。助亦归正。不须现证。自圆证故。是四料 <lb ed="X" n="0742c05"/><lb ed="R110" n="0532b01"/>拣。孰难孰易。孰便不便。有智行人。宜早抉择。其馀同 <lb ed="X" n="0742c06"/><lb ed="R110" n="0532b02"/>部往生咒经。鼓音王经。贤护经等。<note place="inline">净土之支流甚多。西方合论略备矣。 <lb ed="X" n="0742c07"/><lb ed="R110" n="0532b03"/>皆当参观</note>则皆本师随機演说。令生正信。<g ref="#CB15072">拔</g>业障本。与此 <lb ed="X" n="0742c08"/><lb ed="R110" n="0532b04"/>持名。力用不同。无取和会。嗟乎此经。性修不二。理事 <lb ed="X" n="0742c09"/><lb ed="R110" n="0532b05"/>双融。普摄三根。总持八教。开阐心法。而质于言。经纶 <lb ed="X" n="0742c10"/><lb ed="R110" n="0532b06"/>皇猷。而泯其迹。自非大圣。孰与于斯。乃自後汉。始译 <lb ed="X" n="0742c11"/><lb ed="R110" n="0532b07"/>到今。尘封大藏。千六百年。疏解罕传。遑云信受。<note place="inline">闻东洋有 <lb ed="X" n="0742c12"/><lb ed="R110" n="0532b08"/>善导疏本。惜未得见。何以中国失传。亦所不解</note>推原其故。高者谈空。下者数 <lb ed="X" n="0742c13"/><lb ed="R110" n="0532b09"/>宝。禅宗既盛。门户益分。波及吾儒。鬥诤坚固。此经尤 <lb ed="X" n="0742c14"/><lb ed="R110" n="0532b10"/>朴。两为所遗。讲师家法。矜守一途。推高凿深。均所不 <lb ed="X" n="0742c15"/><lb ed="R110" n="0532b11"/>免。此经義富。世谛纷陈。判教既难。亦遂忽弃。<note place="inline">二林居士起信 <lb ed="X" n="0742c16"/><lb ed="R110" n="0532b12"/>论。极力主张。理致深元。初心难入。今之纲宗。但據所译顺文演说。无取苟同</note>致令<persName>如来</persName>悬 <lb ed="X" n="0742c17"/><lb ed="R110" n="0532b13"/>记孤留。彻底悲心。无量众生。万劫依怙。常住大典。若 <lb ed="X" n="0742c18"/><lb ed="R110" n="0532b14"/>存若亡。讹替日甚。群魔伺便。借法售欺。惑乱愚民。分 <lb ed="X" n="0742c19"/><lb ed="R110" n="0532b15"/>立邪黨。世相之壞。言之痛心。而我儒流。曾弗少悟。犹 <lb ed="X" n="0742c20"/><lb ed="R110" n="0532b16"/>复闢<persName>佛</persName>。为魔助攻。哀哉斯人。何辜至此。是用大惧。述 <lb ed="X" n="0742c21"/><lb ed="R110" n="0532b17"/>为此文。千虑之愚。容有一得。其间疑难。应申论者。著 <lb ed="X" n="0742c22"/><lb ed="R110" n="0532b18"/>于後篇。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0742c23"/><lb ed="R110" n="0533a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">往生正因定论</cb:mulu><head>往生正因定论</head> <lb ed="X" n="0742c24"/><lb ed="R110" n="0533a02"/><p xml:id="pX62p0742c2401">净土法门。以一<persName>佛</persName>名。贯摄众善。使称念者。时时处处。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0743a" n="0743a"/> <lb ed="X" n="0743a01"/><lb ed="R110" n="0533a03"/>如忆慈母。如对严师。如质帝天。如临君上。则恶念起 <lb ed="X" n="0743a02"/><lb ed="R110" n="0533a04"/>时。自能降化。善念起时。自能扩充。此正弥陀善巧方 <lb ed="X" n="0743a03"/><lb ed="R110" n="0533a05"/>便。令众生心。不離<persName>佛</persName>法。以行世法。自然不壞世法。而 <lb ed="X" n="0743a04"/><lb ed="R110" n="0533a06"/>证<persName>佛</persName>法。是以弥陀本愿度生之力。虽历兆载永劫之 <lb ed="X" n="0743a05"/><lb ed="R110" n="0533a07"/>久。能感众生发愿往生。众生发愿往生之力。虽隔十 <lb ed="X" n="0743a06"/><lb ed="R110" n="0533a08"/>万亿刹之遥。能感弥陀本愿来度。缘法法之本一。故 <lb ed="X" n="0743a07"/><lb ed="R110" n="0533a09"/>愿愿之皆如。唯然。则何论伏惑断惑。何论一心散心。 <lb ed="X" n="0743a08"/><lb ed="R110" n="0533a10"/>但肯发愿持名。孰不现生取办。法门之巧。功用之大。 <lb ed="X" n="0743a09"/><lb ed="R110" n="0533a11"/>全在乎此。断可识矣。小本弥陀经言。不可以少善根 <lb ed="X" n="0743a10"/><lb ed="R110" n="0533a12"/>福德因缘。得生彼国者。正恐世人杂修善根福德。而 <lb ed="X" n="0743a11"/><lb ed="R110" n="0533a13"/>不专念求生。则违弥陀本愿。故云不可。以见持名之 <lb ed="X" n="0743a12"/><lb ed="R110" n="0533a14"/>为正因也。下言执持名号一心不乱。临终见<persName>佛</persName>即得 <lb ed="X" n="0743a13"/><lb ed="R110" n="0533a15"/>往生者。复恐世人不信散心得生之理。又违弥陀本 <lb ed="X" n="0743a14"/><lb ed="R110" n="0533a16"/>愿。故令剋期自证。以见字字句句念念之间。本无二 <lb ed="X" n="0743a15"/><lb ed="R110" n="0533a17"/>心。本来不乱。证与未证。皆不过如。此临终往生。亦不 <lb ed="X" n="0743a16"/><lb ed="R110" n="0533a18"/>过如此。非谓苟未证到。便不得往生也。盖弥陀众生 <lb ed="X" n="0743a17"/><lb ed="R110" n="0533b01"/>同此心。但在众生为理即<persName>佛</persName>。在弥陀为究竟<persName>佛</persName>。所异 <lb ed="X" n="0743a18"/><lb ed="R110" n="0533b02"/>者修证阶渐耳。而心性实无可修证。则唯即一念之 <lb ed="X" n="0743a19"/><lb ed="R110" n="0533b03"/>专杂忆忘。以为修证。即修证亦难分阶渐。则唯即世 <lb ed="X" n="0743a20"/><lb ed="R110" n="0533b04"/>法之善恶等差。以为阶渐。若必高谈无善。剋求一心。 <lb ed="X" n="0743a21"/><lb ed="R110" n="0533b05"/>转推转远。缘離善恶外。别无无善。離散心外。别无一 <lb ed="X" n="0743a22"/><lb ed="R110" n="0533b06"/>心。理境愈元。收機愈狭。又安见名字功德之不可思 <lb ed="X" n="0743a23"/><lb ed="R110" n="0533b07"/>议哉。此说非创。具在无量寿经。如<persName>佛</persName>前发愿章。第一 <lb ed="X" n="0743a24"/><lb ed="R110" n="0533b08"/>愿云。设我得<persName>佛</persName>。国有地狱饿鬼畜牲者。不取正觉。<note place="inline">此愿 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0743b" n="0743b"/> <lb ed="X" n="0743b01"/><lb ed="R110" n="0533b09"/>为众愿之纲。以见人性至善。本无容恶之地。故其国无三恶道</note>第二愿。国中天人寿 <lb ed="X" n="0743b02"/><lb ed="R110" n="0533b10"/>终之後。复更三恶道者。不取正觉。第十五愿。国中天 <lb ed="X" n="0743b03"/><lb ed="R110" n="0533b11"/>人寿命无能限量。除其本愿修短自在。若不尔者。不 <lb ed="X" n="0743b04"/><lb ed="R110" n="0533b12"/>取正觉。<note place="inline">此二愿。互相補备发明。以见至善之性。本来不灭。所以生彼国者。寿命无量。纵使发愿度 <lb ed="X" n="0743b05"/><lb ed="R110" n="0533b13"/>生。回入恶世。本性圆明。自不更作恶业</note>第十六愿。国中天人。乃至闻有 <lb ed="X" n="0743b06"/><lb ed="R110" n="0533b14"/>不善名者。不取正觉。<note place="inline">此愿见生彼国者。永不退转。故能纯善无恶</note>第十八 <lb ed="X" n="0743b07"/><lb ed="R110" n="0533b15"/>愿。十方众生。至心信乐。欲生我国。乃至十念。若不生 <lb ed="X" n="0743b08"/><lb ed="R110" n="0533b16"/>者。不取正觉。唯除五逆。诽谤正法。<note place="inline">此愿见欲生彼国者。必迁善改过。故 <lb ed="X" n="0743b09"/><lb ed="R110" n="0533b17"/>曰至心信乐。凡罪皆许忏悔。故曰唯除五逆诽谤正法。若不迁改。即非至心。若闻<persName>佛</persName>名。恃以无恐。或借法作诸 <lb ed="X" n="0743b10"/><lb ed="R110" n="0533b18"/>邪业。即是诽谤。此二种虽毕生念<persName>佛</persName>。亦不得生</note>第十九愿。十方众生。发菩提 <lb ed="X" n="0743b11"/><lb ed="R110" n="0534a01"/>心。修诸功德。至心发愿。欲生我国。临寿终时。假令不 <lb ed="X" n="0743b12"/><lb ed="R110" n="0534a02"/>与大众围绕。现其人前者。不取正觉。第二十愿。十方 <lb ed="X" n="0743b13"/><lb ed="R110" n="0534a03"/>众生。闻我名号。繫念我国。殖众德本。至心迴向欲生 <lb ed="X" n="0743b14"/><lb ed="R110" n="0534a04"/>我国。不果遂者。不取正觉。第三十五愿。十方无量不 <lb ed="X" n="0743b15"/><lb ed="R110" n="0534a05"/>可思议诸<persName>佛</persName>世界。其有女人闻我名字。欢喜信乐。发 <lb ed="X" n="0743b16"/><lb ed="R110" n="0534a06"/>菩提心。厌恶女身。寿终之後。复为女像者。不取正觉。 <lb ed="X" n="0743b17"/><lb ed="R110" n="0534a07"/><note place="inline">此三愿菩提心。与修众德。详略互见。即下文三辈往生之差等。以见欲生彼国。必兼众善。净土极诣。不同二乘</note> <lb ed="X" n="0743b18"/><lb ed="R110" n="0534a08"/>第三十七愿。十方无量不可思议诸<persName>佛</persName>世界。诸天人 <lb ed="X" n="0743b19"/><lb ed="R110" n="0534a09"/>民。闻我名字。五体投地。稽首作礼。欢喜信乐。修菩萨 <lb ed="X" n="0743b20"/><lb ed="R110" n="0534a10"/>行。诸天世人。莫不致敬。若不尔者。不取正觉。<note place="inline">此愿言菩萨行 <lb ed="X" n="0743b21"/><lb ed="R110" n="0534a11"/>者。具足万善。永断恶缘。故得现生天人致敬。寿终往生。不言可知</note>按四十八愿中。其 <lb ed="X" n="0743b22"/><lb ed="R110" n="0534a12"/>四十愿。详陈彼国种种功德莊严。令得生者。悉获种 <lb ed="X" n="0743b23"/><lb ed="R110" n="0534a13"/>种快乐自在。及他方诸<persName>佛</persName>菩萨。闻名称赞修行之类。 <lb ed="X" n="0743b24"/><lb ed="R110" n="0534a14"/>唯此八愿。为接引人天众生往生正因。自始至终。不 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0743c" n="0743c"/> <lb ed="X" n="0743c01"/><lb ed="R110" n="0534a15"/>过曰善。曰恶。曰至心。曰发愿。曰繫念。曰十念。曰诸功 <lb ed="X" n="0743c02"/><lb ed="R110" n="0534a16"/>德。曰众德本。曰菩萨行。详略互见。初无散心一心之 <lb ed="X" n="0743c03"/><lb ed="R110" n="0534a17"/>分。此一证也。三辈往生章。上辈行作沙门。发菩提心。 <lb ed="X" n="0743c04"/><lb ed="R110" n="0534a18"/>一向专念无量寿<persName>佛</persName>。修诸功德。愿生彼国。中辈不能 <lb ed="X" n="0743c05"/><lb ed="R110" n="0534b01"/>行作沙门。大修功德。当发无上菩提之心。一向专念 <lb ed="X" n="0743c06"/><lb ed="R110" n="0534b02"/>无量寿<persName>佛</persName>。多少修善。以此迴向愿生彼国。下辈假使 <lb ed="X" n="0743c07"/><lb ed="R110" n="0534b03"/>不能作诸功德。当发无上菩提之心。一向专意。乃至 <lb ed="X" n="0743c08"/><lb ed="R110" n="0534b04"/>十念念无量寿<persName>佛</persName>。愿生其国。按一向专念。与发菩提 <lb ed="X" n="0743c09"/><lb ed="R110" n="0534b05"/>心。三辈皆同。唯一则曰修诸功德。一则曰多少修善。 <lb ed="X" n="0743c10"/><lb ed="R110" n="0534b06"/>一则曰假使不能。而品位遂判。此二证也。劝进往生 <lb ed="X" n="0743c11"/><lb ed="R110" n="0534b07"/>章。首言何不力为善。念道之自然。著于无上下。洞达 <lb ed="X" n="0743c12"/><lb ed="R110" n="0534b08"/>无边际。宜各勤精进。努力自求之。必得超绝去。往生 <lb ed="X" n="0743c13"/><lb ed="R110" n="0534b09"/>安乐国。中言当熟思计。远離众恶。择其善者。勤而行 <lb ed="X" n="0743c14"/><lb ed="R110" n="0534b10"/>之。其有至愿。生安乐国者。可得智慧明达。功德殊勝。 <lb ed="X" n="0743c15"/><lb ed="R110" n="0534b11"/>末言宜自决断。端身正行。益作诸善。精明求愿。积纍 <lb ed="X" n="0743c16"/><lb ed="R110" n="0534b12"/>善本。虽一世勤苦。亦须臾之间。後生<name role="" type="person">无量寿国</name>。快乐 <lb ed="X" n="0743c17"/><lb ed="R110" n="0534b13"/>无极。按此章重在<g ref="#CB15072">拔</g>爱欲本。断生死根。然其法不过 <lb ed="X" n="0743c18"/><lb ed="R110" n="0534b14"/>为善择善作善积善。而以念力愿力贯摄之。此三证 <lb ed="X" n="0743c19"/><lb ed="R110" n="0534b15"/>也。五善五恶章。略准五戒十善。五番唱言。一心制意。 <lb ed="X" n="0743c20"/><lb ed="R110" n="0534b16"/>端身正行。独作诸善。不为众恶。又吴译本云。诸欲往 <lb ed="X" n="0743c21"/><lb ed="R110" n="0534b17"/>生阿<name role="" type="person">弥陀<persName>佛</persName>国</name>者。虽不能大精进。禅定持经戒。大要 <lb ed="X" n="0743c22"/><lb ed="R110" n="0534b18"/>当作善。一者不得杀生。二者不得盗窃。三者不得婬 <lb ed="X" n="0743c23"/><lb ed="R110" n="0535a01"/>佚。四者不得调欺。五者不得饮酒。六者不得两舌。七 <lb ed="X" n="0743c24"/><lb ed="R110" n="0535a02"/>者不得恶口。八者不得妄言。九者不得嫉妒。十者不 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0744a" n="0744a"/> <lb ed="X" n="0744a01"/><lb ed="R110" n="0535a03"/>得贪饕。不得悭惜。不得嗔怒。不得愚痴。不得随心嗜 <lb ed="X" n="0744a02"/><lb ed="R110" n="0535a04"/>欲。不得中悔。不得狐疑。当作孝顺。当作至诚忠信。当 <lb ed="X" n="0744a03"/><lb ed="R110" n="0535a05"/>信受<persName>佛</persName>经。当信作善後世得福。奉持如是之法。不亏 <lb ed="X" n="0744a04"/><lb ed="R110" n="0535a06"/>失者。在心所愿。可得往生阿<name role="" type="person">弥陀<persName>佛</persName>国</name>。按五戒十善。 <lb ed="X" n="0744a05"/><lb ed="R110" n="0535a07"/>本人天因。今以念<persName>佛</persName>迴向。遂为净因。其云一心制意 <lb ed="X" n="0744a06"/><lb ed="R110" n="0535a08"/>者。仍不过一向专念之谓。初无深元。此四证也。四证 <lb ed="X" n="0744a07"/><lb ed="R110" n="0535a09"/>之中。以第二证为纲纽。上顺弥陀愿轮。下开当经教 <lb ed="X" n="0744a08"/><lb ed="R110" n="0535a10"/>理。特标发菩提心一向专念为正行。修诸功德。万行 <lb ed="X" n="0744a09"/><lb ed="R110" n="0535a11"/>迴向为助行。以正摄助。于念念间。转一切因。一切缘。 <lb ed="X" n="0744a10"/><lb ed="R110" n="0535a12"/>一切业。一切果。为净因净缘净业净果。转一切法门。 <lb ed="X" n="0744a11"/><lb ed="R110" n="0535a13"/>一切功德。一切知见。一切境界。为<persName>佛</persName>法门<persName>佛</persName>功德<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0744a12"/><lb ed="R110" n="0535a14"/>知见<persName>佛</persName>境界。而唯是一念。不假方便。即初步。即究竟。 <lb ed="X" n="0744a13"/><lb ed="R110" n="0535a15"/>此其所以能全收三乘十二分教。当来经灭。岿然独 <lb ed="X" n="0744a14"/><lb ed="R110" n="0535a16"/>存。众生値者。皆可以具缚凡夫。径登補处也。行者从 <lb ed="X" n="0744a15"/><lb ed="R110" n="0535a17"/>此信入。决定得生。莫更计挍散心一心。自生障碍。且 <lb ed="X" n="0744a16"/><lb ed="R110" n="0535a18"/>所谓散心得生者。非悠悠泛泛之谓也。必须剋定课 <lb ed="X" n="0744a17"/><lb ed="R110" n="0535b01"/>程。毕生无间。随时随处。觉一念善。便提<persName>佛</persName>名。著力回 <lb ed="X" n="0744a18"/><lb ed="R110" n="0535b02"/>向。觉一念恶。便提<persName>佛</persName>名。著力忏悔。不得体究此觉是 <lb ed="X" n="0744a19"/><lb ed="R110" n="0535b03"/>谁。流入默照邪禅。不得自疑能觉即<persName>佛</persName>。无须更提<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0744a20"/><lb ed="R110" n="0535b04"/>名。当面蹉过。亦不得疑此是察识端倪工夫。为儒家 <lb ed="X" n="0744a21"/><lb ed="R110" n="0535b05"/>所唾弃。总之死尽偷心。和身倒入弥陀愿海。<g ref="#CB03408">寧</g>可顚 <lb ed="X" n="0744a22"/><lb ed="R110" n="0535b06"/>倒妄想。决不于愿门中。别求解路。方是此法门专念 <lb ed="X" n="0744a23"/><lb ed="R110" n="0535b07"/>他<persName>佛</persName>的的宗旨。行者须知尽我多生以来。所有福德。 <lb ed="X" n="0744a24"/><lb ed="R110" n="0535b08"/>乃至所积罪业。在弥陀愿海中。皆不及毛端之一滴。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0744b" n="0744b"/> <lb ed="X" n="0744b01"/><lb ed="R110" n="0535b09"/>则亦何不摄受之有。尽我多生以来所有智慧。乃至 <lb ed="X" n="0744b02"/><lb ed="R110" n="0535b10"/>所见理谛。在弥陀愿海中。亦不及毛端之一滴。而亦 <lb ed="X" n="0744b03"/><lb ed="R110" n="0535b11"/>何可思议之有近见修净土者多为一心不乱四字 <lb ed="X" n="0744b04"/><lb ed="R110" n="0535b12"/>自生疑阻特为拈出此旨俾知得生与否在当人于 <lb ed="X" n="0744b05"/><lb ed="R110" n="0535b13"/>念虑间默自勘验。不必计挍临终之如何。而旁人则 <lb ed="X" n="0744b06"/><lb ed="R110" n="0535b14"/>勘验其平生行履。亦不得槪擧临终为定论也。此中 <lb ed="X" n="0744b07"/><lb ed="R110" n="0535b15"/>大有淆讹。与世法亦大有关系。略判等差如右。俟明 <lb ed="X" n="0744b08"/><lb ed="R110" n="0535b16"/>眼正之。</p> <lb ed="X" n="0744b09"/><lb ed="R110" n="0535b17"/><p xml:id="pX62p0744b0901">壇中所作正论五篇。传钞不乏人。唯香巖李丈 <lb ed="X" n="0744b10"/><lb ed="R110" n="0535b18"/>评点一过。今照录之。称誉过情。知必为世所诟 <lb ed="X" n="0744b11"/><lb ed="R110" n="0536a01"/>病。然而不遑自恤者。不独解人难得。不忍弃也。 <lb ed="X" n="0744b12"/><lb ed="R110" n="0536a02"/>近世禅宗扫地。无复可言。而净宗亦淆讹不少。 <lb ed="X" n="0744b13"/><lb ed="R110" n="0536a03"/>魔民乘间。乱本日深。鄕曲竖儒。曾不知 国家 <lb ed="X" n="0744b14"/><lb ed="R110" n="0536a04"/>二百数十年来护持至意。与夫近时近地。若彭 <lb ed="X" n="0744b15"/><lb ed="R110" n="0536a05"/>若单诸君子。随機化诱深心。方复奋其吏气。封 <lb ed="X" n="0744b16"/><lb ed="R110" n="0536a06"/>禅院。括寺田。严禁吃斋。驱迫穷黎。入于异教。可 <lb ed="X" n="0744b17"/><lb ed="R110" n="0536a07"/>骇可痛情状。今略具于醒迷歌中。有心人当自 <lb ed="X" n="0744b18"/><lb ed="R110" n="0536a08"/>觉之。是论出後。息安许居士。读疏文至挽回路 <lb ed="X" n="0744b19"/><lb ed="R110" n="0536a09"/>绝呼籲天高二语。北向稽首。痛哭失声。持示李 <lb ed="X" n="0744b20"/><lb ed="R110" n="0536a10"/>丈。为评点之如此。天下之大。知必有通儒硕彦。 <lb ed="X" n="0744b21"/><lb ed="R110" n="0536a11"/>乘愿再来。能担当此评语者。余愿生生世世。捨 <lb ed="X" n="0744b22"/><lb ed="R110" n="0536a12"/>身供养。丁酉冬日附识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0744b23"/><lb ed="R110" n="0536a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">辨正五逆谤法不得往生说</cb:mulu><head>辨正五逆谤法不得往生说</head> <lb ed="X" n="0744b24"/><lb ed="R110" n="0536a14"/><p xml:id="pX62p0744b2401">无量寿经。弥陀释迦。前後两言。往生众生。唯除五逆 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0744c" n="0744c"/> <lb ed="X" n="0744c01"/><lb ed="R110" n="0536a15"/>诽谤正法。而观经言。下品下生者。五逆谤法。具诸不 <lb ed="X" n="0744c02"/><lb ed="R110" n="0536a16"/>善。应堕恶道。临命终时。遇善知识种种安慰。教令称 <lb ed="X" n="0744c03"/><lb ed="R110" n="0536a17"/>念阿弥陀<persName>佛</persName>。令声不绝。具足十念。命终见金莲花。住 <lb ed="X" n="0744c04"/><lb ed="R110" n="0536a18"/>其人前。如一念顷。即得往生。二经相反。讲家多方和 <lb ed="X" n="0744c05"/><lb ed="R110" n="0536b01"/>会。终有未安。昨念<persName>佛</persName>顷。豁然心开。悟得两经本文。正 <lb ed="X" n="0744c06"/><lb ed="R110" n="0536b02"/>自相成。无劳和会。盖观经许得生者。是指临终甫闻 <lb ed="X" n="0744c07"/><lb ed="R110" n="0536b03"/>净土法门者言之。按本文九品。前五品皆言以此功 <lb ed="X" n="0744c08"/><lb ed="R110" n="0536b04"/>德迴向。求愿往生。後四品皆言临终遇善知识。为讲 <lb ed="X" n="0744c09"/><lb ed="R110" n="0536b05"/>净土。教令念<persName>佛</persName>。可知下品下生者。生平未闻。临终甫 <lb ed="X" n="0744c10"/><lb ed="R110" n="0536b06"/>闻。一闻即念。念毕即终。悔力信力。二俱勇决。更无转 <lb ed="X" n="0744c11"/><lb ed="R110" n="0536b07"/>念。故得往生。此刹那顷。稍一迟疑。决难侥倖。其所以 <lb ed="X" n="0744c12"/><lb ed="R110" n="0536b08"/>生平未闻者。按无量寿经言。<persName>佛</persName>告弥勒。汝及十方诸 <lb ed="X" n="0744c13"/><lb ed="R110" n="0536b09"/>天人民。永劫以来。辗转五道。乃至今世。生死不绝。与 <lb ed="X" n="0744c14"/><lb ed="R110" n="0536b10"/><persName>佛</persName>相値。又复得闻无量寿<persName>佛</persName>。快哉甚善。吾助尔喜。又 <lb ed="X" n="0744c15"/><lb ed="R110" n="0536b11"/>言多有菩萨。欲闻此经而不可得。又言诸<persName>佛</persName>经道。难 <lb ed="X" n="0744c16"/><lb ed="R110" n="0536b12"/>得难闻。若闻斯经信乐受持。难中之难。无过此难。據 <lb ed="X" n="0744c17"/><lb ed="R110" n="0536b13"/>此足证斯经难闻。菩萨尙尔。况下品下生。平日具诸 <lb ed="X" n="0744c18"/><lb ed="R110" n="0536b14"/>不善者乎。然则其所诽谤之正法。必是其馀十二部 <lb ed="X" n="0744c19"/><lb ed="R110" n="0536b15"/>方等经典。而非净土诸经可知。缘语气承上节下品 <lb ed="X" n="0744c20"/><lb ed="R110" n="0536b16"/>上生。虽不诽谤方等经典而来。故但言具诸不善。不 <lb ed="X" n="0744c21"/><lb ed="R110" n="0536b17"/>重出经。若谤净土诸经。则平日疑根<anchor xml:id="nkr_note_add_0744c2101" n="0744c2101"/><anchor xml:id="beg0744c2101" n="0744c2101"/>已<anchor xml:id="end0744c2101"/>深。临终何能 <lb ed="X" n="0744c22"/><lb ed="R110" n="0536b18"/>尽拔。虽有善友开慰。亦力薄无济矣。五逆重罪。倖逃 <lb ed="X" n="0744c23"/><lb ed="R110" n="0537a01"/>法网。临终地狱相现。<note place="inline">亦承上节下品中生而言。故不重出</note>苦逼求救。必 <lb ed="X" n="0744c24"/><lb ed="R110" n="0537a02"/>其自陈罪本。善友方能知之。而为说法开慰。若所犯 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0745a" n="0745a"/> <lb ed="X" n="0745a01"/><lb ed="R110" n="0537a03"/>众著。早罹王难。又谁能曲庇令得病终乎。且阿阇世 <lb ed="X" n="0745a02"/><lb ed="R110" n="0537a04"/>王。固早闻净土法门矣。然逆事未成。痛悔求<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>为 <lb ed="X" n="0745a03"/><lb ed="R110" n="0537a05"/>亲与忏摩。方得脱罪。则下品三辈。所遇善友。亦必身 <lb ed="X" n="0745a04"/><lb ed="R110" n="0537a06"/>证圣道。方能开示拔济。不同寻常讲师可知。而诸经 <lb ed="X" n="0745a05"/><lb ed="R110" n="0537a07"/>典中。多言持诵功德。临刑可免者。亦非五逆之比。又 <lb ed="X" n="0745a06"/><lb ed="R110" n="0537a08"/>可知矣。无量寿经不许往生者。是指平日<anchor xml:id="nkr_note_add_0745a0601" n="0745a0601"/><anchor xml:id="beg0745a0601" n="0745a0601"/>已<anchor xml:id="end0745a0601"/>闻净土 <lb ed="X" n="0745a07"/><lb ed="R110" n="0537a09"/>法门者言之。按本文弥陀成<persName>佛</persName>。在释迦十劫之前。发 <lb ed="X" n="0745a08"/><lb ed="R110" n="0537a10"/>愿时又经不可思议兆载永劫。方能满愿成<persName>佛</persName>。则所 <lb ed="X" n="0745a09"/><lb ed="R110" n="0537a11"/>言诽谤之正法。即指本愿。而非释迦所说一切经典 <lb ed="X" n="0745a10"/><lb ed="R110" n="0537a12"/>可知。既闻犹谤。自不得生。然犹可忏悔。<name role="" type="person">世亲</name>菩萨初 <lb ed="X" n="0745a11"/><lb ed="R110" n="0537a13"/>谤大乘。後悔欲自截舌。其兄无著。劝令转谤为赞。乃 <lb ed="X" n="0745a12"/><lb ed="R110" n="0537a14"/>真忏悔。遂著唯识论等。成菩萨道。是其证也。若五逆 <lb ed="X" n="0745a13"/><lb ed="R110" n="0537a15"/>明知故犯。则必堕地狱。经历多劫。受苦无量。经有明 <lb ed="X" n="0745a14"/><lb ed="R110" n="0537a16"/>文。缘所害冤对难逃。而性种不能复发。故不通忏悔 <lb ed="X" n="0745a15"/><lb ed="R110" n="0537a17"/>也。两经各明一義。正显弥陀大愿。所开净土法门。其 <lb ed="X" n="0745a16"/><lb ed="R110" n="0537a18"/>力用之大。世谛之圆。众生得闻信受之难。当来独留 <lb ed="X" n="0745a17"/><lb ed="R110" n="0537b01"/>关系之重。直有超过一切经典不可思议者。即自曹 <lb ed="X" n="0745a18"/><lb ed="R110" n="0537b02"/>魏时始译至今。阅千六百馀年。若缁若素。罕闻受持 <lb ed="X" n="0745a19"/><lb ed="R110" n="0537b03"/>读诵无量寿经者。难得难信之说。<anchor xml:id="nkr_note_add_0745a1901" n="0745a1901"/><anchor xml:id="beg0745a1901" n="0745a1901"/>已<anchor xml:id="end0745a1901"/>明验矣。<persName>佛</persName>岂有 <lb ed="X" n="0745a20"/><lb ed="R110" n="0537b04"/>虚语哉。诸有智人。如何勿思。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0745a21"/><lb ed="R110" n="0537b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二教通喩</cb:mulu><head>二教通喩</head> <lb ed="X" n="0745a22"/><lb ed="R110" n="0537b06"/><p xml:id="pX62p0745a2201">空有相资。无方无尽。本此立教。中道斯显。教由缘起。 <lb ed="X" n="0745a23"/><lb ed="R110" n="0537b07"/>其缘维何。千万亿年。千万亿众。人心结成。时至理彰。 <lb ed="X" n="0745a24"/><lb ed="R110" n="0537b08"/>有圣人出。因斯建立。法尔如然。初不作意。自有生民。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0745b" n="0745b"/> <lb ed="X" n="0745b01"/><lb ed="R110" n="0537b09"/>嗜欲日开。機智日出。变故日更。养欲给求。日新月盛。 <lb ed="X" n="0745b02"/><lb ed="R110" n="0537b10"/>规制损益。亦日整齐。譬如造屋。樑柱椽楶。长短大小。 <lb ed="X" n="0745b03"/><lb ed="R110" n="0537b11"/>墙壁窗户。厚薄阔狭。与地相准。斧者削者。锯者凿者。 <lb ed="X" n="0745b04"/><lb ed="R110" n="0537b12"/>斫者汚者。次第奏工。色色粗备。大匠指挥。遂成廣厦。 <lb ed="X" n="0745b05"/><lb ed="R110" n="0537b13"/>非散匠拙。而大匠巧。时之未至。则物不备。物之不备。 <lb ed="X" n="0745b06"/><lb ed="R110" n="0537b14"/>即时未至。至斯备矣。备斯至矣。法尔如然。缘起故也。 <lb ed="X" n="0745b07"/><lb ed="R110" n="0537b15"/>唯我孔子。生春秋时。书契以来。群圣制作。爰集大成。 <lb ed="X" n="0745b08"/><lb ed="R110" n="0537b16"/>故称至圣。释迦降生。先百馀岁。过去七<persName>佛</persName>。化仪遗教。 <lb ed="X" n="0745b09"/><lb ed="R110" n="0537b17"/>道通为一。故称法王。其先後者。中国西竺。众生缘熟。 <lb ed="X" n="0745b10"/><lb ed="R110" n="0537b18"/>機感不同。应迹斯异。随宜设教。大旨维均。其均若何。 <lb ed="X" n="0745b11"/><lb ed="R110" n="0538a01"/>如屋成<anchor xml:id="nkr_note_add_0745b1101" n="0745b1101"/><anchor xml:id="beg0745b1101" n="0745b1101"/>已<anchor xml:id="end0745b1101"/>。此屋主人。与其眷属。下迨奴婢。于此屋中。 <lb ed="X" n="0745b12"/><lb ed="R110" n="0538a02"/>擧足下足。无非空地。安置家具。无非空地。方位左右。 <lb ed="X" n="0745b13"/><lb ed="R110" n="0538a03"/>次序上下。维适维宜。无非空地。初不在于樑柱之上。 <lb ed="X" n="0745b14"/><lb ed="R110" n="0538a04"/>墙壁之间。安身立命。亦复不计此为樑柱。彼为墙壁。 <lb ed="X" n="0745b15"/><lb ed="R110" n="0538a05"/>制度何若。幷其从前土木经营。辛苦有此。承谁之力。 <lb ed="X" n="0745b16"/><lb ed="R110" n="0538a06"/>亦都相忘。唯遗大匠所记簿籍。料配群材。丈尺赢缩。 <lb ed="X" n="0745b17"/><lb ed="R110" n="0538a07"/>及其间架宽窄之度。巨细分明。後来仿造。随地变通。 <lb ed="X" n="0745b18"/><lb ed="R110" n="0538a08"/>不離都较。上来取譬。孔教大旨。比例可知。<persName>佛</persName>教亦然。 <lb ed="X" n="0745b19"/><lb ed="R110" n="0538a09"/>相资为用。教分五时。善巧方便。发明心性。缘此心性。 <lb ed="X" n="0745b20"/><lb ed="R110" n="0538a10"/>随时随处。无在不在。难言说故。如屋主人。忽逢人问。 <lb ed="X" n="0745b21"/><lb ed="R110" n="0538a11"/>向所造屋。土木万千。堆砌而成。汝居其中。不窒碍否。 <lb ed="X" n="0745b22"/><lb ed="R110" n="0538a12"/>主人则答。屋中空旷。受用自在。向所经营。樑柱椽楶。 <lb ed="X" n="0745b23"/><lb ed="R110" n="0538a13"/>墙壁窗户。但是外廓。何所窒碍。复问主人。汝云空旷。 <lb ed="X" n="0745b24"/><lb ed="R110" n="0538a14"/>都无窒碍。故得自在。向之土木。将非幻化。抑太虚中。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0745c" n="0745c"/> <lb ed="X" n="0745c01"/><lb ed="R110" n="0538a15"/>可构造耶。答云否否。我屋实有。不同化城。太虚空中。 <lb ed="X" n="0745c02"/><lb ed="R110" n="0538a16"/>无可措足。安能建立。我之自在。实據平地。复问主人。 <lb ed="X" n="0745c03"/><lb ed="R110" n="0538a17"/>室庐外廓。汝力所成。自是<anchor xml:id="nkr_note_add_0745c0301" n="0745c0301"/><anchor xml:id="beg0745c0301" n="0745c0301"/>己<anchor xml:id="end0745c0301"/>有。所據平地。非关汝力。 <lb ed="X" n="0745c04"/><lb ed="R110" n="0538a18"/>孰容汝據。答云此地。是我祖遗。旷大无垠。莫识涯畔。 <lb ed="X" n="0745c05"/><lb ed="R110" n="0538b01"/>随屋所在。都是世业。复问主人。屋據平地。上下四旁。 <lb ed="X" n="0745c06"/><lb ed="R110" n="0538b02"/>边廓周正。其中实空。空非太虚。与地相资。此空与地。 <lb ed="X" n="0745c07"/><lb ed="R110" n="0538b03"/>较屋外者。有分别否。答无分别。又复问云。汝之自在。 <lb ed="X" n="0745c08"/><lb ed="R110" n="0538b04"/>由地与空。既与屋外。空地无别。则屋虚设。从前经营。 <lb ed="X" n="0745c09"/><lb ed="R110" n="0538b05"/>得无多事。答云否否。屋外空地。尽眼所见。莽荡无归。 <lb ed="X" n="0745c10"/><lb ed="R110" n="0538b06"/>为见空故。转不自在。即今屋中。空地相资。习久不觉。 <lb ed="X" n="0745c11"/><lb ed="R110" n="0538b07"/>承问忆屋。乃始恍然。故知一向受用自在。全赖有屋。 <lb ed="X" n="0745c12"/><lb ed="R110" n="0538b08"/>屋虽外廓。原与空地相资不離。居之斯安。不为多事。 <lb ed="X" n="0745c13"/><lb ed="R110" n="0538b09"/>又复问云。如斯受用。承谁之力。答云我念屋中空地。 <lb ed="X" n="0745c14"/><lb ed="R110" n="0538b10"/>虽我本有。不加尺寸。非屋不显。不得受用。辗转推求。 <lb ed="X" n="0745c15"/><lb ed="R110" n="0538b11"/>大匠之力。今宝所记经营簿籍。传之子孙。流播世间。 <lb ed="X" n="0745c16"/><lb ed="R110" n="0538b12"/>普同自在。上来取譬。<persName>佛</persName>教大旨。比例可知。故知凡教。 <lb ed="X" n="0745c17"/><lb ed="R110" n="0538b13"/>不外空有。有不自有。空不自空。即有见空。即空见有。 <lb ed="X" n="0745c18"/><lb ed="R110" n="0538b14"/>互显互隐。中道宛然。幷中道忘。斯为极诣。工夫阶渐。 <lb ed="X" n="0745c19"/><lb ed="R110" n="0538b15"/>仍在二边。由是则知。世人种种演孔刮<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>日儒星。 <lb ed="X" n="0745c20"/><lb ed="R110" n="0538b16"/>彼此相倾。都成戏论。由是则知唯孔与<persName>佛</persName>。離不成二。 <lb ed="X" n="0745c21"/><lb ed="R110" n="0538b17"/>合亦非一。幷垂万古。不容偏废。由是则知孔<persName>佛</persName>而外。 <lb ed="X" n="0745c22"/><lb ed="R110" n="0538b18"/>决无他教。可参为三。缘有与空。人心所同。物理亦尔。 <lb ed="X" n="0745c23"/><lb ed="R110" n="0539a01"/>離空有外。更无三故。普望一切。异见众生平心静气。 <lb ed="X" n="0745c24"/><lb ed="R110" n="0539a02"/>谛审思之。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0746a" n="0746a"/> <lb ed="X" n="0746a01"/><lb ed="R110" n="0539a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">杂说</cb:mulu><head>杂说</head> <lb ed="X" n="0746a02"/><lb ed="R110" n="0539a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">杂说</cb:mulu><p xml:id="pX62p0746a0201">理学家言。气聚则生。气散则死。无所谓轮迴。世多信 <lb ed="X" n="0746a03"/><lb ed="R110" n="0539a05"/>之。以为精理。不知善人恶人。多不免死。善人死後还 <lb ed="X" n="0746a04"/><lb ed="R110" n="0539a06"/>之太虚。犹之可也。恶人死後。亦还太虚否。还则乐得 <lb ed="X" n="0746a05"/><lb ed="R110" n="0539a07"/>作恶。不还则在何处。若云其气澌灭多尽。此灭尽处。 <lb ed="X" n="0746a06"/><lb ed="R110" n="0539a08"/>有空隙否。若有空隙。仍是太虚。若无空隙。仍在一气。 <lb ed="X" n="0746a07"/><lb ed="R110" n="0539a09"/>何云澌灭。即如彼说。似乎还之太虚。常存不灭为勝。 <lb ed="X" n="0746a08"/><lb ed="R110" n="0539a10"/>澌灭都尽为劣。既太虚矣。谁受勝者。既澌灭矣。谁受 <lb ed="X" n="0746a09"/><lb ed="R110" n="0539a11"/>劣者。善恶报应。皆无所施。辗转<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a0901" n="0746a0901"/><anchor xml:id="beg0746a0901" n="0746a0901"/>矛<anchor xml:id="end0746a0901"/>盾。何以立教。</p> <lb ed="X" n="0746a10"/><lb ed="R110" n="0539a12"/><p xml:id="pX62p0746a1001">今人不识自心。所以不信<persName>佛</persName>。以上六条。门内人自应 <lb ed="X" n="0746a11"/><lb ed="R110" n="0539a13"/>洞然明白。门外人乍闻念头是用。别有一心是体。必 <lb ed="X" n="0746a12"/><lb ed="R110" n="0539a14"/>然大骇。今不得不设喩以明之。心譬如镜。念譬如镜 <lb ed="X" n="0746a13"/><lb ed="R110" n="0539a15"/>之光。念东念西念好念醜。譬如镜光。照东照西照好 <lb ed="X" n="0746a14"/><lb ed="R110" n="0539a16"/>照醜。假若除却一切口可得说。眼可得见之名物形 <lb ed="X" n="0746a15"/><lb ed="R110" n="0539a17"/>状。便无从起念。可见此念头上之东西好醜。全是外 <lb ed="X" n="0746a16"/><lb ed="R110" n="0539a18"/>物影子。落在心光裡。幷非心体。然心体无从寻觅。无 <lb ed="X" n="0746a17"/><lb ed="R110" n="0539b01"/>可拈擧。不比镜体易于辨别。以纔欲寻觅拈擧。即是 <lb ed="X" n="0746a18"/><lb ed="R110" n="0539b02"/>念头。早<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a1801" n="0746a1801"/><anchor xml:id="beg0746a1801" n="0746a1801"/>已<anchor xml:id="end0746a1801"/>落在光上。非心体矣。</p> <lb ed="X" n="0746a19"/><lb ed="R110" n="0539b03"/><p xml:id="pX62p0746a1901">问曰。既云離念之外。别有心体。而又无可寻觅拈擧。 <lb ed="X" n="0746a20"/><lb ed="R110" n="0539b04"/>将何作证。答曰。仍将念头作证。譬如室中。悬一大镜。 <lb ed="X" n="0746a21"/><lb ed="R110" n="0539b05"/>四面不露边际。门外人不知有镜。而骤见<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a2101" n="0746a2101"/><anchor xml:id="beg0746a2101" n="0746a2101"/>己<anchor xml:id="end0746a2101"/>身。及一 <lb ed="X" n="0746a22"/><lb ed="R110" n="0539b06"/>切物影子。在对面显现。便决定知其有镜。夫不见镜 <lb ed="X" n="0746a23"/><lb ed="R110" n="0539b07"/>体。而可就其光之照影。证其有体。则不见心体。亦可 <lb ed="X" n="0746a24"/><lb ed="R110" n="0539b08"/>就其念之照物。证其有体。</p> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0746b" n="0746b"/> <lb ed="X" n="0746b01"/><lb ed="R110" n="0539b09"/><p xml:id="pX62p0746b0101">问曰。镜或铜质。或玻璃质。故能发光。心无形段。光从 <lb ed="X" n="0746b02"/><lb ed="R110" n="0539b10"/>何来。答云。此问甚善。可以识性。凡物虚极净极则有 <lb ed="X" n="0746b03"/><lb ed="R110" n="0539b11"/>光。如火。<note place="inline">本当喩以雲海镜光。因见者少。姑借火喩。其实火无自体。颇类识神。明眼者辨之</note>平 <lb ed="X" n="0746b04"/><lb ed="R110" n="0539b12"/>极净极则有光如水。密极坚极则有光。如五金如玉 <lb ed="X" n="0746b05"/><lb ed="R110" n="0539b13"/>石。心无形相可言。此虚净平静坚密六者。则其性也。 <lb ed="X" n="0746b06"/><lb ed="R110" n="0539b14"/>由有此性。不同顽空。是故当知。性从心生。其文左心 <lb ed="X" n="0746b07"/><lb ed="R110" n="0539b15"/>为母。右生为子。声兼義也。又复当知物各有例。此六 <lb ed="X" n="0746b08"/><lb ed="R110" n="0539b16"/>者借物例推。实不同物。其虚也。一切莫能窒塞之。其 <lb ed="X" n="0746b09"/><lb ed="R110" n="0539b17"/>净也。一切莫能汚染之。其平也。一切莫能高下之。其 <lb ed="X" n="0746b10"/><lb ed="R110" n="0539b18"/>静也。一切莫能扰乱之。其坚也。一切莫能破壞之。其 <lb ed="X" n="0746b11"/><lb ed="R110" n="0540a01"/>密也。一切莫能间入之。故曰性善。<name role="" type="person">柳子厚</name>大鉴禅师 <lb ed="X" n="0746b12"/><lb ed="R110" n="0540a02"/>塔<g ref="#CB15156">碑</g>云。其教人也。始以至善。终以至善。不假耘锄。本 <lb ed="X" n="0746b13"/><lb ed="R110" n="0540a03"/>其静矣。可谓知言。</p> <lb ed="X" n="0746b14"/><lb ed="R110" n="0540a04"/><p xml:id="pX62p0746b1401">今心为念。亦声兼義。说文云今急时也。世间最急莫 <lb ed="X" n="0746b15"/><lb ed="R110" n="0540a05"/>过于念。如念阿弥陀<persName>佛</persName>。後念纔起。前念<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1501" n="0746b1501"/><anchor xml:id="beg0746b1501" n="0746b1501"/>已<anchor xml:id="end0746b1501"/>灭。微细推 <lb ed="X" n="0746b16"/><lb ed="R110" n="0540a06"/>求。当念阿字时。前念<persName>佛</persName>字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1601" n="0746b1601"/><anchor xml:id="beg0746b1601" n="0746b1601"/>已<anchor xml:id="end0746b1601"/>灭。念弥字时。阿字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1602" n="0746b1602"/><anchor xml:id="beg0746b1602" n="0746b1602"/>已<anchor xml:id="end0746b1602"/>灭。 <lb ed="X" n="0746b17"/><lb ed="R110" n="0540a07"/>念陀字时。弥字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1701" n="0746b1701"/><anchor xml:id="beg0746b1701" n="0746b1701"/>已<anchor xml:id="end0746b1701"/>灭。念<persName>佛</persName>字时。陀字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1702" n="0746b1702"/><anchor xml:id="beg0746b1702" n="0746b1702"/>已<anchor xml:id="end0746b1702"/>灭。句句字字。 <lb ed="X" n="0746b18"/><lb ed="R110" n="0540a08"/>当处出生。随处灭尽。然则念念是现在。即念念是过 <lb ed="X" n="0746b19"/><lb ed="R110" n="0540a09"/>去。念念是未来。三际皆不可得。毕竟何物是常住不 <lb ed="X" n="0746b20"/><lb ed="R110" n="0540a10"/>灭者。若无常住不灭者。则亦无过现未三际矣。四时 <lb ed="X" n="0746b21"/><lb ed="R110" n="0540a11"/>代谢而不穷。为天常住也。五方易位而不乱。为地常 <lb ed="X" n="0746b22"/><lb ed="R110" n="0540a12"/>住也。<note place="inline">天无实体。地有变灭。姑借以发喩耳</note>人肖天地以生。而念念不停 <lb ed="X" n="0746b23"/><lb ed="R110" n="0540a13"/>若此。独无常住不灭者在乎。此理可深思矣。</p> <lb ed="X" n="0746b24"/><lb ed="R110" n="0540a14"/><p xml:id="pX62p0746b2401">战国时天下之言。非杨即墨。孟子辞而闢之。纔一二 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0746c" n="0746c"/> <lb ed="X" n="0746c01"/><lb ed="R110" n="0540a15"/>百言。而其道遂熄。今其书仅存。<note place="inline">杨氏之书。附见列子</note>无传其业 <lb ed="X" n="0746c02"/><lb ed="R110" n="0540a16"/>者。<persName>佛</persName>法入中国。殆二千年。汉魏迄唐。儒家攻之。仅在 <lb ed="X" n="0746c03"/><lb ed="R110" n="0540a17"/>粗述。<note place="inline">汉魏间闢<persName>佛</persName>大意。略见牟子</note>宋儒辈出。以为是固未足以服 <lb ed="X" n="0746c04"/><lb ed="R110" n="0540a18"/>之也。于是略涉其藩。幷其精義。而亦巧辨醜诋之。此 <lb ed="X" n="0746c05"/><lb ed="R110" n="0540b01"/>风相沿。至今未息。可谓极盛。其间复经三武之暴。<note place="inline">魏太 <lb ed="X" n="0746c06"/><lb ed="R110" n="0540b02"/>武帝。刘宋武帝。<name role="" type="person">唐武宗</name></note>设为厉禁<g ref="#CB05137">毁</g>灭之。而到今天下<persName>佛</persName>法如 <lb ed="X" n="0746c07"/><lb ed="R110" n="0540b03"/>故。自缙绅先生。下至氓庶。无智无愚。断然以为不足 <lb ed="X" n="0746c08"/><lb ed="R110" n="0540b04"/>信者。千中不及一二。夫杨墨之言盈天下。其祸烈矣。 <lb ed="X" n="0746c09"/><lb ed="R110" n="0540b05"/>孟子闢之如是之易。使<persName>佛</persName>果为祸于中国。二千年来 <lb ed="X" n="0746c10"/><lb ed="R110" n="0540b06"/>贻害无穷。不啻百倍于杨墨。乃以人主之威力。诸儒 <lb ed="X" n="0746c11"/><lb ed="R110" n="0540b07"/>先析理之精审。持论之严正。曾不能动其毫末。吾不 <lb ed="X" n="0746c12"/><lb ed="R110" n="0540b08"/>知闢之者之心思才力。犹有所未至耶。抑其道果不 <lb ed="X" n="0746c13"/><lb ed="R110" n="0540b09"/>可闢耶。两者必居其一矣。使果不可闢。请无以孟子 <lb ed="X" n="0746c14"/><lb ed="R110" n="0540b10"/>借口。使犹有所未至。则狂夫之言。圣人犹述焉。具如 <lb ed="X" n="0746c15"/><lb ed="R110" n="0540b11"/>後条。幸平心察之。</p> <lb ed="X" n="0746c16"/><lb ed="R110" n="0540b12"/><p xml:id="pX62p0746c1601">方今法门衰极。仅存粗迹矣。敢即就粗迹略论之。直 <lb ed="X" n="0746c17"/><lb ed="R110" n="0540b13"/>省州县。僧徒多少。通牵约共四百人。香工等之依以 <lb ed="X" n="0746c18"/><lb ed="R110" n="0540b14"/>为活者。约百人。是一千三百馀州县。统计得六十馀 <lb ed="X" n="0746c19"/><lb ed="R110" n="0540b15"/>万人。此六十馀万人。不耕而食。不蚕而衣。诚哉可恨。 <lb ed="X" n="0746c20"/><lb ed="R110" n="0540b16"/>徐而察之。直自魏晋至今。岁岁如是。终唐之世。且不 <lb ed="X" n="0746c21"/><lb ed="R110" n="0540b17"/>啻数倍之。假使此千八百馀年中。天下郡县。率有六 <lb ed="X" n="0746c22"/><lb ed="R110" n="0540b18"/>十馀万饥民。需终岁之赈。恐虽有圣人。不能以一朝 <lb ed="X" n="0746c23"/><lb ed="R110" n="0541a01"/>居。自顷南北数省饑荒 国家发帑。官绅劝分。约二 <lb ed="X" n="0746c24"/><lb ed="R110" n="0541a02"/>百万金。首尾不及两年间。<anchor xml:id="nkr_note_add_0746c2401" n="0746c2401"/><anchor xml:id="beg0746c2401" n="0746c2401"/>已<anchor xml:id="end0746c2401"/>竭蹶不遑若此。然後知 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0747a" n="0747a"/> <lb ed="X" n="0747a01"/><lb ed="R110" n="0541a03"/>福田利益佈施之说。所以破悭囊为久计者。固非自 <lb ed="X" n="0747a02"/><lb ed="R110" n="0541a04"/>私而自利也。以昌黎原道之義正词严。而必结以鳏 <lb ed="X" n="0747a03"/><lb ed="R110" n="0541a05"/>寡孤独废疾者有养。盖知其故云。</p> <lb ed="X" n="0747a04"/><lb ed="R110" n="0541a06"/><p xml:id="pX62p0747a0401">此六十馀万僧徒中。穷极无归者十之七八。怨怼自 <lb ed="X" n="0747a05"/><lb ed="R110" n="0541a07"/>废者十之二三。或逃罪。或耽闲。错杂此两类中者。十 <lb ed="X" n="0747a06"/><lb ed="R110" n="0541a08"/>或一二。真知<persName>佛</persName>理而为之者。千不得一焉。浮慕其名 <lb ed="X" n="0747a07"/><lb ed="R110" n="0541a09"/>者。百或得一焉。综此数类。大率鄕愚无知。气质粗驳。 <lb ed="X" n="0747a08"/><lb ed="R110" n="0541a10"/>假使吾书院義学中。岁岁聚此一辈鄕愚而教督之。 <lb ed="X" n="0747a09"/><lb ed="R110" n="0541a11"/>历千八百年之久。其不败壞者幾希。今彼中略识字 <lb ed="X" n="0747a10"/><lb ed="R110" n="0541a12"/>者。居然十得九。粗解笔墨者。居然十二三。且皆勉就 <lb ed="X" n="0747a11"/><lb ed="R110" n="0541a13"/>笵围。粗娴礼貌。其借法售姦者。百中或二三。公然为 <lb ed="X" n="0747a12"/><lb ed="R110" n="0541a14"/>恶。全无顾忌者。千中一二耳。而其间出类拔萃。通知 <lb ed="X" n="0747a13"/><lb ed="R110" n="0541a15"/>大道。行解相副。卓然为一代宗匠者。历朝史传。先贤 <lb ed="X" n="0747a14"/><lb ed="R110" n="0541a16"/>文集。及诸家灯史所载。指不勝屈焉。然後知一代时 <lb ed="X" n="0747a15"/><lb ed="R110" n="0541a17"/>教规制之善。罪福因果报应诸说。裁成变化之巧。实 <lb ed="X" n="0747a16"/><lb ed="R110" n="0541a18"/>有合于古昔盛王先养後教之遗意。明道先生于某 <lb ed="X" n="0747a17"/><lb ed="R110" n="0541b01"/>寺观斋僧。歎为三代礼法。尽在于是。盖知其故云。</p> <lb ed="X" n="0747a18"/><lb ed="R110" n="0541b02"/><p xml:id="pX62p0747a1801">印度文字。与泰西各国相类。但有语声。幷无義理。经 <lb ed="X" n="0747a19"/><lb ed="R110" n="0541b03"/>律论三藏。皆是语录。翻译时先通其语。代以华言。然 <lb ed="X" n="0747a20"/><lb ed="R110" n="0541b04"/>後述为华文。译语与笔述者。各有巧拙不同。故诸经 <lb ed="X" n="0747a21"/><lb ed="R110" n="0541b05"/>有前後数译本者。详略亦异。然大旨皆同。即金刚六 <lb ed="X" n="0747a22"/><lb ed="R110" n="0541b06"/>译本可见。诸咒相传。有五不翻。或谓如军中口号。但 <lb ed="X" n="0747a23"/><lb ed="R110" n="0541b07"/>许密传。故不许翻。或谓一句兼数義。故不能尽翻。诸 <lb ed="X" n="0747a24"/><lb ed="R110" n="0541b08"/>说皆是臆𢜬。盖印度语言。有中国所无者。如人名地 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0747b" n="0747b"/> <lb ed="X" n="0747b01"/><lb ed="R110" n="0541b09"/>名物名之类。现翻泰西各国之书。只能肖其口音。不 <lb ed="X" n="0747b02"/><lb ed="R110" n="0541b10"/>能以文字替代。泰西各国之书。载中国人名地名者 <lb ed="X" n="0747b03"/><lb ed="R110" n="0541b11"/>亦然。即如称中原为<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b0301" n="0747b0301"/><anchor xml:id="beg0747b0301" n="0747b0301"/>采<anchor xml:id="end0747b0301"/>纳。实则彼国向无中原之称。 <lb ed="X" n="0747b04"/><lb ed="R110" n="0541b12"/>仍是中原二字之转音耳。<persName>佛</persName>书称中原为支那。正与 <lb ed="X" n="0747b05"/><lb ed="R110" n="0541b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0747b0501" n="0747b0501"/><anchor xml:id="beg0747b0501" n="0747b0501"/>采<anchor xml:id="end0747b0501"/>纳相类。皆转音也。昔人即不解咒语本无可翻。创 <lb ed="X" n="0747b06"/><lb ed="R110" n="0541b14"/>为五不翻之说。理学家寻缝觅隙。遂谤为咒必浅陋。 <lb ed="X" n="0747b07"/><lb ed="R110" n="0541b15"/>借不翻以藏其拙。均是痴人说梦。五不翻中。其一谓 <lb ed="X" n="0747b08"/><lb ed="R110" n="0541b16"/>唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>能解。此颇近理。<persName>佛</persName>菩萨及八部鬼神之见 <lb ed="X" n="0747b09"/><lb ed="R110" n="0541b17"/>闻境界。与人不同。译师不解。只能仍其本旨。诸咒从 <lb ed="X" n="0747b10"/><lb ed="R110" n="0541b18"/>无弟子说者。是其明证。四果八部之名目。不与凡夫 <lb ed="X" n="0747b11"/><lb ed="R110" n="0542a01"/>同类。难以文字替代。故亦仍其本音。犹今西国各书 <lb ed="X" n="0747b12"/><lb ed="R110" n="0542a02"/>之称中国人名也。阿耨多罗三藐三菩提心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b1201" n="0747b1201"/><anchor xml:id="beg0747b1201" n="0747b1201"/>但<anchor xml:id="end0747b1201"/>翻心 <lb ed="X" n="0747b13"/><lb ed="R110" n="0542a03"/>字者。心之一言。华言所有。故能翻。阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0747b14"/><lb ed="R110" n="0542a04"/>菩提九字。华言所无。但知其为无上正<persName>等正觉</persName>之称。 <lb ed="X" n="0747b15"/><lb ed="R110" n="0542a05"/>譬如中国常言。至精极妙一语。彼国所无。<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b1501" n="0747b1501"/><anchor xml:id="beg0747b1501" n="0747b1501"/>但<anchor xml:id="end0747b1501"/>知为极 <lb ed="X" n="0747b16"/><lb ed="R110" n="0542a06"/>好之称。故寧译释其意。而不改其口语。一则以其为 <lb ed="X" n="0747b17"/><lb ed="R110" n="0542a07"/>一代时教中总要名目。故极意加谨。不敢辄易。一则 <lb ed="X" n="0747b18"/><lb ed="R110" n="0542a08"/><persName>佛</persName>之常言。诸经屡见。故亦仍其本真。示尊敬意。如辽 <lb ed="X" n="0747b19"/><lb ed="R110" n="0542a09"/>金元三史。多仍国语。其诏旨直录原文不改。即其证 <lb ed="X" n="0747b20"/><lb ed="R110" n="0542a10"/>也。</p> <lb ed="X" n="0747b21"/><lb ed="R110" n="0542a11"/><p xml:id="pX62p0747b2101"><persName>佛</persName>制诸经不立文字。盖有深意。照录当时语言。直叙 <lb ed="X" n="0747b22"/><lb ed="R110" n="0542a12"/>问答气象。一涉文笔。易失真面目也。如诸经中<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0747b23"/><lb ed="R110" n="0542a13"/>语止复说。必重呼弟子名。不惮再三。弟子答语。亦累 <lb ed="X" n="0747b24"/><lb ed="R110" n="0542a14"/>呼<persName>世尊</persName>。不惮再三。且有节节详述<persName>世尊</persName>向某人边。某 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0747c" n="0747c"/> <lb ed="X" n="0747c01"/><lb ed="R110" n="0542a15"/>人向<persName>世尊</persName>边。不惮再三者。读之觉<persName>世尊</persName>慈悲恳切。弟 <lb ed="X" n="0747c02"/><lb ed="R110" n="0542a16"/>子亲爱尊敬之意。流露言外。其偈颂则是<persName>佛</persName>教中文 <lb ed="X" n="0747c03"/><lb ed="R110" n="0542a17"/>字。如中国诗歌箴铭之比。故必申明欲褈宣此意而 <lb ed="X" n="0747c04"/><lb ed="R110" n="0542a18"/>说云云。以见长行是语。而不是文字也。偈语原必有 <lb ed="X" n="0747c05"/><lb ed="R110" n="0542b01"/>韵译以中国文字。则无可协。故无韵。间有用韵者。如 <lb ed="X" n="0747c06"/><lb ed="R110" n="0542b02"/>後出偈经之类。译师善巧点窜。既是文词。但求达意。 <lb ed="X" n="0747c07"/><lb ed="R110" n="0542b03"/>不妨略改。令人易诵也。花严字母。教中极重。流入中 <lb ed="X" n="0747c08"/><lb ed="R110" n="0542b04"/>国。遂为韵学鼻祖。是其明证。儒者不解此理。刻意求 <lb ed="X" n="0747c09"/><lb ed="R110" n="0542b05"/>疵。见偈中有韵者。反谓彼教焉得有有韵文字。断为 <lb ed="X" n="0747c10"/><lb ed="R110" n="0542b06"/>缁流臆造。且即以证经之类多臆造。何不思之甚也。 <lb ed="X" n="0747c11"/><lb ed="R110" n="0542b07"/><persName>佛</persName>教既不立文字。故三藏皆是语录。本无经传序记 <lb ed="X" n="0747c12"/><lb ed="R110" n="0542b08"/>等名目。经之梵语。为修多罗。原翻为线。言其贯穿也。 <lb ed="X" n="0747c13"/><lb ed="R110" n="0542b09"/>流入东土後。以中国文字经为尊称。故亦称经。既是 <lb ed="X" n="0747c14"/><lb ed="R110" n="0542b10"/>语录。弟子尊其师说。有闻必录。不必皆有深義。如小 <lb ed="X" n="0747c15"/><lb ed="R110" n="0542b11"/>乘中传述因果报应。或问答名義诸小品。在中国成 <lb ed="X" n="0747c16"/><lb ed="R110" n="0542b12"/>书。则如杂考杂说之类。医痔经偶说方剂。咒水治病。 <lb ed="X" n="0747c17"/><lb ed="R110" n="0542b13"/>在中国成书。则如艺術之类。教中亦不以为重。但同 <lb ed="X" n="0747c18"/><lb ed="R110" n="0542b14"/>是平铺直叙。而无中国文字一切体制。不得不槪谓 <lb ed="X" n="0747c19"/><lb ed="R110" n="0542b15"/>之经。儒者分别观之可也。鬥诤坚固。不暇深求。纔睹 <lb ed="X" n="0747c20"/><lb ed="R110" n="0542b16"/>首题。便斥为僭窃吾圣人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0747001" n="0747001"/>箸作之尊号。然则杨子之 <lb ed="X" n="0747c21"/><lb ed="R110" n="0542b17"/>太元经。文中子之元经。既同其名。幷拟其体。何说乎。 <lb ed="X" n="0747c22"/><lb ed="R110" n="0542b18"/>兵家術数家艺術家亦多称经。甚至相马相贝品茶 <lb ed="X" n="0747c23"/><lb ed="R110" n="0543a01"/>品酒。亦槪称经。更何说乎。且唯帝王制法于民。则谓 <lb ed="X" n="0747c24"/><lb ed="R110" n="0543a02"/>之律。臣下箸。述章程之属。罕有敢用此称者。<note place="inline">唯医门法律。他 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0748a" n="0748a"/> <lb ed="X" n="0748a01"/><lb ed="R110" n="0543a03"/>未之见</note>今不恶律藏之称律。独恶经藏之称经。平心自 <lb ed="X" n="0748a02"/><lb ed="R110" n="0543a04"/>思。其故安在。</p> <lb ed="X" n="0748a03"/><lb ed="R110" n="0543a05"/><p xml:id="pX62p0748a0301">古圣人心迹出处之难于窥测。莫如吴泰伯。偝弃君 <lb ed="X" n="0748a04"/><lb ed="R110" n="0543a06"/>亲。偕弟远遁。病不归省。丧不奔赴。且断发纹身。裸以 <lb ed="X" n="0748a05"/><lb ed="R110" n="0543a07"/>为饰。自孔子歎为至德。又申之以民无得而称焉。<note place="inline">可见 <lb ed="X" n="0748a06"/><lb ed="R110" n="0543a08"/>当时是非未定</note>至今三吴文物之盛甲天下。咸知推本于让 <lb ed="X" n="0748a07"/><lb ed="R110" n="0543a09"/>王开基。设非孔子有此语。或有之而不见于论语。仅 <lb ed="X" n="0748a08"/><lb ed="R110" n="0543a10"/>见于他书。恐至今少可多否。是非未易定也。有宋诸 <lb ed="X" n="0748a09"/><lb ed="R110" n="0543a11"/>贤。类多探索内典。或积至十馀年之久。最後则曰<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0748a10"/><lb ed="R110" n="0543a12"/>教灭绝彝伦。其他何须更问。夫<persName>佛</persName>之出家。谁不知之。 <lb ed="X" n="0748a11"/><lb ed="R110" n="0543a13"/>不待读其书。使果灭绝彝伦。则是罪恶彰著显而易 <lb ed="X" n="0748a12"/><lb ed="R110" n="0543a14"/>见之粗迹也。乃迟之十馀年之久而始觉之。有是理 <lb ed="X" n="0748a13"/><lb ed="R110" n="0543a15"/>乎。亦可知其非出本心矣。<persName>佛</persName>制在家男女受五戒者。 <lb ed="X" n="0748a14"/><lb ed="R110" n="0543a16"/>须先咨白父母。次眷属。次君王。皆听许<anchor xml:id="nkr_note_add_0748a1401" n="0748a1401"/><anchor xml:id="beg0748a1401" n="0748a1401"/>已<anchor xml:id="end0748a1401"/>。乃为说戒。 <lb ed="X" n="0748a15"/><lb ed="R110" n="0543a17"/>其欲出家者。先以此戒为基。出家时。重白父母眷属 <lb ed="X" n="0748a16"/><lb ed="R110" n="0543a18"/>君王。皆听许<anchor xml:id="nkr_note_add_0748a1601" n="0748a1601"/><anchor xml:id="beg0748a1601" n="0748a1601"/>已<anchor xml:id="end0748a1601"/>。乃得剃度。受持沙弥戒。五年习熟。进 <lb ed="X" n="0748a17"/><lb ed="R110" n="0543b01"/>比丘戒。七年习熟。进菩萨戒。其不得受戒出家而与 <lb ed="X" n="0748a18"/><lb ed="R110" n="0543b02"/>法会者。曰淸信男淸信女。凡出家二众。冬夏入兰若 <lb ed="X" n="0748a19"/><lb ed="R110" n="0543b03"/>讲学。春秋归家养父母。故僧家序齿称夏腊。不称年。 <lb ed="X" n="0748a20"/><lb ed="R110" n="0543b04"/>在家四众。亦冬夏入兰若听讲。思欲则归。欲饱还来。 <lb ed="X" n="0748a21"/><lb ed="R110" n="0543b05"/>皆听之。此<persName>佛</persName>在世时也。迨灭度後遗制。凡受戒每壇 <lb ed="X" n="0748a22"/><lb ed="R110" n="0543b06"/>三人。过则法师得滥法罪。出家必剃除鬚发者。犹吾 <lb ed="X" n="0748a23"/><lb ed="R110" n="0543b07"/>师儒章服。必异于众。又重为之防。不使两混也。合前 <lb ed="X" n="0748a24"/><lb ed="R110" n="0543b08"/>後观之。其圆通方便若彼。郑重谨严若此。曩有客问 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0748b" n="0748b"/> <lb ed="X" n="0748b01"/><lb ed="R110" n="0543b09"/>余曰使<persName>佛</persName>教盛行。人类当绝。奈何。余曰赖有卿辈在。 <lb ed="X" n="0748b02"/><lb ed="R110" n="0543b10"/>否则当时被教各国。人民旱无孑遗。安能流入东夏。 <lb ed="X" n="0748b03"/><lb ed="R110" n="0543b11"/>其人不悦。余曰子不读论孟乎。樊迟学稼。夫子答以 <lb ed="X" n="0748b04"/><lb ed="R110" n="0543b12"/>好礼義信。焉用稼。孟子闢许行而言大人劳心。小人 <lb ed="X" n="0748b05"/><lb ed="R110" n="0543b13"/>劳力。使当时孔孟之教盛行。人人皆欲不稼而好礼 <lb ed="X" n="0748b06"/><lb ed="R110" n="0543b14"/>義信。不劳力而学为大人。应亦孔孟所深许而不能 <lb ed="X" n="0748b07"/><lb ed="R110" n="0543b15"/>禁也。子将不虑其复变为茹毛饮血之世乎。其人失 <lb ed="X" n="0748b08"/><lb ed="R110" n="0543b16"/>笑而退。</p> <lb ed="X" n="0748b09"/><lb ed="R110" n="0543b17"/><p xml:id="pX62p0748b0901">或言自古高僧。类皆绝异于众。可畏不可近。是以先 <lb ed="X" n="0748b10"/><lb ed="R110" n="0543b18"/>儒见归宗禅师遗像雄伟。歎为状貌如此。必其资性 <lb ed="X" n="0748b11"/><lb ed="R110" n="0544a01"/>能为贼祸于天下。如操莽之流。余笑曰子误矣。此先 <lb ed="X" n="0748b12"/><lb ed="R110" n="0544a02"/>儒赞<persName>佛</persName>语。子以为毁乎。夫操莽皆以文学见重于当 <lb ed="X" n="0748b13"/><lb ed="R110" n="0544a03"/>时。其初固吾黨人也。今云归宗之资性。即操莽之流。 <lb ed="X" n="0748b14"/><lb ed="R110" n="0544a04"/>可知操莽之资性。亦归宗之流矣。以本归宗之流。济 <lb ed="X" n="0748b15"/><lb ed="R110" n="0544a05"/>之以文学而𣨛成操莽。以本操莽之流。纳之于丛林 <lb ed="X" n="0748b16"/><lb ed="R110" n="0544a06"/>而遂变归宗。<persName>佛</persName>教之入中国。害乎利乎。问者笑谢去。</p> <lb ed="X" n="0748b17"/><lb ed="R110" n="0544a07"/><p xml:id="pX62p0748b1701">心性之学。莫精邃于<persName>佛</persName>书。宋儒千言万语。或录全文。 <lb ed="X" n="0748b18"/><lb ed="R110" n="0544a08"/>或括大旨。皆本于此。其大纲领之显著者。如事理对 <lb ed="X" n="0748b19"/><lb ed="R110" n="0544a09"/>擧。<note place="inline">唯杨子有说事者。莫详于书。说理者。莫辨于春秋二语。亦是分说</note>无为善恶对擧。 <lb ed="X" n="0748b20"/><lb ed="R110" n="0544a10"/>心要内外两忘。心有全体大用。及体用一原。显微无 <lb ed="X" n="0748b21"/><lb ed="R110" n="0544a11"/>间。<note place="inline">此程子所谓必不得已而说出者</note>诸说皆唐代诸禅师经疏语录 <lb ed="X" n="0748b22"/><lb ed="R110" n="0544a12"/>中首发者。盖时至理彰。入而俱化。不自觉知。必谓阴 <lb ed="X" n="0748b23"/><lb ed="R110" n="0544a13"/>用而阳拒之。亦过也。其毁之者。无极太极阴阳五行 <lb ed="X" n="0748b24"/><lb ed="R110" n="0544a14"/>之成见。牢不可<g ref="#CB15072">拔</g>。不知六经语孟言心性处。原不如 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0748c" n="0748c"/> <lb ed="X" n="0748c01"/><lb ed="R110" n="0544a15"/>此也<note place="inline">或难云至理愈阐愈精。六经语孟辞意简质。本无如许高妙之谈。安得以其原本<persName>佛</persName>书者为是。 <lb ed="X" n="0748c02"/><lb ed="R110" n="0544a16"/>原本太极图者为非。答曰此理易晓。譬如作时文以心性为题。由浅入深。逐层疏剔。不假安排。道理完密者。自 <lb ed="X" n="0748c03"/><lb ed="R110" n="0544a17"/>是正宗文字。而经旨亦合。别立柱意。或创新解。或专一经。纵说得盛水不漏。终是强题就我。偏锋文字。与经旨 <lb ed="X" n="0748c04"/><lb ed="R110" n="0544a18"/>微隔一丝矣</note>。</p> <lb ed="X" n="0748c05"/><lb ed="R110" n="0544b01"/><p xml:id="pX62p0748c0501">类聚六经语孟。及西汉以前。诸子百家言心性者。为 <lb ed="X" n="0748c06"/><lb ed="R110" n="0544b02"/>第一编。东京而下。迄于隋初。诸子百家言心性者。为 <lb ed="X" n="0748c07"/><lb ed="R110" n="0544b03"/>第二编。唐代诸儒。及宋五子前言心性者。为第三编。 <lb ed="X" n="0748c08"/><lb ed="R110" n="0544b04"/>宋五子以下。迄于 国朝诸大老言心性者。幷其为 <lb ed="X" n="0748c09"/><lb ed="R110" n="0544b05"/>学宗旨。为第四编。诸儒或赞歎<persName>佛</persName>书。或拈弄機锋。及 <lb ed="X" n="0748c10"/><lb ed="R110" n="0544b06"/>与高僧往来赠答诗文。皆附编末。第一编。可以观吾 <lb ed="X" n="0748c11"/><lb ed="R110" n="0544b07"/>儒言心性之本旨。第二第三编。可以观其渐入<persName>佛</persName>理。 <lb ed="X" n="0748c12"/><lb ed="R110" n="0544b08"/>第四编。则儒<persName>佛</persName>之异同原委。灿若列眉。时代前後。彰 <lb ed="X" n="0748c13"/><lb ed="R110" n="0544b09"/>彰可考。自不容以笔舌空争矣。</p> <lb ed="X" n="0748c14"/><lb ed="R110" n="0544b10"/><p xml:id="pX62p0748c1401">类聚闢<persName>佛</persName>之说。若史传所论及诏令奏议。私家著述 <lb ed="X" n="0748c15"/><lb ed="R110" n="0544b11"/>等。唐以前为第一编。其崇<persName>佛</persName>者为第二编。唐以後迄 <lb ed="X" n="0748c16"/><lb ed="R110" n="0544b12"/>于 国朝<note place="inline">其人生存者不录</note>为第三编。其崇<persName>佛</persName>者为第四编。 <lb ed="X" n="0748c17"/><lb ed="R110" n="0544b13"/>四编中凡僧俗辨正。及讲学家彼此互诤者。随条附 <lb ed="X" n="0748c18"/><lb ed="R110" n="0544b14"/>入。如此则一时之风尙。两家得失之浅深。及其用心 <lb ed="X" n="0748c19"/><lb ed="R110" n="0544b15"/>之公私厚薄。均可于言语气象闲得之。四编之前。恭 <lb ed="X" n="0748c20"/><lb ed="R110" n="0544b16"/>录 本朝 <lb ed="X" n="0748c21" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0544b17"/>列圣阐扬<persName>佛</persName>理。护持正法诸诏旨诗文。<note place="inline">从无闢<persName>佛</persName>者</note>及当 <lb ed="X" n="0748c22"/><lb ed="R110" n="0544b18"/>时诸僧奏对機缘。编定入藏。或见于诸大老文集者。 <lb ed="X" n="0748c23"/><lb ed="R110" n="0545a01"/>为卷首。以见 本朝家法。儒<persName>佛</persName>幷重。圣人作用。道合 <lb ed="X" n="0748c24"/><lb ed="R110" n="0545a02"/>时中。所以为子孙黎民计者。至深且远。普天率土千 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0749a" n="0749a"/> <lb ed="X" n="0749a01"/><lb ed="R110" n="0545a03"/>万亿年。长承帱覆。于此而犹生疑谤。辜负 <lb ed="X" n="0749a02" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0545a04"/>深恩。井蛙小天。何足以辨哉。</p> <lb ed="X" n="0749a03"/><lb ed="R110" n="0545a05"/><p xml:id="pX62p0749a0301">昌黎与大顚三书。显然缁徒伪托。东坡笃好<persName>佛</persName>乘。而 <lb ed="X" n="0749a04"/><lb ed="R110" n="0545a06"/>不信三书。紫阳闢<persName>佛</persName>之力。远过昌黎。而偏以三书为 <lb ed="X" n="0749a05"/><lb ed="R110" n="0545a07"/>真。且著为论说以证实之。窃所未喩。周子大贤。曾与 <lb ed="X" n="0749a06"/><lb ed="R110" n="0545a08"/>东林<persName>佛</persName>印诸禅师。往还论道。亦诚有之。不必讳。彼徒 <lb ed="X" n="0749a07"/><lb ed="R110" n="0545a09"/>遂称太极图为东林口诀。诬罔孰甚。夫周子太极图。 <lb ed="X" n="0749a08"/><lb ed="R110" n="0545a10"/>得於穆修。修得于种放。放得于陈抟。胡五峰言之详 <lb ed="X" n="0749a09"/><lb ed="R110" n="0545a11"/>审。彼徒既倡为陈抟得于麻衣。麻衣得于寿涯。寿涯 <lb ed="X" n="0749a10"/><lb ed="R110" n="0545a12"/>得于国一之说。以为东林秘授之证。而朱子又幷讳 <lb ed="X" n="0749a11"/><lb ed="R110" n="0545a13"/>其源流。直云周子之学。莫知其师传之所自。亦所未 <lb ed="X" n="0749a12"/><lb ed="R110" n="0545a14"/>喩。盖自儒<persName>佛</persName>两家鬥诤不<anchor xml:id="nkr_note_add_0749a1201" n="0749a1201"/><anchor xml:id="beg0749a1201" n="0749a1201"/>已<anchor xml:id="end0749a1201"/>。彼徒往往援引名公。列 <lb ed="X" n="0749a13"/><lb ed="R110" n="0545a15"/>入宗派以自固。最为无识可醜。吾儒分别观之。宜取 <lb ed="X" n="0749a14"/><lb ed="R110" n="0545a16"/>诸家灯史所载诸名公之与高僧往还者。详考事迹。 <lb ed="X" n="0749a15"/><lb ed="R110" n="0545a17"/>萃为一编。各著所出。其生平奉<persName>佛</persName>。见于他书。而无论 <lb ed="X" n="0749a16"/><lb ed="R110" n="0545a18"/>说可入前数编者。依时代先後。幷入此编。若韩子之 <lb ed="X" n="0749a17"/><lb ed="R110" n="0545b01"/>询<persName>佛</persName>法。大顚叩齿三下。周子之问易理。东林劝倡道 <lb ed="X" n="0749a18"/><lb ed="R110" n="0545b02"/>学之类。随条辨正之。盖贤者学<persName>佛</persName>固多。而不肖者亦 <lb ed="X" n="0749a19"/><lb ed="R110" n="0545b03"/>不少。不必以此为贤者讳。亦不当以此为不肖宽。前 <lb ed="X" n="0749a20"/><lb ed="R110" n="0545b04"/>如张无尽之倾险。後如李卓吾之狂悖。幷称宗教兼 <lb ed="X" n="0749a21"/><lb ed="R110" n="0545b05"/>通。真是法门之玷。<persName>佛</persName>法难做人情。此编足为龟鉴焉。</p> <lb ed="X" n="0749a22"/><lb ed="R110" n="0545b06"/><p xml:id="pX62p0749a2201">以<persName>佛</persName>理入儒书。盖始于魏晋间。今易论语註疏。及皇 <lb ed="X" n="0749a23"/><lb ed="R110" n="0545b07"/>侃義疏可证。此亦所谓入而俱化。不自觉知。苟足发 <lb ed="X" n="0749a24"/><lb ed="R110" n="0545b08"/>明。虽圣人复起。亦不责也。<note place="inline"><persName>佛</persName>书能所二字。犹之儒书动静字。最为简明。以诠易 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0749b" n="0749b"/> <lb ed="X" n="0749b01"/><lb ed="R110" n="0545b09"/>理。自然要言不烦。必谓原本乾始能以美利利天下。不言所利。亦是强辨。若朱子释书。能觉为道心。所觉为人 <lb ed="X" n="0749b02"/><lb ed="R110" n="0545b10"/>心。亦可谓之原本易文言乎</note>若李长者花严合论。处处以八卦五 <lb ed="X" n="0749b03"/><lb ed="R110" n="0545b11"/>行方位牵配。则直有意借此歆动儒者。不特齐文定 <lb ed="X" n="0749b04"/><lb ed="R110" n="0545b12"/>旨。堕语渗漏矣。夫儒<persName>佛</persName>两家。離之固不成二。合之亦 <lb ed="X" n="0749b05"/><lb ed="R110" n="0545b13"/>正非一。明教嵩禅师。称其可以心通。难以迹较。洵为 <lb ed="X" n="0749b06"/><lb ed="R110" n="0545b14"/>知言。若从文字上牵引附会。纵能密合。亦是藉重他 <lb ed="X" n="0749b07"/><lb ed="R110" n="0545b15"/>家。无益有损。憨山之註莊子内篇。藕益之释周易。及 <lb ed="X" n="0749b08"/><lb ed="R110" n="0545b16"/>四子书。用心良苦。而不知儒者。早有读花严八十卷。 <lb ed="X" n="0749b09"/><lb ed="R110" n="0545b17"/>不如读艮卦一爻之诮。此风沿流到今。动称三教同 <lb ed="X" n="0749b10"/><lb ed="R110" n="0545b18"/>源。著为邪说。惑世诬民。酿成乱本。搜剔病根。毕竟是 <lb ed="X" n="0749b11"/><lb ed="R110" n="0546a01"/>急于求信之一念。走作至此。故不得不痛辨之。颇望 <lb ed="X" n="0749b12"/><lb ed="R110" n="0546a02"/>後贤。永为烱戒。</p> <lb ed="X" n="0749b13"/><lb ed="R110" n="0546a03"/><p xml:id="pX62p0749b1301">三教之称。盖创自北魏道士寇谦之。故文中子亦有 <lb ed="X" n="0749b14"/><lb ed="R110" n="0546a04"/>此二字。不知道不成教。所祖之老子。不过九流之一。 <lb ed="X" n="0749b15"/><lb ed="R110" n="0546a05"/>汉书艺文志。彰彰可考。生平著述。只有道德经五千 <lb ed="X" n="0749b16"/><lb ed="R110" n="0546a06"/>言。不但与後世道士虚诞之说。全然风马牛。且与莊 <lb ed="X" n="0749b17"/><lb ed="R110" n="0546a07"/>列。亦大相径庭。世俗所行常淸静经。是唐时学禅者 <lb ed="X" n="0749b18"/><lb ed="R110" n="0546a08"/>伪托。文理字句。全不类春秋时语。极易辨别。至灵宝 <lb ed="X" n="0749b19"/><lb ed="R110" n="0546a09"/>等经。皆是<name role="" type="person">寇谦之</name>鲍静<name role="" type="person">林灵素</name>辈。先後伪造。全窃<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0749b20"/><lb ed="R110" n="0546a10"/>书之粗浅者。甚至套袭句调。昔人早痛办之。其源流 <lb ed="X" n="0749b21"/><lb ed="R110" n="0546a11"/>之杂凑不一。方维甸先生抱朴子序。考论最详。<note place="inline">幷附录于 <lb ed="X" n="0749b22"/><lb ed="R110" n="0546a12"/>後</note>尤可笑者。<persName>佛</persName>家诸咒。其字多著口旁。缘华书无其 <lb ed="X" n="0749b23"/><lb ed="R110" n="0546a13"/>字。只能以数字合音代之。著口旁者。须读作弹舌音 <lb ed="X" n="0749b24"/><lb ed="R110" n="0546a14"/>之标记。犹儒书之发音加圈耳。幷非其字有圈也。乃 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0749c" n="0749c"/> <lb ed="X" n="0749c01"/><lb ed="R110" n="0546a15"/>道士伪造咒字。亦多口旁。试问老子与所称元始天 <lb ed="X" n="0749c02"/><lb ed="R110" n="0546a16"/>尊者。外国人乎。张天师一派。本非道家。乃周时巫祝 <lb ed="X" n="0749c03"/><lb ed="R110" n="0546a17"/>之遗法。能交鬼神。秦汉之际失传。後为黄巾贼张角 <lb ed="X" n="0749c04"/><lb ed="R110" n="0546a18"/>兄弟所得。张道陵即张角之後裔。其交鬼神之道。还 <lb ed="X" n="0749c05"/><lb ed="R110" n="0546b01"/>是古法。後人不知恪守。见世俗道士伪派盛行。又互 <lb ed="X" n="0749c06"/><lb ed="R110" n="0546b02"/>相比附。如<g ref="#CB17406">𥷳</g><g ref="#CB17425">𥸞</g><g ref="#CB17405">𥸛</g><g ref="#CB17426">𥸟</g>四字。系明嘉靖间妖道所造。今 <lb ed="X" n="0749c07"/><lb ed="R110" n="0546b03"/>天师府。亦用以为正法。真堪绝倒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749c08"/><lb ed="R110" n="0546b04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">方维甸抱朴子序</cb:mulu><head>方维甸抱朴子序</head> <lb ed="X" n="0749c09"/><lb ed="R110" n="0546b05"/><p xml:id="pX62p0749c0901">道家宗旨。淸净冲虚而<anchor xml:id="nkr_note_add_0749c0901" n="0749c0901"/><anchor xml:id="beg0749c0901" n="0749c0901"/>已<anchor xml:id="end0749c0901"/>。其弊或流为权谋。或流 <lb ed="X" n="0749c10"/><lb ed="R110" n="0546b06"/>为放诞。无所谓金丹仙药黄白元素。吐纳导引。禁 <lb ed="X" n="0749c11"/><lb ed="R110" n="0546b07"/>咒符箓之術也。秦汉方士。绝不附会老子。即依托 <lb ed="X" n="0749c12"/><lb ed="R110" n="0546b08"/>黄帝。亦非道家之说。汉书艺文志。以黄帝诸篇分 <lb ed="X" n="0749c13"/><lb ed="R110" n="0546b09"/>属道家。神仙盖本七略。七略又本于别录。刘子政 <lb ed="X" n="0749c14"/><lb ed="R110" n="0546b10"/>固诵习鸿宝。笃信神仙者。而典挍秘书。仍别方技 <lb ed="X" n="0749c15"/><lb ed="R110" n="0546b11"/>于诸子之外。不相殽也。东汉之季。桓帝好神仙。祠 <lb ed="X" n="0749c16"/><lb ed="R110" n="0546b12"/>老子。张陵之子衡使人为祭酒主。以老子五千文 <lb ed="X" n="0749c17"/><lb ed="R110" n="0546b13"/>都习。神仙之附会道家。实昉于此。抱朴子内篇。古 <lb ed="X" n="0749c18"/><lb ed="R110" n="0546b14"/>之神仙家言也。虽自以内篇属之道家。然所擧仙 <lb ed="X" n="0749c19"/><lb ed="R110" n="0546b15"/>经神符。多至二百八十二种。绝无道家诸子。且谓 <lb ed="X" n="0749c20"/><lb ed="R110" n="0546b16"/>老子泛论较略。莊子文子关尹喜之徒。祖述黄老。 <lb ed="X" n="0749c21"/><lb ed="R110" n="0546b17"/>永无至言。去神仙千亿里。寻其旨趣。与道家判然 <lb ed="X" n="0749c22"/><lb ed="R110" n="0546b18"/>不同。又後世学仙者。奉魏伯阳为正宗。是书偶及 <lb ed="X" n="0749c23"/><lb ed="R110" n="0547a01"/>伯阳。内篇之名。幷无一语称述。唯神仙传中。言参 <lb ed="X" n="0749c24"/><lb ed="R110" n="0547a02"/>同契。假爻象以说作丹之意而<anchor xml:id="nkr_note_add_0749c2401" n="0749c2401"/><anchor xml:id="beg0749c2401" n="0749c2401"/>已<anchor xml:id="end0749c2401"/>。是稚川之学。匪 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0750a" n="0750a"/> <lb ed="X" n="0750a01"/><lb ed="R110" n="0547a03"/>特与道家异。幷与後世神仙家。无幾微之合。余尝 <lb ed="X" n="0750a02"/><lb ed="R110" n="0547a04"/>谓汉之仙術。元与黄老分途。魏晋之世。元言日盛。 <lb ed="X" n="0750a03"/><lb ed="R110" n="0547a05"/>经術多歧。道家自诡于儒。神仙遂溷于道。然第假 <lb ed="X" n="0750a04"/><lb ed="R110" n="0547a06"/>借其名。不易其实也。迨及宋元。乃缘参同炉火而 <lb ed="X" n="0750a05"/><lb ed="R110" n="0547a07"/>言内丹。炼养阴阳。混合元气。斥服食胎息为小道。 <lb ed="X" n="0750a06"/><lb ed="R110" n="0547a08"/>金石符咒为旁门。黄白元素为邪術。唯以性命交 <lb ed="X" n="0750a07"/><lb ed="R110" n="0547a09"/>修。为谷神不死。羽化登真之诀。其说旁涉禅宗。兼 <lb ed="X" n="0750a08"/><lb ed="R110" n="0547a10"/>附易理。袭微重妙。且欲幷儒释而一之。自是而汉 <lb ed="X" n="0750a09"/><lb ed="R110" n="0547a11"/>晋相传神仙之说。尽变无馀。名实交溷矣。然则葛 <lb ed="X" n="0750a10"/><lb ed="R110" n="0547a12"/>氏之书。墨守师传。不矜妙悟。譬之儒者说经。其神 <lb ed="X" n="0750a11"/><lb ed="R110" n="0547a13"/>仙家之汉学乎。孙伯渊漕司笃好古義。兼综九流。 <lb ed="X" n="0750a12"/><lb ed="R110" n="0547a14"/>以明抱朴子。及天一阁抄本。错乱脱误。手自校雠。 <lb ed="X" n="0750a13"/><lb ed="R110" n="0547a15"/>复属余与顾<g ref="#CB00589">涧</g>苹各以家藏诸本。参证他书。覆挍 <lb ed="X" n="0750a14"/><lb ed="R110" n="0547a16"/>数过。伯渊叙录篇目。将以刊行。余因擧神仙与道 <lb ed="X" n="0750a15"/><lb ed="R110" n="0547a17"/>家者流。古今分合之故。论次为序。览者或有考焉。</p> <lb ed="X" n="0750a16"/><lb ed="R110" n="0547a18"/><p xml:id="pX62p0750a1601">凡教必有化被一方。不变之仪式。其所以能如此者。 <lb ed="X" n="0750a17"/><lb ed="R110" n="0547b01"/>前篇论之。所谓空有二边。互形互显。人心物理皆同。 <lb ed="X" n="0750a18"/><lb ed="R110" n="0547b02"/>必不能废。儒<persName>佛</persName>两家。本斯立教。故能独立。空有之外。 <lb ed="X" n="0750a19"/><lb ed="R110" n="0547b03"/>无第三件可说。故道不成教。试问道家化被何方。其 <lb ed="X" n="0750a20"/><lb ed="R110" n="0547b04"/>全藏经文。杂出不一。任意更改。定制安在。世俗不察。 <lb ed="X" n="0750a21"/><lb ed="R110" n="0547b05"/>以误传误。向见日本人所编内外一览。详考五大洲 <lb ed="X" n="0750a22"/><lb ed="R110" n="0547b06"/>中各国之教。其中国下。註云儒教<persName>佛</persName>教。嗟乎。堂堂中 <lb ed="X" n="0750a23"/><lb ed="R110" n="0547b07"/>国千馀年来。莫能抉择。转为海外小<g ref="#CB15131">邦</g>。冷眼窥破。可 <lb ed="X" n="0750a24"/><lb ed="R110" n="0547b08"/>歎可愧。</p> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0750b" n="0750b"/> <lb ed="X" n="0750b01"/><lb ed="R110" n="0547b09"/><p xml:id="pX62p0750b0101"><persName>佛</persName>教以发菩提心为初步。涅槃为究竟。涅槃者。不生 <lb ed="X" n="0750b02"/><lb ed="R110" n="0547b10"/>不灭之谓。不生不灭者。本自无生。今亦不灭也。故又 <lb ed="X" n="0750b03"/><lb ed="R110" n="0547b11"/>借以为死之称。正所以证明常住真心。死亦不灭也。 <lb ed="X" n="0750b04"/><lb ed="R110" n="0547b12"/>子张云君子曰终。小人曰死。吾今日其庶幾乎。子贡 <lb ed="X" n="0750b05"/><lb ed="R110" n="0547b13"/>曰大哉死乎。君子息焉。小人休焉。可见常住真心不 <lb ed="X" n="0750b06"/><lb ed="R110" n="0547b14"/>灭之说。<note place="inline">儒家谓之道心</note>孔门亦然。<note place="inline">诸侯曰薨。大夫曰卒。士曰不禄。德必称位。故皆不斥 <lb ed="X" n="0750b07"/><lb ed="R110" n="0547b15"/>言死。庶人则言死矣</note>死者人之所必不免。<persName>佛</persName>灭度时。头痛背痛 <lb ed="X" n="0750b08"/><lb ed="R110" n="0547b16"/>右脇而卧。经有明文。世人徒见幻身之委化。不见神 <lb ed="X" n="0750b09"/><lb ed="R110" n="0547b17"/>明之常留。千言万语。莫能开悟。所以诸大弟子。往往 <lb ed="X" n="0750b10"/><lb ed="R110" n="0547b18"/>临终示现瑞相。而中国诸禅师。亦每坐脱立亡。以显 <lb ed="X" n="0750b11"/><lb ed="R110" n="0548a01"/>此常住不灭之说。实有凭據。利之所在。弊即随生。後 <lb ed="X" n="0750b12"/><lb ed="R110" n="0548a02"/>人专在此处著眼。甚至垂危之际。旁人强扶之坐。盘 <lb ed="X" n="0750b13"/><lb ed="R110" n="0548a03"/>屈其膝以显异惑众。不知坐脱立亡。外道邪定者亦 <lb ed="X" n="0750b14"/><lb ed="R110" n="0548a04"/>能之。是以<persName>佛</persName>门不贵。石霜禅师早有坐脱立亡即不 <lb ed="X" n="0750b15"/><lb ed="R110" n="0548a05"/>无。先师意未梦见在之诃。夫此际尙欲作意摆佈。更 <lb ed="X" n="0750b16"/><lb ed="R110" n="0548a06"/>何事非作意摆佈哉。去道之远。何啻万里。吾孔子梦 <lb ed="X" n="0750b17"/><lb ed="R110" n="0548a07"/>奠之谶。记者明言寝疾。曾子易箦之际。亦称反席未 <lb ed="X" n="0750b18"/><lb ed="R110" n="0548a08"/>安。後儒乃多以端坐而逝为美谈。盖即此可见平日 <lb ed="X" n="0750b19"/><lb ed="R110" n="0548a09"/>之定力。非杜撰禅和作意摆佈之比焉。</p> <lb ed="X" n="0750b20"/><lb ed="R110" n="0548a10"/><p xml:id="pX62p0750b2001"><persName>如来</persName>为一大事因缘。出现于世。一大事因缘者。死生 <lb ed="X" n="0750b21"/><lb ed="R110" n="0548a11"/>是也。生必有死。常事常理。何为大事。盖生者欲之极。 <lb ed="X" n="0750b22"/><lb ed="R110" n="0548a12"/>死者恶之极。蠢蠢凡愚。莫不皆然。故孟子云所欲有 <lb ed="X" n="0750b23"/><lb ed="R110" n="0548a13"/>甚于生者。所恶有甚于死者。人皆有之。贤者能弗丧 <lb ed="X" n="0750b24"/><lb ed="R110" n="0548a14"/>耳。充此欲恶之极。可以无所不至。理喩势禁。二者俱 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0750c" n="0750c"/> <lb ed="X" n="0750c01"/><lb ed="R110" n="0548a15"/>穷。然虽欲之极。而生终不可以苟得。虽恶之极。而死 <lb ed="X" n="0750c02"/><lb ed="R110" n="0548a16"/>终不可以苟免。亦万亿愚贱之所莫能奈何也。至于 <lb ed="X" n="0750c03"/><lb ed="R110" n="0548a17"/>莫能奈何。而欲恶之心终不死。然後常住真心本无 <lb ed="X" n="0750c04"/><lb ed="R110" n="0548a18"/>生灭之理。可以方便开示。有本无生灭之理以顺其 <lb ed="X" n="0750c05"/><lb ed="R110" n="0548b01"/>欲恶。然後可以闭塞恶门。开通善道。<persName>如来</persName>所谓张大 <lb ed="X" n="0750c06"/><lb ed="R110" n="0548b02"/>教网。入生死海。漉人天鱼。置涅槃岸者。手眼全在此 <lb ed="X" n="0750c07"/><lb ed="R110" n="0548b03"/>际。故曰一大事因缘。又曰观众生機熟。示现受生。世 <lb ed="X" n="0750c08"/><lb ed="R110" n="0548b04"/>人著眼大事二字。忽略因缘二字。遂以死生事大。无 <lb ed="X" n="0750c09"/><lb ed="R110" n="0548b05"/>常迅速语意。依稀解会。则是专为一<anchor xml:id="nkr_note_add_0750c0901" n="0750c0901"/><anchor xml:id="beg0750c0901" n="0750c0901"/>己<anchor xml:id="end0750c0901"/>生死。何所谓 <lb ed="X" n="0750c10"/><lb ed="R110" n="0548b06"/>众生機熟哉。</p> <lb ed="X" n="0750c11"/><lb ed="R110" n="0548b07"/><p xml:id="pX62p0750c1101">今人多言儒家但有入世法。<persName>佛</persName>家兼有出世法。古来 <lb ed="X" n="0750c12"/><lb ed="R110" n="0548b08"/>若僧若俗。通晓<persName>佛</persName>理者。亦不免作此语。不唯鄙浅。且 <lb ed="X" n="0750c13"/><lb ed="R110" n="0548b09"/>多误人。兹详辨之。唯入世法。无出世法。无量寿经反 <lb ed="X" n="0750c14"/><lb ed="R110" n="0548b10"/>覆开示二千馀言。不出三纲五常。而总结以度世上 <lb ed="X" n="0750c15"/><lb ed="R110" n="0548b11"/>天泥洹之道。其证一。遗教经<persName>佛</persName>临涅槃。略说法要二 <lb ed="X" n="0750c16"/><lb ed="R110" n="0548b12"/>千馀言。首以净戒。终以四谛。而总结之以当勤精进。 <lb ed="X" n="0750c17"/><lb ed="R110" n="0548b13"/>早求解脱。其证二。金刚经以无我人众生寿者修一 <lb ed="X" n="0750c18"/><lb ed="R110" n="0548b14"/>切善法。即得阿耨多罗三藐三菩提。其证三。法花经 <lb ed="X" n="0750c19"/><lb ed="R110" n="0548b15"/>治世语言。资生产业。皆与实相不相违偝。其证四。诸 <lb ed="X" n="0750c20"/><lb ed="R110" n="0548b16"/>如此类。不勝枚擧。可知出世法。即在入世法中。换名 <lb ed="X" n="0750c21"/><lb ed="R110" n="0548b17"/>不换体。缘但就常住法身言之。则本未尝入。何所谓 <lb ed="X" n="0750c22"/><lb ed="R110" n="0548b18"/>出。兼就一期报身言之。则始终不能離世。又安能出 <lb ed="X" n="0750c23"/><lb ed="R110" n="0549a01"/>世哉。侍者问鸟窝禅师。如何是<persName>佛</persName>法大意。师拈起布 <lb ed="X" n="0750c24"/><lb ed="R110" n="0549a02"/>毛吹之。白香山问<persName>佛</persName>法。师答曰诸恶莫作。众善奉行。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0751a" n="0751a"/> <lb ed="X" n="0751a01"/><lb ed="R110" n="0549a03"/>有人问师前答怎地奇特。後答三岁孩儿都说得。师 <lb ed="X" n="0751a02"/><lb ed="R110" n="0549a04"/>云三岁孩儿说得。八十老人行不得。可知不能入世 <lb ed="X" n="0751a03"/><lb ed="R110" n="0549a05"/>者。必不能出世。其所谓出。高则不过二乘。下则竟是 <lb ed="X" n="0751a04"/><lb ed="R110" n="0549a06"/>邪魔。毕竟不出三界。正我<persName>佛</persName>所深诃也。</p> <lb ed="X" n="0751a05"/><lb ed="R110" n="0549a07"/><p xml:id="pX62p0751a0501"><persName>佛</persName>法平等者。乃物物本来平等。今令各还本位。故称 <lb ed="X" n="0751a06"/><lb ed="R110" n="0549a08"/><persName>佛</persName>法平等。譬如色有妍<g ref="#CB05554">媸</g>。不到眼则<anchor xml:id="nkr_note_add_0751a0601" n="0751a0601"/><anchor xml:id="beg0751a0601" n="0751a0601"/>已<anchor xml:id="end0751a0601"/>。到则普见。声 <lb ed="X" n="0751a07"/><lb ed="R110" n="0549a09"/>有淸浊。不入耳则<anchor xml:id="nkr_note_add_0751a0701" n="0751a0701"/><anchor xml:id="beg0751a0701" n="0751a0701"/>已<anchor xml:id="end0751a0701"/>。入则普闻。此即眼耳之本来平 <lb ed="X" n="0751a08"/><lb ed="R110" n="0549a10"/>等处。幷非不可拣择。实是不能拣择。乍见闻时。自然 <lb ed="X" n="0751a09"/><lb ed="R110" n="0549a11"/>妍还他妍。<g ref="#CB05554">媸</g>还他<g ref="#CB05554">媸</g>。淸还他淸。浊还他浊。此即物物 <lb ed="X" n="0751a10"/><lb ed="R110" n="0549a12"/>之本来平等处。幷非不可安排。实在无从安排。人唯 <lb ed="X" n="0751a11"/><lb ed="R110" n="0549a13"/>从不能拣择无可安排中。工夫打成一片。亲切证到 <lb ed="X" n="0751a12"/><lb ed="R110" n="0549a14"/>是个甚么。<persName>佛</persName>法尽在是矣。不得将儒家廓然而大公。 <lb ed="X" n="0751a13"/><lb ed="R110" n="0549a15"/>物来而顺应。依稀解会。近来一种邪魔。误解此二语。 <lb ed="X" n="0751a14"/><lb ed="R110" n="0549a16"/>又误解金刚经是法平等。无有高下二语。男女混杂。 <lb ed="X" n="0751a15"/><lb ed="R110" n="0549a17"/>则曰平等无男女相。善恶不分。则曰平等无善恶相。 <lb ed="X" n="0751a16"/><lb ed="R110" n="0549a18"/>世法败壞至此。<persName>佛</persName>法从何建立。安得大权菩萨。现宰 <lb ed="X" n="0751a17"/><lb ed="R110" n="0549b01"/>官身。起而正之。</p> <lb ed="X" n="0751a18"/><lb ed="R110" n="0549b02"/><p xml:id="pX62p0751a1801">达摩答异见王问性。云在眼曰见。在耳曰闻。在鼻嗅 <lb ed="X" n="0751a19"/><lb ed="R110" n="0549b03"/>香。在口谈论。在手执捉。在足运奔。遍现俱赅沙界。收 <lb ed="X" n="0751a20"/><lb ed="R110" n="0549b04"/>摄在一微尘。识者知是<persName>佛</persName>性。不识唤作精魂。此数语 <lb ed="X" n="0751a21"/><lb ed="R110" n="0549b05"/>宋儒误解。以为与告子以知觉运动为性同病。正孟 <lb ed="X" n="0751a22"/><lb ed="R110" n="0549b06"/>子所诃。不知见闻等六者。原是知觉运动。其每句安 <lb ed="X" n="0751a23"/><lb ed="R110" n="0549b07"/>一在字。是何物耶。明道先生云。会得时自活鱍鱍地。 <lb ed="X" n="0751a24"/><lb ed="R110" n="0549b08"/>不会得只是弄精魂。斯不误矣。近来宗徒。逢人问著。 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0751b" n="0751b"/> <lb ed="X" n="0751b01"/><lb ed="R110" n="0549b09"/>便擎拳竖掌。说相似禅。余尝问如何是遍现俱赅沙 <lb ed="X" n="0751b02"/><lb ed="R110" n="0549b10"/>界。便擧手指眼前。又问如何是收摄在一微尘。便默 <lb ed="X" n="0751b03"/><lb ed="R110" n="0549b11"/>坐良久。余曰正好错会。假饶不错。也只是达摩底。大 <lb ed="X" n="0751b04"/><lb ed="R110" n="0549b12"/>德分上如何。其人罔措。反诘。余曰不辞道破。恐道了 <lb ed="X" n="0751b05"/><lb ed="R110" n="0549b13"/>又只是我底。与大德分上仍没交涉。固诘不<anchor xml:id="nkr_note_add_0751b0501" n="0751b0501"/><anchor xml:id="beg0751b0501" n="0751b0501"/>已<anchor xml:id="end0751b0501"/>。曰但 <lb ed="X" n="0751b06"/><lb ed="R110" n="0549b14"/>道适来错在何处。余曰适来原不错。只消倒过来。其 <lb ed="X" n="0751b07"/><lb ed="R110" n="0549b15"/>人有省。余後擧似许灵虚。灵虚亦首肯。余两人都不 <lb ed="X" n="0751b08"/><lb ed="R110" n="0549b16"/>会禅。痛宗门之扫地。幷此不解。因记其说于此。俟诸 <lb ed="X" n="0751b09"/><lb ed="R110" n="0549b17"/>方明眼检点。</p> <lb ed="X" n="0751b10"/><lb ed="R110" n="0549b18"/><p xml:id="pX62p0751b1001">达摩在西竺为二十八祖。在东土为初祖。受二十七 <lb ed="X" n="0751b11"/><lb ed="R110" n="0550a01"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0751001" n="0751001"/>初祖<name role="" type="person">般若多罗</name>尊者之传。发明心要。先在本国降化 <lb ed="X" n="0751b12"/><lb ed="R110" n="0550a02"/>六宗。一有相宗。二无相宗。三定慧宗。四戒行宗。五无 <lb ed="X" n="0751b13"/><lb ed="R110" n="0550a03"/>得宗。六寂静宗。後至中国。见梁武帝。機缘不合。退入 <lb ed="X" n="0751b14"/><lb ed="R110" n="0550a04"/>嵩山少室。面壁枯坐九年。罕与人接。盖为当时義学 <lb ed="X" n="0751b15"/><lb ed="R110" n="0550a05"/>家执著文字。讲得口水漉漉地。故以枯坐不语痛扫 <lb ed="X" n="0751b16"/><lb ed="R110" n="0550a06"/>之。據此可见达摩早证圣道。故能降化六宗。幷非到 <lb ed="X" n="0751b17"/><lb ed="R110" n="0550a07"/>中国後。方学坐禅也。世人误解。谓是九年枯坐面壁 <lb ed="X" n="0751b18"/><lb ed="R110" n="0550a08"/>功成。以讹传讹。外道邪师。因此伪造达摩胎息歌。<note place="inline">如云 <lb ed="X" n="0751b19"/><lb ed="R110" n="0550a09"/>一息便指。气气归脐。一提便咽。三家相见云云。此楞严十种仙中之邪法。大悖<persName>佛</persName>教。达摩安得有此</note>引 <lb ed="X" n="0751b20"/><lb ed="R110" n="0550a10"/>诱男女。教他结跏趺坐。海底穴不得著<g ref="#CB04775">凳</g>。运气咽津。 <lb ed="X" n="0751b21"/><lb ed="R110" n="0550a11"/>种种邪法。试问此类。多在色身上打点。如何可对妇 <lb ed="X" n="0751b22"/><lb ed="R110" n="0550a12"/>女面谈。且莫论从此别生过犯。即其误信之根。利者 <lb ed="X" n="0751b23"/><lb ed="R110" n="0550a13"/>工夫逼紧。现诸怪异。为魔所摄。而根钝者。至于积年 <lb ed="X" n="0751b24"/><lb ed="R110" n="0550a14"/>呆坐。不食不眠。深山穷谷中。往往有肌体衣服。与土 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0751c" n="0751c"/> <lb ed="X" n="0751c01"/><lb ed="R110" n="0550a15"/>石黏连不分。唯两眼尙自闪烁者。非鬼非人。不死不 <lb ed="X" n="0751c02"/><lb ed="R110" n="0550a16"/>活。哀哉哀哉。假饶如此成<persName>佛</persName>。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0751c0201" n="0751c0201"/><anchor xml:id="beg0751c0201" n="0751c0201"/>己<anchor xml:id="end0751c0201"/>何益。于世何補。西 <lb ed="X" n="0751c03"/><lb ed="R110" n="0550a17"/>来大法。安能流传到今。普望明眼作家。逢人开导。世 <lb ed="X" n="0751c04"/><lb ed="R110" n="0550a18"/>道隆汚。法门兴替。关系均不小也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0751c05"/><lb ed="R110" n="0550b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">代众迴向发愿疏</cb:mulu><head>代众迴向发愿疏</head> <lb ed="X" n="0751c06"/><lb ed="R110" n="0550b02"/><p xml:id="pX62p0751c0601">净业弟子沉善登等同共发心。不为自求世间福报。 <lb ed="X" n="0751c07"/><lb ed="R110" n="0550b03"/>只以上年杭州般若庵僧妙然。倡愿摩崖大字阿弥 <lb ed="X" n="0751c08"/><lb ed="R110" n="0550b04"/>陀经。嘱咐弟子善登书写。今于本年二月十五日。在 <lb ed="X" n="0751c09"/><lb ed="R110" n="0550b05"/>江苏吴县圣恩寺。延请住持僧中安。依法结壇。对 <lb ed="X" n="0751c10" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b06"/><persName>佛</persName>长跽。虔持秽迹金刚咒。敬谨书写。字字顶礼。幷遵 <lb ed="X" n="0751c11"/><lb ed="R110" n="0550b07"/>造像法式。一一密安梵书<g ref="#CB03314">𠶹</g>哩字种。冀此经法。普放 <lb ed="X" n="0751c12"/><lb ed="R110" n="0550b08"/>光明。常住不壞。阅三七日写毕复如前法。写楞严大 <lb ed="X" n="0751c13"/><lb ed="R110" n="0550b09"/>势至菩萨圆通章。留藏本寺。荷蒙 <lb ed="X" n="0751c14" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b10"/>慈祐。次第告成。因竭愚忱。依教演说净土法门纲宗。 <lb ed="X" n="0751c15"/><lb ed="R110" n="0550b11"/>无量寿经纲宗。往生正因定论。五逆谤法不得往生 <lb ed="X" n="0751c16"/><lb ed="R110" n="0550b12"/>说。各一篇。及二教通喩一篇。辨正沿讹等杂说二十 <lb ed="X" n="0751c17"/><lb ed="R110" n="0550b13"/>五则。综为报恩论。二万馀言。淸稿先具。馀意未尽。如 <lb ed="X" n="0751c18"/><lb ed="R110" n="0550b14"/>劝俗醒迷等歌。拟撤壇後续成。以显正教。翊 <lb ed="X" n="0751c19" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b15"/>皇度。息诤辨。破邪外。仰答 <lb ed="X" n="0751c20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b16"/>慈恩万分之一。自发笔日始。弟子胡雅澄张敬朱谦 <lb ed="X" n="0751c21"/><lb ed="R110" n="0550b17"/>张德培等。随同念<persName>佛</persName>。寺僧中安。亦随喜助念。共历五 <lb ed="X" n="0751c22"/><lb ed="R110" n="0550b18"/>十三昼夜。无间无杂。于今四月初八日 <lb ed="X" n="0751c23" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a01"/><persName>佛</persName>诞良辰。一切圆满。剖沥微忱。愿 <lb ed="X" n="0751c24" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a02"/>垂听许。伏念大法东流。垂二千载。历代崇奉。无逾 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0752a" n="0752a"/> <lb ed="X" n="0752a01" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a03"/>本朝 <lb ed="X" n="0752a02" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a04"/>列圣宏<anchor xml:id="nkr_note_add_0752a0201" n="0752a0201"/><anchor xml:id="beg0752a0201" n="0752a0201"/>扬<anchor xml:id="end0752a0201"/>。佐成上理。盖唯 <lb ed="X" n="0752a03" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a05"/>圣知 <lb ed="X" n="0752a04" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a06"/>圣。导俗无方。以心合心。同民出治。本见仁而见知。为 <lb ed="X" n="0752a05"/><lb ed="R110" n="0551a07"/>与知而与能。默寓劝惩。曲谈因果。顺幽明之一理。开 <lb ed="X" n="0752a06"/><lb ed="R110" n="0551a08"/>折摄之二门。斯欲恶之与同。自观听而不惑。近自数 <lb ed="X" n="0752a07"/><lb ed="R110" n="0551a09"/>十年来。中外多故。民病财殚。治世资生。上下交瘁。至 <lb ed="X" n="0752a08"/><lb ed="R110" n="0551a10"/>教因兹讹替。魔说日以喧豗。往岁兵灾。较然覆辙。曾 <lb ed="X" n="0752a09"/><lb ed="R110" n="0551a11"/>疮痍之甫起。昧萌蘖之有由。凡我同伦。尟克远览。或 <lb ed="X" n="0752a10"/><lb ed="R110" n="0551a12"/>因噎而废食。甚吹毛以索癍。执一家门户之私言。忘 <lb ed="X" n="0752a11"/><lb ed="R110" n="0551a13"/>列圣提撕之深意。龙藏未窥隻字。狐疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0752a1101" n="0752a1101"/><anchor xml:id="beg0752a1101" n="0752a1101"/>已<anchor xml:id="end0752a1101"/>溢千端。遂 <lb ed="X" n="0752a12"/><lb ed="R110" n="0551a14"/>令学语浅夫。效尤苦诤。邪见外道。抵隙生心。树黨售 <lb ed="X" n="0752a13"/><lb ed="R110" n="0551a15"/>较。诬民惑世。法门既壞。名教亦亏。弟子等半解一知。 <lb ed="X" n="0752a14"/><lb ed="R110" n="0551a16"/>口众我寡。挽回路绝。呼籲 <lb ed="X" n="0752a15" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a17"/>天高。唯同体之 <lb ed="X" n="0752a16" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a18"/>大悲。或积诚而冥感。既幸宿霑 <lb ed="X" n="0752a17" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b01"/>法乳。薄殖信心。忍坐视其沦胥。负含灵之同具。虽复 <lb ed="X" n="0752a18"/><lb ed="R110" n="0551b02"/>障深慧浅。业重福轻。自度未能。敢云普济。而力不自 <lb ed="X" n="0752a19"/><lb ed="R110" n="0551b03"/>量。心不自安。愿以五十三昼夜中书写持诵毫末善 <lb ed="X" n="0752a20"/><lb ed="R110" n="0551b04"/>根。代为迴向。所冀他方此界。男众女流。尽其毕生所 <lb ed="X" n="0752a21"/><lb ed="R110" n="0551b05"/>积疑谤。或囿于方俗。或溺于见闻。或借此以称能。或 <lb ed="X" n="0752a22"/><lb ed="R110" n="0551b06"/>无知而误会。如是等众。下逮愚氓。或轻听邪师。曾立 <lb ed="X" n="0752a23"/><lb ed="R110" n="0551b07"/>恶誓。或被牵魔侣。误入歧途。或中悔而<anchor xml:id="nkr_note_add_0752a2301" n="0752a2301"/><anchor xml:id="beg0752a2301" n="0752a2301"/>已<anchor xml:id="end0752a2301"/>迟。或护前 <lb ed="X" n="0752a24"/><lb ed="R110" n="0551b08"/>而不觉。种种缘业。种种罪愆。若重若轻。若故若误。若 <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0752b" n="0752b"/> <lb ed="X" n="0752b01"/><lb ed="R110" n="0551b09"/>覆若露。若忆若忘。仗<persName>佛</persName>威神。普与忏悔。愿从今日。穷 <lb ed="X" n="0752b02"/><lb ed="R110" n="0551b10"/>尽未来。一切异见众生。早萌信种。一切执迷魔外。悉 <lb ed="X" n="0752b03"/><lb ed="R110" n="0551b11"/>化正因。同入 <lb ed="X" n="0752b04" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b12"/>愿门。同归觉路。同扶 <lb ed="X" n="0752b05" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b13"/>圣化。同作良民。弟子等今生多生。宛愆业障。承斯善 <lb ed="X" n="0752b06"/><lb ed="R110" n="0551b14"/>利。亦悉消除。尽此报身。同生安养。仍回浊世。廣度众 <lb ed="X" n="0752b07"/><lb ed="R110" n="0551b15"/>生。统祈 <lb ed="X" n="0752b08" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b16"/>三宝证明。哀愍摄受。谨疏上 <lb ed="X" n="0752b09" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b17"/>闻。</p> <lb ed="X" n="0752b10"/><lb ed="R110" n="0551b18"/><p xml:id="pX62p0752b1001">光緖四年四月初八日</p></cb:div> <lb ed="X" n="0752b11"/><lb ed="R110" n="0552a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">写经记</cb:mulu><head>写经记</head> <lb ed="X" n="0752b12"/><lb ed="R110" n="0552a02"/><p xml:id="pX62p0752b1201">圣淸光緖三年丁丑。般若庵僧妙然。募刻此经。明年 <lb ed="X" n="0752b13"/><lb ed="R110" n="0552a03"/>戊寅二月<persName>佛</persName>涅槃日。桐鄕沉善登。结壇吴县圣恩寺。 <lb ed="X" n="0752b14"/><lb ed="R110" n="0552a04"/>对<persName>佛</persName>长跽。顶礼书写。笔墨到处。以秽迹金刚咒摄持 <lb ed="X" n="0752b15"/><lb ed="R110" n="0552a05"/>之。幷仿造像法式。字字安●<note place="inline"><g ref="#CB03314">𠶹</g>里伊斯四合音</note>字种。阅三七 <lb ed="X" n="0752b16"/><lb ed="R110" n="0552a06"/>日写成复写楞严大势至圆通章。表法门所自始。留 <lb ed="X" n="0752b17"/><lb ed="R110" n="0552a07"/>本寺。别勒石。既毕。略述净土大旨。汛及儒<persName>佛</persName>异同。为 <lb ed="X" n="0752b18"/><lb ed="R110" n="0552a08"/>报恩论。以显正教。翊 <lb ed="X" n="0752b19" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0552a09"/>圣化。息诤辨。破邪外。馀二万言。海盐胡雅澄。张敬。张 <lb ed="X" n="0752b20"/><lb ed="R110" n="0552a10"/>德培。海寧朱谦。同会念<persName>佛</persName>。轮转五十三昼夜不绝声。 <lb ed="X" n="0752b21"/><lb ed="R110" n="0552a11"/>住持僧中安。随喜助念。至四月<persName>佛</persName>降生日。一切圆满。 <lb ed="X" n="0752b22"/><lb ed="R110" n="0552a12"/>其檀施为钱唐许息庵樾身。幷与中安。及馀姚钱步 <lb ed="X" n="0752b23"/><lb ed="R110" n="0552a13"/>高为外护。壇内给事。则甘泉强庆恩。临朐谭心成。例 <lb ed="X" n="0752b24"/><lb ed="R110" n="0552a14"/>得幷书。阁笔谨记。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X62.1205.0752c" n="0752c"/> <lb ed="X" n="0752c01"/><lb ed="R110" n="0552a15"/> <lb ed="X" n="0752c02"/><lb ed="R110" n="0552a16"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>报恩论卷正上</cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0714a1201" to="#end0714a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0715a0701" to="#end0715a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0715b1801" to="#end0715b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0716a1801" to="#end0716a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0716c0501" to="#end0716c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0716c1401" to="#end0716c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0719b1301" to="#end0719b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0720a1301" to="#end0720a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0720b0601" to="#end0720b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0720c0801" to="#end0720c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0720001" to="#end0720001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">狐</lem><rdg wit="#wit.orig">孤</rdg></app> <app from="#beg0721a1501" to="#end0721a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0721a1901" to="#end0721a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0721b0201" to="#end0721b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0721b0701" to="#end0721b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0722a0501" to="#end0722a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0722a0701" to="#end0722a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0722a1501" to="#end0722a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0722c0701" to="#end0722c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0723b1801" to="#end0723b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0723b1901" to="#end0723b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0723c2001" to="#end0723c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0724a2401" to="#end0724a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0724c1701" to="#end0724c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725a2101" to="#end0725a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725a2201" to="#end0725a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725b1301" to="#end0725b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725c0301" to="#end0725c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725c0401" to="#end0725c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725c1201" to="#end0725c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725c1301" to="#end0725c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0725c2001" to="#end0725c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726a0501" to="#end0726a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726a1101" to="#end0726a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726a1201" to="#end0726a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726a1701" to="#end0726a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726b1501" to="#end0726b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726b1502" to="#end0726b1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726c0301" to="#end0726c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0726c1601" to="#end0726c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0727a2001" to="#end0727a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0727b0201" to="#end0727b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0727b0202" to="#end0727b0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0727b1001" to="#end0727b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0727c1701" to="#end0727c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0727c2201" to="#end0727c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0727c2301" to="#end0727c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0728a1001" to="#end0728a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0728b1001" to="#end0728b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0728b1701" to="#end0728b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0728c0401" to="#end0728c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0728c1301" to="#end0728c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0728c1601" to="#end0728c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0728c2101" to="#end0728c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0729b1401" to="#end0729b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0729c0901" to="#end0729c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0729c1801" to="#end0729c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">孟</lem><rdg wit="#wit.orig">盂</rdg></app> <app from="#beg0730a0601" to="#end0730a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0730a0801" to="#end0730a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0730a1201" to="#end0730a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0730b0201" to="#end0730b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0730b0801" to="#end0730b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0730b1401" to="#end0730b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0731a0201" to="#end0731a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0731a0301" to="#end0731a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0731b2201" to="#end0731b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0731c0301" to="#end0731c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0732a1901" to="#end0732a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0732b2201" to="#end0732b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0732c0501" to="#end0732c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0732c0502" to="#end0732c0502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0732c1801" to="#end0732c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0733a0701" to="#end0733a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0733b0101" to="#end0733b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0733c1201" to="#end0733c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0733c1801" to="#end0733c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0734a0501" to="#end0734a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0734b0901" to="#end0734b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0735b0101" to="#end0735b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0735b1001" to="#end0735b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0739b1301" to="#end0739b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0739c0101" to="#end0739c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0740b0701" to="#end0740b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0740b0702" to="#end0740b0702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0740b2401" to="#end0740b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0740c0901" to="#end0740c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0741c0101" to="#end0741c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0742a1101" to="#end0742a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0744c2101" to="#end0744c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0745a0601" to="#end0745a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0745a1901" to="#end0745a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0745b1101" to="#end0745b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0745c0301" to="#end0745c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0746a0901" to="#end0746a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">矛</lem><rdg wit="#wit.orig">予</rdg></app> <app from="#beg0746a1801" to="#end0746a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0746a2101" to="#end0746a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0746b1501" to="#end0746b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0746b1601" to="#end0746b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0746b1602" to="#end0746b1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0746b1701" to="#end0746b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0746b1702" to="#end0746b1702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0746c2401" to="#end0746c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0747b0301" to="#end0747b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">采</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app> <app from="#beg0747b0501" to="#end0747b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">采</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app> <app from="#beg0747b1201" to="#end0747b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0747b1501" to="#end0747b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0748a1401" to="#end0748a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0748a1601" to="#end0748a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0749a1201" to="#end0749a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0749c0901" to="#end0749c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0749c2401" to="#end0749c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0750c0901" to="#end0750c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0751a0601" to="#end0751a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0751a0701" to="#end0751a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0751b0501" to="#end0751b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0751c0201" to="#end0751c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0752a0201" to="#end0752a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">扬</lem><rdg wit="#wit.orig">扬</rdg></app> <app from="#beg0752a1101" to="#end0752a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0752a2301" to="#end0752a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0720001" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0720001">狐【CB】，孤【卍续】，孤疑狐</note> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0713001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0713001">（便宜上，表题ヲ附ス。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> <note n="0720001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0720001">孤疑狐</note> <note n="0738001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0738001">（枝カ。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> <note n="0740001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0740001">巖疑严次同</note> <note n="0747001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0747001">箸疑著次同</note> <note n="0751001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0751001">初字疑剩</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0714a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0714a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0715a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0715a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0715b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0715b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0716a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0716a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0716c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0716c0501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0716c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0716c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0719b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0719b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0720a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0720a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0720b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0720b0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0720c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0720c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0721a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0721a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0721b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721b0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0721b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721b0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0722a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0722a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0722a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0722c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722c0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0723b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0723b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0723b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0723b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0723c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0723c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0724a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0724a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0724c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0724c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0725c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726b1502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726b1502">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0726c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0727a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0727b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0727b0202" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727b0202">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0727b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727b1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0727c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727c1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0727c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727c2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0727c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727c2301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0728a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0728b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728b1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0728b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0728c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0728c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0728c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0728c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c2101">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0729b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0729b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0729c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0729c0901">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0729c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0729c1801">孟【CB】，盂【卍续】</note> <note n="0730a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0730a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0730a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0730b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0730b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0730b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730b1401">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0731a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0731a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0731b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0731c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0732a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0732b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732b2201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0732c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0732c0502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732c0502">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0732c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0733a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733a0701">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0733b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733b0101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0733c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0733c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0734a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0734a0501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0734b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0734b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0735b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0735b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0735b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0735b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0739b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0739b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0739c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0739c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0740b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0740b0702" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b0702">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0740b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b2401">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0740c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0741c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0741c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0742a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0742a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0744c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0744c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0745a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0745a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0745b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0745c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745c0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0746a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a0901">矛【CB】，予【卍续】</note> <note n="0746a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0746a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a2101">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0746b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0746b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0746b1602" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0746b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0746b1702" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1702">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0746c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0747b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b0301">采【CB】，辨【卍续】</note> <note n="0747b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b0501">采【CB】，辨【卍续】</note> <note n="0747b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b1201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0747b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b1501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0748a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0748a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0749a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0749c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0749c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0750c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0750c0901">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0751a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0751a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0751b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0751c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0752a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0752a0201">扬【CB】，扬【卍续】</note> <note n="0752a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0752a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0752a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0752a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>